Του Χρίστου Τσαντήλα*
Η 5η Ιουνίου κάθε χρόνο είναι αφιερωμένη στο περιβάλλον και όπως κάθε χρόνο έτσι και φέτος «τιμήθηκε» με διάφορες εκδηλώσεις σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο. Σε μια χρονική απόσταση από τις επετειακές εκδηλώσεις που συνήθως είναι φορτισμένες και εκφράζονται υπερβολές, ας δούμε λίγο πιο ψύχραιμα την πραγματικότητα.
ΤΟ ΜΗΝΥΜΑ ΤΗΣ ΦΕΤΙΝΗΣ ΕΠΕΤΕΙΟΥ:
Για τη φετινή επέτειο το κεντρικό σύνθημα ήταν: «Εμπνευσμένοι από τη Φύση. Για το Κλίμα. Για το Μέλλον μας». Η διοργανώτρια Χώρα ήταν το Αζερμπαϊτζάν, η οποία αφού επανέλαβε τις γενικότητες για τα «σήματα που εκπέμπει ο πλανήτης για καύσωνες, πυρκαγιές, λιώσιμο παγετώνων» κ.λπ. εξέπεμψε νουθεσίες ότι «οι λύσεις πρέπει να είναι βασισμένες στη φύση (Nature-based Solutions)», ότι «πρέπει να επανασχεδιασθούν τα αστικά κέντρα με πράσινες υποδομές για να μειώσουν τη θερμοκρασία στις πόλεις» και στο τέλος και μία ευχή για «ταχεία στροφή στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας (ΑΠΕ)». Η τελευταία «νουθεσία» μοιάζει περίεργη έως προκλητική, διότι προέρχεται από μια Χώρα που θεωρεί τα ορυκτά καύσιμα ως «δώρο θεού» και ενισχύει έντονα τις επενδύσεις εξόρυξης ορυκτών καυσίμων.
Σχετικά με τις αιτίες που έχουν φέρει το κλίμα στα όρια της κατάρρευσης, δηλαδή τη χρήση των ορυκτών καυσίμων, σχεδόν καμία κουβέντα ή κάπου στα ψιλά. Ποιο όμως είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο αγκομαχεί σήμερα το περιβάλλον, με βάση τα πρόσφατα στοιχεία των πιο μεγάλων σχετικών οργανισμών, της NASA, του ΝΟΟΑ και της IPCC που παρουσιάζονται από τον Οργανισμό Our World Data 1 :
ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΑΕΡΙΩΝ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ (ΑτΘ), Η ΑΙΤΙΑ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ
ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ ΤΟΥ ΘΕΡΜΟΚΗΠΙΟΥ:
Αυξήθηκε από τα 280 μέρη στο εκατομμύριο (ppm) που ήταν στην προβιομηχανική περίοδο στα 425 ppm το 2025, με συνεχή αυξητική τάση. Οι συνολικές εκπομπές ΑτΘ από μηδενικές αυξήθηκαν σε 54 Gt (δισεκατομμύρια τόνους), προερχόμενες κυρίως από τη μαζική χρήση των ορυκτών καυσίμων. Σε απόλυτες τιμές η χώρα που συμβάλλει με το μεγαλύτερο ποσοστό είναι η Κίνα (περίπου 12 Gt), ακολουθώντας η Αμερική (περίπου 5 Gt) και η Ινδία (περίπου 3 Gt).
Η πραγματική συμμετοχή στις εκπομπές ΑτΘ από την ανθρώπινη δραστηριότητα φαίνεται όμως καλύτερα, όταν η εκτίμηση γίνεται κατ’ άτομο. Με βάση λοιπόν αυτό δείκτη με παγκόσμιο μέσο όρο 4.73 t (τόνους), πρωταθλήτρια είναι η Αμερική (14.20 t Ατθ/κατ’ άτομο) ακολουθώντας η ΕΕ-28 (9.45 t). Στην Κίνα οι εκπομπές κατ’ άτομο είναι 8.7 t, στην Ινδία 2.2 t, στο Μαρόκο 1,81 t και στο Κονγκό 0.05 t, για να έχουμε μία ιδέα για το πραγματικό μέγεθος της ανθρώπινης συμβολής στην παραγωγή ΑτΘ.
Στην Ελλάδα ο δείκτης αυτός είναι 5.08 t. Σε ό,τι αφορά την πηγή προέλευσης του βασικού ΑτΘ, του CO 2 , ποσοστό 90% προέρχεται από τη χρήση ορυκτών καυσίμων και μόλις το 10% προέρχεται από άλλες πηγές (κυρίως αποδάσωση).
Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑΣ
Το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ ξεπερνώντας για τρίτη συνεχή χρονιά το όριο των 1,5 οC (παγκόσμια μέση θερμοκρασία 14.97 ο C αυξημένη κατά 0,59 oC σε σύγκριση με το μέσο όρο της τριακονταετίας 1991-2020). Το ίδιο καταγράφηκε για το μέσο όρο της θερμοκρασίας όλων των μηνών του έτους. Στην Ευρώπη η αντίστοιχη αύξηση της θερμοκρασίας στο ίδιο διάστημα ήταν κατά πολύ μεγαλύτερη, δηλαδή 1.17 ο C. Ειδικότερα για το φετινό καλοκαίρι οι
προβλέψεις εξ αιτίας και του φυσικού φαινομένου Ελ Νίνιο είναι τρομακτικές για την πρόκληση ακραίων καιρικών φαινομένων, όπως προειδοποίει ο ΟΗΕ.
ΑΥΞΗΣΗ ΤΗΣ ΣΤΑΘΜΗΣ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΑΣ ΛΟΓΩ ΛΙΩΣΙΜΟΥ ΤΩΝ ΠΑΓΩΝ
Η στάθμη της θάλασσας αυξήθηκε από την προβιομηχανική περίοδο κατά 23 mm περίπου με επιταχυνόμενο ρυθμό, που φτάνει τα 4.5 mm το χρόνο μειώνοντας την έκταση των παγετώνων κατά 40% περίπου με την Αρκτική, που χάνει σταθερά πάγο κατά 12% περίπου το χρόνο. Σημειώνεται ότι η αδράνεια στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας είναι πολύ μεγάλη, κάτι που σημαίνει ότι ακόμα και να μηδενίζονταν οι εκπομπές σήμερα, η στάθμη θα συνεχίσει να ανεβαίνει για δεκαετίες λόγω της
θερμότητας που έχει δεσμευθεί. Αυτό σημαίνει ότι έχουν ήδη καλυφθεί με νερά ή έχουν μετατραπεί σε αλατούχους υδροβιότοπους, εκατοντάδες χιλιάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα παραγωγικής γης, η οποία συγκεντρώνεται σε μεγάλο ποσοστό σε παράκτιες περιοχές, δημιουργώντας απειλή για την παραγωγή των τροφίμων που χρειάζεται ο παγκόσμιος ανθρώπινος πληθυσμός. Σημειώνεται ότι
πρόσφατη μελέτη 2 αναφέρει ότι 14 χώρες της μεσογείου με πρώτη την Ελλάδα αντιμετωπίζουν σοβαρότατο κίνδυνο απώλειας γεωργικής γης λόγω της ανόδου της στάθμης της θάλασσας και της υφαλμύρωσης των εδαφών των παράκτιων περιοχών απειλώντας την επισιτιστική ασφάλεια.
ΑΚΡΑΙΑ ΚΑΙΡΙΚΑ ΦΑΙΝΟΜΕΝΑ
Η κλιματική αλλαγή (ΚΑ) δεν αυξάνει απλώς τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας, αλλά πολλαπλασιάζει έντονα τα ακραία καιρικά φαινόμενα, λόγω της λεγόμενης «εντατικοποίησης του υδρολογικού κύκλου» (για κάθε 1 ο C η ατμόσφαιρα συγκρατεί περίπου 7% περισσότερη υγρασία, τροφοδοτώντας τις βίαιες καταιγίδες, ενώ επιταχύνει την εξάτμιση της υγρασίας του εδάφους προκαλώντας ακραίες
ξηρασίες). Οι επιπτώσεις αυτών των φαινομένων είναι τεράστιες σε ανθρώπινες ζωές, υποδομές και απώλεια εδάφους λόγω διάβρωσης, με αποτέλεσμα την κρίση νερού και την ερημοποίηση, τις πυρκαγιές και τελικά την κατάρρευση της αγροτικής παραγωγής. Μελέτες εκτιμούν ότι τα τελευταία 50 χρόνια καταγράφηκαν περισσότερα από 11.000 ακραία καιρικά φαινόμενα που σχετίζονται με το κλίμα, προκαλώντας την απώλεια 2 εκατ. ανθρώπων, με το 90% αυτών να εντοπίζονται σε αναπτυσσόμενες χώρες της Αφρικής και της Ασίας.
ΚΑΙ Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΠΩΣ ΑΝΤΙΔΡΑ;
Σε όλα όσα προκαλεί η ΚΑ και ενδεικτικά αναφέρθηκαν παραπάνω, η παγκόσμια κοινότητα αντιδρά μέσω του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) που από το 1992 έχει ιδρύσει τη Σύμβαση-Πλαίσιο για την Κλιματική Αλλαγή (United Nations Framework Convention on Climate Change-UNFCCC) ως νομική και θεσμική ομπρέλα, κάτω από την οποία γίνονται οι διαπραγματεύσεις όλων των κρατών
μέσω των Συνόδων των μελών (Conference of the Parties-COP). Η επιστημονική υποστήριξη παρέχεται μέσω της Διακυβερνητικής Επιτροπής για το Κλίμα (International Panel on Climate Change-IPCCC), στην οποία συμμετέχουν εθελοντικά χιλιάδες επιστήμονες από όλο τον κόσμο που αξιολογούν τις εξελίξεις στο κλίμα, μέσω της σχετικής βιβλιογραφίας, τις οποίες επικαιροποιούν με τις τακτικές εκθέσεις (Assessment Reports-AR) που αποτελούν τη βάση για την διαμόρφωση των
πολιτικών.
Η τελευταία έκθεση είναι η AR6. Μέχρι σήμερα καταβλήθηκαν σημαντικές προσπάθειες να διαμορφωθεί διεθνής νομοθεσία για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ΚΑ, τον μετριασμό της και την αναγκαία προσαρμογή στα νέα δεδομένα που δημιουργεί η ΚΑ. Οι κύριοι σταθμοί είναι το Πρωτόκολλο του Κιότο (1997) και η Συμφωνία του Παρισιού (2015), με την οποία βαδίζει σήμερα (υποτίθεται) η διεθνής κοινότητα. Βασικός στόχος είναι η συγκράτηση της θερμοκρασίας κάτω από 2 ο C (ιδανικά στους 1.5 ο C) μέχρι το τέλος του αιώνα μας. Αυτό επιδιώκεται μέσω των Εθνικά Καθορισμένων Συνεισφορών (National Determined Contributions-NDCs), που η κάθε χώρα υποχρεώνεται να τις αναθεωρεί κάθε 5 χρόνια.
Μηχανισμοί Χρηματοδότησης δημιουργούνται κατά περιοχές, όπως το Πράσινο Ταμείο, που έχει σκοπό τη χρηματοδότηση των αναπτυσσόμενων χωρών για ανάπτυξη των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και το Ταμείο Απωλειών και Ζημιών για ενίσχυση των πολύ φτωχών χωρών, όπως μικρά νησιωτικά κράτη. Στην ΕΕ, η οποία θεωρείται ότι ηγείται παγκοσμίως στην εφαρμογή αυτών των συμφωνιών, η υλοποίηση των αποφάσεων του ΟΗΕ γίνεται μέσω Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας (European Green Deal), που εφαρμόζεται μέσω της Κλιματικής Ουδετερότητας έως το 2050 και του Πακέτου “Fit for 55” που στοχεύει στη μείωση των εκπομπών τουλάχιστο κατά 55% μέχρι το 20230.
ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΟΜΩΣ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ;
Παρά την ύπαρξη των συμφωνιών που προαναφέρθηκαν, τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι στόχοι απέχουν πάρα πολύ από την επίτευξή τους. Αυτό απλά σημαίνει ότι οι «δεσμεύσεις» των χωρών μέσω των NDCs είναι εικονικές και ότι οι περισσότερες χώρες συνολικά υποκρίνονται εκπέμποντας διακηρύξεις που όμως δεν εφαρμόζουν. Αυτή η συμπεριφορά είναι πιο εμφανής μετά την εκλογή της νέας ηγεσίας των ΗΠΑ, οι οποίες άρχισαν την αποδόμηση της παγκόσμιας προσπάθειας για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ΚΑ αμέσως μετά την εκλογή της, υιοθετώντας την καταστρεπτική για το κλίμα “Drill Baby Drill” ξαναφέρνοντας τα ορυκτά καύσιμα στο κέντρο του ενδιαφέροντος με χρήση των πιο καταστροφικών πρακτικών, όπως ο πόλεμος εναντίον του Ιράν με πρόσχημα τον πυρηνικό κίνδυνο από τη Χώρα αυτή.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΑ
Μετά από τα παραπάνω μπορούμε να είμαστε αισιόδοξοι για τις εξελίξεις; Η απάντηση είναι αβίαστα ΟΧΙ. Η ΜΟΝΗ ΕΛΠΙΔΑ πλέον ελπίδα φαίνεται ότι είναι η αφύπνιση της κοινωνίας και η δημιουργία παγκόσμιου ισχυρού κινήματος εναντίον της σημερινής κατάστασης, που καθορίζεται από δυνάμεις που προτάσσουν τα άμεσα οικονομικά συμφέροντα και όχι το μέλλον της ανθρωπότητας.
* Γεωπόνος, δρ. Εδαφολογίας, πρ. Διευθυντής Ινστιτούτου Βιομηχανικών και Κτηνοτροφικών Φυτών του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, Επιστημονικός συνεργάτης του Ινστιτούτου ΕΝΑ (e-mail: christotsadilas@gmail.com)
Πηγές:
1 https://ourworldindata.org/, https://www.nasa.gov/, https://www.noaa.gov/, https://www.ipcc.ch/
2 Martellozzo, F., et al. (2025). Extreme sea level rise puts coastal agriculture at risk in 14 European and North African countries. Scientific Reports, Nature Research.
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
