Της Εύας Μπουτζέτη – Πανίδου
Η επιθυμία για μια μακρά ζωή συνοδεύει τον άνθρωπο από την αρχαιότητα. Από τους μύθους για το «ελιξίριο της ζωής» έως τις σύγχρονες επιστημονικές αναζητήσεις, η ανθρωπότητα πάντα ονειρευόταν να νικήσει τον χρόνο. Σήμερα όμως, το ζητούμενο δεν είναι απλώς να προσθέσουμε χρόνια στη ζωή μας, αλλά ζωή στα χρόνια μας.
Έτσι, η πραγματική πρόκληση του 21ου αιώνα δεν είναι η αύξηση του προσδόκιμου ζωής. Είναι η υγιής γήρανση. Είναι να μπορεί ένας άνθρωπος να φτάνει σε προχωρημένη ηλικία διατηρώντας την ανεξαρτησία του, τη σωματική του δύναμη, τη διαύγεια του νου και τη χαρά της καθημερινότητας. Σε μια εποχή όπου ο πληθυσμός γερνά με ταχείς ρυθμούς, το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας έχει στραφεί σε ορισμένες περιοχές του πλανήτη όπου οι κάτοικοι φαίνεται να έχουν ανακαλύψει το μυστικό της μακροζωίας. Πρόκειται για τις περίφημες «Μπλε Ζώνες» (Blue Zones).
Οι Μπλε Ζώνες είναι πέντε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές του κόσμου όπου οι άνθρωποι ζουν εξαιρετικά περισσότερο από τον μέσο όρο, συχνά ξεπερνώντας τα 100 χρόνια ζωής, ενώ παράλληλα διατηρούν αξιοσημείωτα καλή υγεία. Οι περιοχές αυτές είναι: η Ικαρία στην Ελλάδα, η Σαρδηνία στην Ιταλία, η Οκινάουα στην Ιαπωνία, η Χερσόνησος Νικόγια στην Κόστα Ρίκα και η Λόμα Λίντα στην Καλιφόρνια των Ηνωμένων Πολιτειών. Ανάμεσα σε όλες, ξεχωρίζει η ελληνική Ικαρία, το νησί που έχει γίνει παγκοσμίως γνωστό ως «το μέρος όπου οι άνθρωποι ξεχνούν να πεθάνουν». Η φράση ακούγεται ποιητική, ίσως και υπερβολική. Κι όμως, τα στοιχεία που έχουν δημοσιευθεί τις τελευταίες δεκαετίες είναι εντυπωσιακά. Οι κάτοικοι της Ικαρίας εμφανίζονται να έχουν σημαντικά αυξημένες πιθανότητες να φτάσουν σε πολύ προχωρημένες ηλικίες, ενώ πολλοί ηλικιωμένοι παραμένουν δραστήριοι και πνευματικά διαυγείς για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Αξίζει, όμως, να σημειωθεί ότι τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί και ένας επιστημονικός διάλογος γύρω από το φαινόμενο των λεγόμενων «Μπλε Ζωνών». Ορισμένοι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ένα μέρος των εξαιρετικά υψηλών ποσοστών μακροζωίας που καταγράφονται σε ορισμένες περιοχές ίσως οφείλεται όχι μόνο σε παράγοντες τρόπου ζωής αλλά και σε προβλήματα καταγραφής των ηλικιών κατά το παρελθόν. Χαρακτηριστική είναι η προσέγγιση του ερευνητή Saul Justin Newman, ο οποίος υποστηρίζει ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η καταγραφή υπεραιωνόβιων ενδέχεται να επηρεάστηκε από ληξιαρχικές ανακρίβειες, ελλιπή μητρώα ή ακόμη και περιπτώσεις ανθρώπων που είχαν αποβιώσει αλλά εξακολουθούσαν να εμφανίζονται στα επίσημα αρχεία. Ως παραδείγματα αναφέρονται περιστατικά που εντοπίστηκαν στην Ιαπωνία και στην Ελλάδα κατά τη διαδικασία εκκαθάρισης δημοσίων μητρώων και συνταξιοδοτικών καταστάσεων.
Ωστόσο, η επιστημονική συζήτηση παραμένει ανοικτή και δεν αναιρεί το γεγονός ότι πολλές από τις συνήθειες που παρατηρούνται στις περιοχές αυτές, όπως η φυσική δραστηριότητα, η φυτική διατροφή, η κοινωνική συνοχή, η ισχυρή οικογένεια και η ύπαρξη σκοπού στη ζωή, αναγνωρίζονται ευρέως ως παράγοντες που συμβάλλουν στην καλύτερη υγεία και ποιότητα ζωής. Επομένως, ακόμη και αν ορισμένα στατιστικά στοιχεία αμφισβητούνται, τα διδάγματα που προκύπτουν για την υγιή γήρανση εξακολουθούν να έχουν ιδιαίτερη αξία. Τι είναι όμως αυτό που κάνει τη διαφορά;
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι, παρά τις πολιτισμικές διαφορές μεταξύ των Μπλε Ζωνών, οι κάτοικοί τους μοιράζονται εννέα κοινές συνήθειες, γνωστές ως «Power 9». Πρώτα απ’ όλα, κινούνται συνεχώς. Δεν χρειάζονται ακριβά γυμναστήρια ούτε εξαντλητικά προγράμματα άσκησης. Το περπάτημα, η κηπουρική, οι χειρωνακτικές εργασίες και οι καθημερινές μετακινήσεις αποτελούν φυσικό μέρος της ζωής τους. Εξίσου σημαντική είναι η διατροφή τους. Βασίζεται κυρίως σε φυτικές τροφές, όσπρια, λαχανικά, ξηρούς καρπούς και προϊόντα ολικής άλεσης, ενώ η κατανάλωση κρέατος παραμένει περιορισμένη.
Στην Οκινάουα εφαρμόζουν τον κανόνα «Hara Hachi Bu», σταματώντας το φαγητό όταν αισθανθούν ότι έχουν χορτάσει κατά περίπου 80%. Μια απλή συνήθεια που φαίνεται να συμβάλλει σημαντικά στη διατήρηση της υγείας. Οι άνθρωποι αυτοί έχουν επίσης έναν βαθύ σκοπό ζωής. Έναν λόγο να σηκώνονται κάθε πρωί από το κρεβάτι. Στην Ιαπωνία το ονομάζουν «Ikigai». Είναι η αίσθηση ότι εξακολουθείς να είσαι χρήσιμος, δημιουργικός και απαραίτητος. Παράλληλα, γνωρίζουν να διαχειρίζονται το άγχος. Μέσα από στιγμές χαλάρωσης, κοινωνικής επαφής ή πνευματικής ηρεμίας, προστατεύουν τον οργανισμό τους από τις επιβλαβείς συνέπειες του χρόνιου στρες. Το σημαντικότερο στοιχείο όμως, είναι οι ανθρώπινες σχέσεις. Στις Μπλε Ζώνες η οικογένεια παραμένει στο επίκεντρο της ζωής. Οι ηλικιωμένοι δεν απομονώνονται ούτε περιθωριοποιούνται. Συνεχίζουν να συμμετέχουν ενεργά στην οικογενειακή και κοινωνική ζωή. Οι γενιές συνυπάρχουν, αλληλοστηρίζονται και αλληλοσυμπληρώνονται.
Επιπλέον, η υγιής γήρανση δεν εξαρτάται μόνο από τις προσωπικές επιλογές. Εξαρτάται και από το περιβάλλον στο οποίο ζούμε. Χώρες όπως η Δανία, η Ολλανδία και η Σιγκαπούρη επενδύουν συστηματικά στη δημιουργία πόλεων φιλικών προς την τρίτη ηλικία. Προσβάσιμα πεζοδρόμια, ασφαλείς μετακινήσεις, ποδηλατόδρομοι, λειτουργικές συγκοινωνίες και κοινότητες που ενθαρρύνουν την κοινωνική συμμετοχή επιτρέπουν στους ηλικιωμένους να παραμένουν ενεργοί και ανεξάρτητοι.
Παράλληλα, χώρες όπως η Νορβηγία, η Σουηδία και η Αυστραλία έχουν αναπτύξει συστήματα υγείας που δίνουν προτεραιότητα όχι μόνο στη θεραπεία αλλά κυρίως στην πρόληψη. Η έγκαιρη παρέμβαση, η πρωτοβάθμια φροντίδα, η αποκατάσταση και η κατ’ οίκον υποστήριξη βοηθούν τους ανθρώπους να διατηρούν την υγεία και την αυτονομία τους για περισσότερα χρόνια.
Η μεγαλύτερη αλήθεια που μας διδάσκουν όλες αυτές οι κοινωνίες είναι ότι η υγιής γήρανση δεν ξεκινά στα 65 ή στα 70 χρόνια. Ξεκινά δεκαετίες νωρίτερα. Ξεκινά από τις καθημερινές μας επιλογές. Από το περπάτημα που θα κάνουμε σήμερα. Από το γεύμα που θα μοιραστούμε με την οικογένειά μας. Από τον φίλο που θα τηλεφωνήσουμε. Από τον σκοπό που θα δώσουμε στη ζωή μας. Σε έναν κόσμο που συχνά μετρά την αξία του ανθρώπου με βάση την παραγωγικότητα και την ηλικία του, οι κοινωνίες αυτές μας θυμίζουν κάτι βαθιά ανθρώπινο, ότι κάθε ηλικία έχει τη δική της αξία και σοφία.
Καθώς η Ελλάδα εισέρχεται σε μια παρατεταμένη δημογραφική κρίση, ίσως χρειάζεται να αλλάξουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη γήρανση. Το ζητούμενο δεν είναι να προσθέσουμε απλώς χρόνια στο ημερολόγιο της ζωής μας. Το πραγματικό στοίχημα είναι να φτάσουμε στα βαθιά γεράματα με αξιοπρέπεια, αυτονομία, κοινωνική συμμετοχή και χαμόγελο. Γιατί η μεγαλύτερη κατάκτηση δεν είναι να ζεις περισσότερο. Είναι να συνεχίζεις να ζεις πραγματικά.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
