Την ώρα που η ελληνική κτηνοτροφία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη σοβαρότερη ίσως υγειονομική κρίση των τελευταίων ετών, λόγω της ευλογιάς των αιγοπροβάτων και των αναγκαστικών θανατώσεων χιλιάδων ζώων, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η απειλή δεν αφορά μόνο την παραγωγή γάλακτος και κρέατος, αλλά επεκτείνεται και στην απώλεια πολύτιμων γενετικών πόρων που διαμορφώθηκαν επί αιώνες στα ελληνικά νησιά.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αβεβαιότητας, ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά το έργο «Εκσυγχρονισμός, Βελτίωση και Οικονομικός Μετασχηματισμός Προβατοτροφίας της Νησιωτικής Ελλάδας – Ελληνική Νησιωτική ΠΡΟβατοτροφία (ΕΝΗΠΡΟ)», που υλοποιεί το Ινστιτούτο Κτηνιατρικών Ερευνών του ΕΛΓΟ-ΔΗΜΗΤΡΑ στο πλαίσιο της δράσης «Οικονομικός Μετασχηματισμός του Αγροτικού Τομέα» του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Όπως δηλώνει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η πρώην διευθύντρια Ερευνών του Ινστιτούτου Κτηνιατρικών Ερευνών, Δρ. Λουκία Αικατερινιάδου, επικεφαλής των εργαστηρίου Μοριακής Βιολογίας, Μοριακής Μικροβιολογίας και επιστημονική υπεύθυνη του έργου, Δρ. Λουκία Αικατερινιάδου, Βιολόγος με MSc του Μεταπτυχιακού Τμήματος Μικροβιολογίας και Λοιμωδών Νόσων (Κτηνιατρική ΑΠΘ) και PhD στο πεδίο της Μοριακής Μικροβιολογίας (Βιολογικό ΑΠΘ), η κρίση των ζωονόσων αναδεικνύει με τον πιο εμφατικό τρόπο τις αδυναμίες αλλά και τις ανάγκες της ελληνικής νησιωτικής κτηνοτροφίας.
«Το εθνικό ζωικό κεφάλαιο αποδεικνύεται ιδιαίτερα ευάλωτο και η απειλή νόσων όπως η ευλογιά και ο αφθώδης πυρετός αναδεικνύουν παράλληλα τις επιχειρησιακές αδυναμίες και υστερήσεις των κρατικών δομών. Η μεγαλύτερη ίσως αδυναμία είναι η απουσία συντονισμένων και άμεσων δράσεων με στόχο τον έλεγχο μιας νόσου αμέσως μετά την εμφάνισή της», τονίζει.
Η ίδια επισημαίνει ότι ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στις οικονομικές απώλειες των παραγωγών. «Υπάρχει κίνδυνος οι ζωονόσοι και οι αναγκαστικές θανατώσεις κοπαδιών να οδηγήσουν ακόμη και σε απώλεια πολύτιμων τοπικών γενετικών πόρων και αυτόχθονων φυλών. Αυτό ήδη έχει συμβεί με τη θανάτωση κοπαδιών από σπάνιες φυλές προβάτων», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Από την ευλογιά στη διάσωση των αυτόχθονων φυλών
Η προαναφερόμενη διαπίστωση αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα που διαθέτει ένα από τα μεγαλύτερα προβατοτροφικά κεφάλαια στην Ευρώπη. Με περισσότερα από οκτώ εκατ. πρόβατα, ετήσια παραγωγή που ξεπερνά τους 710.000 τόνους πρόβειου γάλακτος και συμμετοχή περίπου 30% στη συνολική παραγωγή αιγοπρόβειου γάλακτος της ΕΕ, η Ελλάδα διατηρεί πρωταγωνιστικό ρόλο στον κλάδο.
Ωστόσο, σύμφωνα με τους επιστήμονες, η ελληνική προβατοτροφία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια συσσώρευση πιέσεων. Η κλιματική αλλαγή, η λειψυδρία, η υποβάθμιση των βοσκοτόπων, το αυξημένο κόστος ζωοτροφών, η τουριστική ανάπτυξη που περιορίζει τη διαθέσιμη γη για βόσκηση και πλέον οι ζωονόσοι, δημιουργούν ένα σύνθετο και ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον για τους κτηνοτρόφους.
Το έργο ΕΝΗΠΡΟ και η πραγματική εικόνα των νησιωτικών εκτροφών
Το έργο ΕΝΗΠΡΟ ξεκίνησε τον Μάιο του 2025 και ολοκληρώνεται τον Ιούνιο του 2026. Σήμερα βρίσκεται στη φάση μεταφοράς των αποτελεσμάτων του στις πιλοτικές κτηνοτροφικές μονάδες σε Κεφαλονιά, Ιθάκη, Σίφνο, Κέα, Άγιο Ευστράτιο, Σκύρο και Εύβοια. Όπως εξηγεί η Δρ. Αικατερινιάδου, ο αφθώδης πυρετός που εμφανίστηκε στη Λέσβο δεν επέτρεψε την ολοκλήρωση όλων των πειραματικών δράσεων που είχαν αρχικά σχεδιαστεί.
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα του έργου αφορά το σημαντικό τεχνολογικό και παραγωγικό χάσμα που εξακολουθεί να χωρίζει την ελληνική νησιωτική προβατοτροφία από άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
«Η κτηνοτροφία στη χώρα μας στηρίχθηκε για δεκαετίες κυρίως στις επιδοτήσεις και λιγότερο σε επενδύσεις εκσυγχρονισμού. Το αποτέλεσμα είναι πολλές εκμεταλλεύσεις να συνεχίζουν να λειτουργούν με παραδοσιακές πρακτικές που περιορίζουν την παραγωγικότητα και την ανταγωνιστικότητά τους», σημειώνει.
Τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν από εκτροφές σε Σκύρο, Κυκλάδες, Ζάκυνθο, Κεφαλονιά, Άγιο Ευστράτιο και Εύβοια αποτυπώνουν με σαφήνεια αυτή την εικόνα. Το μεγαλύτερο μέρος των μονάδων παραμένει εκτατικής ή ημιεκτατικής μορφής, οι σταβλικές εγκαταστάσεις είναι συχνά υποτυπώδεις, η χρήση μηχανολογικού εξοπλισμού περιορισμένη, ενώ στις περισσότερες περιπτώσεις δεν τηρούνται οργανωμένα στοιχεία παραγωγικότητας και γενεαλογίας.
«Πολλοί παραγωγοί μάς λένε χαρακτηριστικά ότι τα κρατούν όλα στο μυαλό τους. Αυτό δείχνει πόσο μεγάλη είναι η ανάγκη για εκσυγχρονισμό και συστηματική καταγραφή δεδομένων», αναφέρει η υπεύθυνη του έργου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δόθηκε στη γενετική χαρτογράφηση των αυτόχθονων φυλών, καθώς για πολλές από αυτές δεν υπήρχε μέχρι σήμερα ολοκληρωμένη επιστημονική αποτύπωση, όπως μας λέει. Στο πλαίσιο του ΕΝΗΠΡΟ αναλύθηκαν 288 ζώα από επτά διαφορετικές φυλές και πληθυσμούς: φυλές Λέσβου, Κεφαλονιάς, Ζακύνθου, Καρύστου, Κύμης, ζώα από τον πληθυσμό των Αστερουσίων της Κρήτης και ζώα που σύμφωνα με τη βιβλιογραφία πιθανά να ανήκαν στην Αιγαιοπελαγίτικη φυλή.
Τα πρώτα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι φυλές Ζακύνθου, Κεφαλονιάς και Λέσβου εμφανίζουν σαφή γενετική διαφοροποίηση, ενώ οι υπόλοιποι πληθυσμοί παρουσιάζουν στενότερη γενετική συγγένεια.
«Η γενετική ταυτοποίηση αυτών των φυλών αποτελεί ουσιαστικά τη γενετική τους ταυτότητα. Είναι ένα σημαντικό βήμα ώστε η Ελλάδα να τοποθετηθεί πιο συστηματικά στον ευρωπαϊκό χάρτη των γενετικά καταγεγραμμένων και προστατευόμενων φυλών», εξηγεί η Δρ. Αικατερινιάδου.
Στο μικροσκόπιο το DNA των ελληνικών προβάτων
Παράλληλα, το έργο διερευνά γονίδια που σχετίζονται με τη γαλακτοπαραγωγή, την αναπαραγωγική ικανότητα, τη μαστίτιδα και την πιθανή γενετική ανθεκτικότητα σε σημαντικές ασθένειες. Μία σημαντική δράση του έργου αφορά γονίδια που συνδέονται με την αναπαραγωγική ικανότητα, η οποία δράση υλοποιείται από το Διεθνές Πανεπιστήμιο Ελλάδας (ΔΙΠΑΕ) με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Αριστοτέλη Λυμπερόπουλο. Οι δράσεις διερεύνησης των συγκεκριμένων γονίδιων έχουν στόχο τη δημιουργία νέων εργαλείων που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν σε μελλοντικά προγράμματα γενετικής βελτίωσης.
Οι ερευνητές, όπως μας λέει, εκτιμούν ότι οι τοπικές νησιωτικές φυλές μπορούν να αποτελέσουν σημαντικό «όπλο» απέναντι στην κλιματική κρίση, καθώς έχουν αναπτύξει επί γενιές χαρακτηριστικά προσαρμογής σε συνθήκες ξηρασίας, υψηλών θερμοκρασιών και περιορισμένων φυσικών πόρων.
Γενετική ανθεκτικότητα και κλιματική κρίση
Την ίδια στιγμή, προειδοποιούν ότι η τουριστική ανάπτυξη σε αρκετά νησιά συμπιέζει χωροταξικά την κτηνοτροφική δραστηριότητα και περιορίζει τη δυνατότητα διατήρησης του παραδοσιακού εκτατικού μοντέλου εκτροφής που συνδέεται άμεσα με την ποιότητα και τη μοναδικότητα πολλών ελληνικών τυριών.
«Η προστασία των τοπικών φυλών δεν είναι μόνο ζήτημα παραγωγής. Είναι ζήτημα περιβάλλοντος, πολιτισμού και διατήρησης της ταυτότητας των νησιών μας», υπογραμμίζει η Δρ. Αικατερινιάδου.
Το μεγάλο στοίχημα μετά την κρίση
Όπως σημειώνει, το μεγάλο στοίχημα του ΕΝΗΠΡΟ δεν είναι να αναμορφώσει μόνο του τη στρατηγική της ελληνικής κτηνοτροφίας, αλλά να παραδώσει στην πολιτεία και στους παραγωγούς ένα σύνολο επιστημονικών, γενετικών και τεχνολογικών εργαλείων πάνω στα οποία μπορεί να στηριχθεί ένα νέο μοντέλο βιώσιμης νησιωτικής προβατοτροφίας.
Και ίσως, όπως παρατηρούν οι επιστήμονες, η κρίση της ευλογιάς να καταστήσει πιο εμφανές από ποτέ ότι η προστασία των κοπαδιών δεν αφορά μόνο την παραγωγή και το εισόδημα των κτηνοτρόφων, αλλά και τη διαφύλαξη ενός μοναδικού γενετικού κεφαλαίου που αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της αγροτικής και πολιτιστικής κληρονομιάς της χώρας.
Ελ. Αλεξιάδου
Πηγή: ΑΜΠΕ
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
