Γράφει η Εύα Μπουτζέτη Πανίδου
Κάθε καλοκαίρι, όταν οι θερμοκρασίες ανεβαίνουν, συνηθίζουμε να μιλάμε για «ζέστη», για «δύσκολες μέρες», για «λίγη υπομονή μέχρι να περάσει ο καύσωνας». Όμως για τους ηλικιωμένους συμπολίτες μας, τους γονείς και τους παππούδες μας, η ζέστη δεν είναι απλώς ενόχληση. Μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή απειλή για την υγεία και πολλές φορές για την ίδια τους τη ζωή.
Η κλιματική αλλαγή κάνει τα καλοκαίρια ολοένα θερμότερα και τους καύσωνες συχνότερους και εντονότερους. Την ίδια στιγμή, η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις πιο γερασμένες δημογραφικά χώρες της Ευρώπης. Οι δύο αυτές πραγματικότητες δημιουργούν μια νέα πρόκληση δημόσιας υγείας, την οποία οφείλουμε να αντιμετωπίσουμε με σοβαρότητα, υπευθυνότητα και ανθρωπιά.
Ο οργανισμός ενός ηλικιωμένου ανθρώπου δεν διαθέτει τις ίδιες αντοχές με έναν νεότερο οργανισμό. Η αίσθηση της δίψας είναι συχνά μειωμένη, η θερμορύθμιση λιγότερο αποτελεσματική, ενώ τα χρόνια νοσήματα και οι φαρμακευτικές αγωγές αυξάνουν σημαντικά την ευπάθεια στη ζέστη. Για τον λόγο αυτόν, όσα για έναν νέο αποτελούν απλή δυσφορία, για έναν ηλικιωμένο μπορεί να αποτελέσουν σοβαρή βιολογική επιβάρυνση.
Τα τελευταία επιστημονικά δεδομένα έρχονται να επιβεβαιώσουν αυτήν ακριβώς την ανησυχία. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα ευρήματα της ελληνοκαναδικής μελέτης που πραγματοποιήθηκε από το Εργαστήριο Περιβαλλοντικής Φυσιολογίας FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Οτάβα, υπό την επιστημονική καθοδήγηση του καθηγητή Ανδρέα Φλουρή. Η μελέτη αυτή αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του πώς η σύγχρονη επιστήμη μπορεί να υπηρετήσει άμεσα την κοινωνία και τη δημόσια υγεία. Αξίζουν θερμά συγχαρητήρια στον καθηγητή Ανδρέα Φλουρή, στους ερευνητές και στο προσωπικό του FAME Lab για το έργο που προσφέρουν τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς.
Στο πλαίσιο αυτής της έρευνας, νέοι άνθρωποι με μέση ηλικία 23 ετών και μεγαλύτερης ηλικίας εθελοντές με μέση ηλικία 62 ετών παρέμειναν για τρεις ώρες σε ειδικό θάλαμο που προσομοίωνε συνθήκες ελληνικού καύσωνα με θερμοκρασία 44 βαθμών Κελσίου. Τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικά. Παρότι η θερμοκρασία σώματος των συμμετεχόντων αυξήθηκε μόλις κατά περίπου μισό βαθμό Κελσίου, οι ηλικιωμένοι εμφάνισαν βιοχημικά σημάδια φλεγμονής, πρώιμης νεφρικής επιβάρυνσης και μειωμένης κυτταρικής προστασίας, ενώ οι νεότεροι ενεργοποίησαν αποτελεσματικότερους μηχανισμούς άμυνας και αποκατάστασης. Έτσι, με απλά λόγια, ο οργανισμός των ηλικιωμένων έδειξε να καταπονείται πολύ περισσότερο από εκείνον των νέων, ακόμη και όταν εξωτερικά δεν υπήρχαν εμφανή σημάδια κινδύνου.
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται το μεγάλο μήνυμα αυτής της μελέτης. Οι βλάβες που προκαλεί ο καύσωνας δεν είναι πάντοτε ορατές με την πρώτη ματιά. Δεν εκδηλώνονται μόνο ως θερμοπληξία ή ως κατάρρευση. Μπορεί να είναι «σιωπηλές», να αφορούν τους νεφρούς, το ανοσοποιητικό σύστημα ή άλλες ζωτικές λειτουργίες και να εξελίσσονται χωρίς ο ηλικιωμένος να αντιλαμβάνεται άμεσα ότι κινδυνεύει. Υπό το πρίσμα αυτών των ευρημάτων, ίσως χρειάζεται να επανεξετάσουμε ορισμένες καλοπροαίρετες πρακτικές που εφαρμόζονται κάθε καλοκαίρι.
Τα ΚΑΠΗ των δήμων όλης της χώρας επιτελούν σημαντικό κοινωνικό έργο. Με αγάπη και πραγματικό ενδιαφέρον για τα μέλη τους οργανώνουν ημερήσιες εκδρομές σε παραθαλάσσιες περιοχές, προσκυνήματα σε μοναστήρια και θρησκευτικούς προορισμούς ή άλλες κοινωνικές δράσεις που προσφέρουν χαρά και ψυχική ανάταση στους ηλικιωμένους. Όμως η αγάπη και η φροντίδα πολλές φορές εκφράζονται όχι μόνο με την πραγματοποίηση μιας δραστηριότητας αλλά και με τη γενναία απόφαση της αναβολής της.
Κατά τις ημέρες υψηλού κινδύνου και έντονου καύσωνα, οι υπεύθυνοι των ΚΑΠΗ, οι δημοτικές αρχές, οι συνοδοί και οι οικογένειες οφείλουν να αξιολογούν με εξαιρετική προσοχή τις κλιματολογικές συνθήκες. Η πολύωρη παραμονή μέσα σε εκδρομικά λεωφορεία, οι μετακινήσεις, οι αναμονές κάτω από τον ήλιο, η έκθεση σε παραλίες ή υπαίθριους θρησκευτικούς χώρους και η πιθανή αφυδάτωση μπορούν να επιβαρύνουν σημαντικά έναν ηλικιωμένο οργανισμό.
Η επιστήμη μάς προειδοποιεί πλέον ότι ένας ηλικιωμένος μπορεί να επιστρέψει από μια τέτοια εκδρομή χωρίς εμφανή συμπτώματα, αλλά με βιολογικές βλάβες που δεν γίνονται άμεσα αντιληπτές. Οι μικροχαρές μιας ημερήσιας εξόδου δεν πρέπει να μας κάνουν να υποτιμούμε τους πραγματικούς κινδύνους που συνοδεύουν την έκθεση σε ακραίες θερμοκρασίες. Ίσως λοιπόν η μεγαλύτερη πράξη φροντίδας τις ημέρες καύσωνα να μην είναι η πραγματοποίηση μιας εκδρομής αλλά η προσωρινή αναβολή της. Οι ηλικιωμένοι μας θα χαρούν εξίσου μια επίσκεψη στη θάλασσα ή σε έναν προορισμό για προσκύνημα λίγες ημέρες αργότερα, όταν οι συνθήκες θα είναι ασφαλέστερες.
Ανάλογη ευθύνη έχουν και οι οικογένειες. Τα παιδιά που φιλοξενούν ηλικιωμένους γονείς οφείλουν να εξασφαλίζουν επαρκή ενυδάτωση, δροσερό περιβάλλον, χρήση κλιματισμού όπου είναι δυνατόν, ελαφριά διατροφή και αποφυγή άσκοπων μετακινήσεων κατά τις ώρες υψηλής θερμοκρασίας.
Οι δήμοι καλούνται επίσης να αναπτύξουν ολοκληρωμένα σχέδια προστασίας. Η λειτουργία κλιματιζόμενων αιθουσών, οι τηλεφωνικές γραμμές επικοινωνίας με μοναχικούς ηλικιωμένους, οι κατ’ οίκον επισκέψεις κοινωνικών λειτουργών και η έγκαιρη ενημέρωση του κοινού μπορούν να αποδειχθούν σωτήριες παρεμβάσεις.
Εξίσου σημαντική είναι η ενεργοποίηση της ίδιας της κοινωνίας. Ένα τηλεφώνημα σε έναν ηλικιωμένο γείτονα, μια σύντομη επίσκεψη σε έναν άνθρωπο που ζει μόνος, μια απλή ερώτηση για το αν διαθέτει νερό και δροσερό χώρο μπορεί να κάνει τη διαφορά.
Ο πολιτισμός μιας κοινωνίας κρίνεται από τον τρόπο που φροντίζει τους πιο ευάλωτους ανθρώπους της. Και οι ηλικιωμένοι μας είναι σήμερα περισσότερο εκτεθειμένοι από ποτέ στις συνέπειες της ακραίας ζέστης. Ο καύσωνας δεν είναι απλώς ένα καιρικό φαινόμενο. Είναι μια δοκιμασία ευθύνης, πρόνοιας και ανθρωπιάς.
Ας ακούσουμε λοιπόν το μήνυμα της επιστήμης. Ας αξιοποιήσουμε τη γνώση που μας προσφέρουν ερευνητικά κέντρα όπως το FAME Lab του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας. Ας προστατεύσουμε τους ανθρώπους που μας μεγάλωσαν, μας στήριξαν και μας δίδαξαν τις αξίες της ζωής.
Γιατί η μεγαλύτερη απόδειξη αγάπης προς τους ηλικιωμένους μας δεν είναι να τους προσφέρουμε μια ακόμη έξοδο στον ήλιο του καλοκαιριού, αλλά να τους εξασφαλίσουμε ότι θα παραμείνουν υγιείς, ασφαλείς και κοντά μας για πολλά ακόμη καλοκαίρια.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
