Το Κλίμα: Είδη, παράγοντες, τύποι κλιμάτων για το κλίμα όπως το ξέρουμε μέχρι τώρα! (βίντεο)

Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα

Κλίμα ονομάζεται η μέση καιρική κατάσταση ή καλύτερα ο μέσος καιρός μιας περιοχής, που προκύπτει μετά από μακροχρόνιες παρατηρήσεις των διάφορων μετεωρολογικών στοιχείων. Το κλίμα επομένως είναι κάτι διαφορετικό από τον καιρό, εφόσον καιρός είναι απλώς η φυσική κατάσταση της ατμόσφαιρας κατά τη διάρκεια μιας μικρής χρονικής περιόδου. Το κλίμα παίζει σπουδαιότατο ρόλο, τόσο στο φυτικό όσο και στο ζωικό βασίλειο. Από το κλίμα ορίζονται οι ζώνες της βλάστησης καθώς και η κατανομή των ζώων και των ανθρώπων πάνω στη γη. Έτσι η μεγαλύτερη συγκέντρωση πληθυσμού ανθρώπων παρατηρείται σε περιοχές του εύκρατου κλίματος και όχι, για παράδειγμα, σε τόπους με ερημικό ή πολικό κλίμα. Ο τύπος ενός κλίματος συνήθως καθορίζεται από την λεγόμενη ταξινόμηση κατά Köppen, που υιοθετεί διαφορετικές κλιματικές ζώνες με βάση τη βλάστηση κάθε περιοχής.

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗΣ ΤΟΥ ΚΛΙΜΑΤΟΣ: Οι παράγοντες που συντελούν στη μεταβολή του κλίματος από τόπο σε τόπο είναι: Το γεωγραφικό πλάτος [δηλαδή η απόσταση του εξεταζόμενου τόπου από τον Ισημερινό], το υψόμετρο, ο θαλάσσιος διαμελισμός, το ανάγλυφο και η κάλυψη του εδάφους, οι πνέοντες άνεμοι, η πίεση, κ.ά.

ΓΕΝΙΚΑ ΕΙΔΗ ΚΛΙΜΑΤΟΣ: Η διάκριση των διαφόρων ποικιλιών κλιμάτων έγινε γύρω στον 5ο αιώνα από τους αρχαίους Έλληνες. Η γη έτσι διαιρείται σε πέντε ζώνες ανάλογα με το κλίμα: Την ισημερινή η διακεκαυμένη, τις δύο εύκρατες [μεταξύ τροπικού του Καρκίνου και βόρειας πολικής ζώνης και μεταξύ τροπικού του Αιγόκερω και νότιας πολικής ζώνης] και τις δύο πολικές. Με τη πάροδο των ετών και την εμφάνιση της Μετεωρολογίας, η πρώτη αυτή διαίρεση της γης σε ζώνες βελτιώθηκε κι έγινε νέα διαίρεση σε ζώνες θερμοκρασίας ανέμου και βροχής. Επειδή όμως οι διάφορες ζώνες είναι φυσικό να μην έχουν το ίδιο κλίμα, έγινε μια ταξινόμηση κατά την οποία συνυπολογίζονται τα διάφορα κλιματικά στοιχεία και συνιστούν τους κλιματικούς τύπους. Έτσι σήμερα βασικότεροι κλιματικοί τύποι θεωρούνται οι: Ηπειρωτικός ή χερσαίος, θαλάσσιος ή ωκεάνιος και τύπος ορέων και ύψους.

Η ΤΑΞΙΝΌΜΗΣΗ ΤΟΥ ΜΠΡΟΥΚΣ: Παράλληλα με αυτή την ταξινόμηση έγιναν στα τελευταία χρόνια κι άλλες προσπάθειες ταξινόμησης των κλιμάτων για γεωργικούς κυρίως σκοπούς. Την τελευταία ταξινόμηση την έκανε ο Άγγλος κλιματολόγος Μπρουκς, που διαίρεσε τη γη σε εννιά ιδιαίτερες περιοχές, με βάση τη συνοίκηση των ανθρώπων σε συνδυασμό με την οικονομική γεωγραφία και την ανθρώπινη δραστηριότητα. Οι ιδιότητες του κλίματος, κατά τον Μπρουκ, επιδρούν όχι μόνο στο υλικό, αλλά και στο ηθικό και πνευματικό στοιχείο του ανθρώπου, αυτές επιβάλλουν τον τρόπο της ζωής, και γενικά παρέχουν τα σπουδαιότερα στοιχεία της ηθικής και υλικής κατάστασης των λαών. Οι ικανότεροι λαοί κι οι μεγαλύτεροι πολιτισμοί αναπτύχθηκαν στα εύκρατα κλίματα, ενώ στα θερμά ή τροπικά και τα ψυχρά ο άνθρωπος άργησε να προοδεύσει στον πολιτισμό. Η επίδραση της βλάστησης στο κλίμα δρα γενικά ψυκτικά, γιατί τα φυτά από τη μία μεριά απορροφούν μέρος απ’ την ακτινοβολούμενη ηλιακή ενέργεια και από την άλλη εκθέτουν στον αέρα εκτεταμένες επιφάνειες, που εξατμίζουν την υγρασία που αντλούν από τη γη. Ακόμη να προσθέσουμε ότι τα θαλάσσια κλίματα είναι γενικά βροχερότερα από τα ηπειρωτικά.

ΤΥΠΟΙ ΚΛΙΜΑΤΩΝ: Αλπικό: Παρατηρείται κυρίως στις Άλπεις και σε ανάλογους ορεινούς τόπους. Αμαζόνιο: Παρατηρείται στην περιοχή του ποταμού Αμαζονίου. Ανδεωνικό: Παρατηρείται στην περιοχή των Άνδεων και μοιάζει με το Αλπικό, μόνο που εδώ η επίδραση του ωκεανού φέρνει τη διαφοροποίηση. Αννάμιο: Παρατηρείται στο Αννάμ [Βιετνάμ, Λάος] της Ινδοκίνας. Αράλιο: Παρατηρείται στη λίμνη Αράλη στην κεντρική Ασία. Αρμορικανικό: Παρατηρείται στη Βρετάνη της Γαλλίας και είναι τύπος υγρού ωκεάνειου κλίματος. Βεγγάλιο: Τροπικός τύπος της κατηγορίας των κλιμάτων των μουσώνων. Παρατηρείται στη Βεγγάλη της Ινδίας και γενικότερα μεταξύ Ινδοκίνας, Μπαγκλαντές και Αν. Ινδίας. Βοσγιακό: Παρατηρείται στη Δυτική Ευρώπη και συγκεκριμένα στις περιοχές Λορένη, σε μέρος της Καμπανίας και στη Βουργουνδία. Βρετανικό: Παρατηρείται σ’ όλες τις ακτές που διαβρέχονται από τον ωκεανό, από την Ιρλανδία μέχρι την ΒΔ. Ισπανία και τις βόρειες ακτές της Πορτογαλίας. Πρόκειται για υποείδος του ωκεάνιου κλίματος στο οποίο όμως επιδρούν τα θερμά ρεύματα του κόλπου του Μεξικού [Γκολφ Στρημ], που διασχίζουν με ΒΑ. κατεύθυνση τον Ατλαντικό ωκεανό. Γουινέιο: Παρατηρείται στη δυτική Αφρική, σε μεγάλο τμήμα των ακτών του κόλπου της Γουινέας. Δουναβικό: Παρατηρείται έξω από την κοιλάδα του Δούναβη, στην πεδιάδα του Πάδου στην Ιταλία, καθώς και στις νότιες περιοχές της Ρωσίας. Ελληνικό: Παρατηρείται κυρίως στην Ελλάδα. Ερημικό: Λέγεται το κλίμα που ο σχηματισμός του εξαρτάται μόνο απ’ την ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας. Επικρατεί στις ερημικές περιοχές (δηλαδή της περιοχές στις οποίες οι βροχές είναι λιγότερες από 13 εκατοστά τον χρόνο.) Την ημέρα η θερμοκρασία είναι υψηλή (40-50 βαθμοί Κελσίου), ενώ τη νύχτα πέφτει απότομα στους -5. Εύκρατο: Χαρακτηρίζεται από μέτριες θερμοκρασίες και βροχοπτώσεις. Ωκεάνιο: Επικρατεί σε περιοχές που βρίσκονται κοντά στην ανοιχτή θάλασσα και χαρακτηρίζεται από αρκετές βροχές και μέτριες θερμοκρασίες. Ηπειρωτικό: Επικρατεί κυρίως στο εσωτερικών των ηπείρων [μακριά από την ακτογραμμή] και χαρακτηρίζεται από πολύ ψυχρούς χειμώνες και από πολύ θερμά καλοκαίρια. Μεσογειακό: Επικρατεί στη Μεσόγειο και σε λίγες άλλες περιοχές του κόσμου όπως στη Χιλή. Χαρακτηρίζεται από ήπιους χειμώνες, ξηρά καλοκαίρια και από λίγες βροχές που πέφτουν κυρίως το χειμώνα και το φθινόπωρο. Πολικό: Επικρατεί στις πολικές ζώνες της γης και χαρακτηρίζεται από πολύ χαμηλές θερμοκρασίες. Το καλοκαίρι είναι σύντομο και ο χειμώνας διαρκεί περίπου 11 μήνες τον χρόνο. Τα ατμοσφαιρικά κατακρημνίσματα [υετός, βροχή ή χιόνι] είναι σχεδόν ελάχιστα (όσα και στην έρημο καθώς το νερό παγώνει αμέσως πάνω στο έδαφος. Ύψους ή Ορεινό: Επικρατεί σε πολύ μεγάλο υψόμετρο και διαφέρει από τόπο σε τόπο.