Λάρισα: Πόσο νερό βρίσκεται στο χωράφι; Πόσο χρειάζομαι για την καλλιέργεια μου; - Η Λεκάνη Αγιάς δείχνει το μέλλον

Ρεπορτάζ-φωτογραφίες: Κωνσταντίνος Κοντοκώστας

Τον περασμένο Σεπτέμβριο, οι υπεύθυνοι στο Δήμο Αγιάς είχαν τη δυνατότητα να γνωρίζουν ακριβώς τις ποσότητες νερού που έπεσαν στην περιοχή τους μετά την κακοκαιρία Daniel και Elias αλλά και τις επιπτώσεις στα υπόγεια ύδατα.

Τη δυνατότητα αυτή την απέκτησαν χάρη σε κάποιες εφαρμογές οι οποίες ωστόσο σχεδιάστηκαν για άλλους λόγους. Για την ακρίβεια σχεδιάστηκαν προκειμένου ο παραγωγός να βλέπει πόσο νερό απαιτείται στο χωράφι για την καλλιέργεια του αλλά και της διαθεσιμότητας των υπογείων υδάτων.

Οι πιλοτικές αυτές εφαρμογές παρουσιάστηκαν την προηγούμενη εβδομάδα στο πλαίσιο της 5ης Κοινής Συνάντησης Εργασίας των Ευρωπαϊκών Ερευνητικών Έργων Horizon 2020 REXUS και PRIMA LENSES που πραγματοποιήθηκε στη Λάρισα με τη συμμετοχή περισσότερων από 80 επιστημόνων και εκπροσώπων των τομέων νερού, ενέργειας, αγροτικής παραγωγής και φυσικού περιβάλλοντος διαφόρων διοικητικών επιπέδων από την Ευρώπη και τη Λατινική Αμερική.

Όπως δήλωσε στη larissanet.gr ο Διευθυντής Ερευνών Ινστιτούτου Εδαφοϋδατικών Πόρων ΕΛΓΟ «ΔΗΜΗΤΡΑ», κ. Ανδρέας Παναγόπουλος, «οι εφαρμογές αναπτύχθηκαν με σκοπό να βοηθήσουμε την καθημερινότητα του παραγωγού και την καθημερινότητα των διαχειριστών των υδατικών πόρων στη περιοχή μας. Ξεκίνησαν από τη Λεκάνη της Αγιάς, είναι σε επιχειρησιακή λειτουργία και ο στόχος μας είναι να επεκταθούμε σε ολόκληρη τη λεκάνη απορροής του Πηνειού.

Τα συγκεκριμένα έργα τα οποία υλοποιούνται αυτή τη στιγμή, λειτουργούν επιβοηθητικά προκειμένου να επιτύχουμε την καλύτερη διαχείριση των υδάτινων πόρων σε σχέση επίσης με τη διαχείριση του εδάφους, τη διατήρηση των περιβαλλοντικών αξιών της περιοχής και όλα αυτά κάτω από την κλιματική αλλαγή».

Οι δύο πιλοτικές εφαρμογές στη Λεκάνη της Αγιάς

Ποιες είναι όμως αυτές οι εφαρμογές; Ο κ. Παναγόπουλος μας δείχνει στον υπολογιστή του τη λειτουργία τους καθώς είναι προσβάσιμες σε κάθε χρήστη μέσω της ιστοσελίδας του Δήμου Αγιάς.

Η εφαρμογή συμβουλευτικών υπηρεσιών άρδευσης είναι διαθέσιμη δωρεάν σε όλους του παραγωγούς της πεδιάδας Αγιάς, σαν ένα δείγμα «ευγνωμοσύνης», όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα, του Ινστιτούτου Εδαφοϋδατικών Πόρων προς την τοπική κοινωνία για την «αγαστή πολυετή συνεργασία μας στο πλαίσιο ανάπτυξης και λειτουργίας του Υδρολογικού Παρατηρητηρίου Πηνειού».

Αφορά 2100 αγροτεμάχια οριοθετημένα με βάση το χαρτογραφικό υπόβαθρο των δηλώσεων ΟΣΔΕ του έτους 2017 και για την ώρα, καλύπτει 3 βασικές καλλιέργειες: μηλιά, κερασιά, οινοποιήσιμο σταφύλι. Δίνει την δυνατότητα μελέτης των μετεωρολογικών δεδομένων στο σύνολο των εγκατεστημένων σταθμών παρακολούθησης με απεικόνιση γραφημάτων για επιλεγμένα χρονικά διαστήματα που επιθυμεί ο κάθε χρήστης και για το σύνολο των μετρούμενων παραμέτρων. Τα δεδομένα αυτά, σε μορφή γραφημάτων ή χρονοσειρών δεδομένων είναι διαθέσιμα στον κάθε χρήστη. Για την μελέτη των μετεωρολογικών δεδομένων επιλέγεται το σύμβολο του σταθμού που επιθυμείτε και περιηγηθείτε στις επιλογές που σας δίνονται από τα μενού.

«Είναι 50% ακριβέστερο από το να ποτίζω εμπειρικά» τονίζει σχετικά με την ακρίβεια της εφαρμογής ο κ. Παναγόπουλος και προσθέτει ότι μ’ αυτό τον τρόπο «ερχόμαστε πολύ πιο κοντά στη μείωση του κόστους παραγωγής και των φυσικών πόρων και την προστασία του περιβάλλοντος. Η οποία τελικά μας ενδιαφέρει γιατί ένα μεγάλο πλεονέκτημα που έχουμε στην Ελλάδα είναι ότι παράγουμε καθαρό προϊόν γιατί αυτό ορίζει ο κανόνας της αγοράς. Επειδή ο Θεός μας έχει δώσει αυτή τη φύση και την υδρολογική δομή είμαστε σε πολύ καλύτερη μοίρα απ’ ότι είναι ο κεντροευρωπαίος ή ο βορειοευρωπαίος ακόμα και ο δυτικοευρωπαίος του νότου σε σχέση με την ποιότητα του εδάφους και του νερού».

Όπως τονίζει ο. Παναγόπουλος η εφαρμογή ήδη τρέχει και αυτό που ζητούν από τους παραγωγούς είναι να «παίζουν» μαζί της και να λένε τι τους αρέσει και τι δεν τους αρέσει ώστε να βελτιωθεί.

Η δεύτερη εφαρμογή αφορά το υδροφόρο σύστημα της πεδιάδας της Αγιάς, περιλαμβάνοντας και την περιοχή του Μεταξοχωρίου. Παρέχει την δυνατότητα απεικόνισης της στάθμης των υπογείων υδάτων και την εκτίμηση της διαθεσιμότητας των υπογείων υδάτων με δυο τρόπους.

Ο πρώτος τρόπος στηρίζεται στα αποτελέσματα μαθηματικών εργαλείων που επιτρέπουν την προσομοίωση της συμπεριφοράς του υδροφόρου και παράγει την κατανομή της στάθμης των υπογείων υδάτων και της διαθεσιμότητας υπογείων υδάτων μέχρι και τον προηγούμενο μήνα από τον τρέχοντα. Επίσης, βάσει καιρικής πρόγνωσης, παράγει πρόγνωση των παραπάνω για τον τρέχοντα και 6 μήνες μετά.

Ο δεύτερος τρόπος παράγει επίσης κατανομή της στάθμης και της διαθεσιμότητας των υπογείων υδάτων κάνοντας χρήση του πυκνού δικτύου μέτρησης στάθμης υπογείων υδάτων με τηλεμετρικούς αισθητήρες. Έτσι παρέχονται εκτιμήσεις κατανομής της στάθμης και της διαθεσιμότητας των υπογείων υδάτων σε σχεδόν πραγματικό χρόνο, αφού κάθε μέρα υπολογίζεται οι παραπάνω παράμετροι μέχρι και την προηγούμενη ημέρα. Επιπλέον, επιλέγοντας οποιοδήποτε αισθητήρα από το διαδραστικό χάρτη, ο χρήστης μπορεί να δει τη διακύμανση της μέσης ημερήσιας τιμής της στάθμης των υπογείων υδάτων για τις προηγούμενες 2 εβδομάδες.

Ο κ. Παναγόπουλος τονίζει ότι σ αυτή τη δεύτερη εφαρμογή ο παραγωγός έχει ένα πανίσχυρο εργαλείο στα χέρια του που είναι οι αισθητήρες αλλά όπως μας επισημαίνει δεν θέλουν να «τρομάξουν» τον παραγωγό με τα πολύ εξειδικευμένα συστήματα άρδευσης αν ο ίδιος δεν είναι εξοικειωμένος με την τεχνολογία. «Θέλουμε να πάμε σταδιακά» αναφέρει ο κ. Παναγόπουλος και προσθέτει ότι η νέα ΚΑΠ μέσω των οικολογικών σχημάτων προσφέρει χρηματοδοτικά εργαλεία για τη χρήση ψηφιακών συστημάτων στην καλλιέργεια.

Το υδατικό αποτύπωμα και ο χάρτης καταλληλότητας χρήσεων γης

Κατά τη διάρκεια του προγράμματος παρουσιάστηκαν επίσης και κάποια νέα εργαλεία, όπως η μέθοδος υπολογισμού των πραγματικών αναγκών των καλλιεργειών σε νερό για το σύνολο των υφιστάμενων καλλιεργειών, σε κλίμακα χωραφιού και με ημερήσιο χρονικό βήμα και ο χάρτης καταλληλόλητας χρήσης γης για το βαμβάκι και τα σιτηρά σε επίπεδο λεκάνης απορροής.

Γι’ αυτά τα εργαλεία μας μίλησε ο εντεταλμένος ερευνητής του ΕΛΓΟ ΔΗΜΗΤΡΑ, κ. Βασίλης Πισινάρας: «Η μέθοδος υπολογισμού του υδατικού αποτυπώματος πρακτικά μας δίνει μια εκτίμηση των αναγκών των καλλιεργειών σε νερό. Αυτό που κάνουμε σαν μεθοδολογία είναι να υπολογίζουμε τη διαθεσιμότητα του νερού στο έδαφος με βάση ιδιότητες του εδάφους και με βάση το τι νερό μπαίνει στο έδαφος από την βροχόπτωση και τι νερό καταναλώνεται από την καλλιέργεια. Το πόσο νερό καταναλώνει μια καλλιέργεια το εκτιμούμε με τη βοήθεια των δορυφορικών εικόνων. Γιατί μας δίνουν μια πληροφορία που δεν μπορούμε να την έχουμε διαφορετικά και αυτή είναι η πληροφορία της ανάπτυξης του φυτού.

Σε σχέση με την καταλληλότητα των χρήσεων γης έχουμε μια πολυμετρική μεθοδολογία που ενσωματώνει κλιματικά χαρακτηριστικά, εδαφολογικά χαρακτηριστικά καθώς και τα χαρακτηριστικά της καλλιέργειας λαμβάνοντας υπόψιν όμως την τοπική πληροφορία. Ενσωματώνουμε την πληροφορία που παίρνουμε από τους τοπικούς ειδικούς στη καλλιέργεια. Γεωπόνους καθηγητές πανεπιστήμιού κτλ. Το μεγάλο πλεονέκτημα της μεθοδολογίας αυτής είναι ότι εκτιμήσαμε και την πιθανή επίδραση της κλιματικής αλλαγής στην καταλληλότητα της καλλιέργεια του βαμβακιού που είναι ένα κρίσιμο θέμα για την περιοχή. Η θερμοκρασία ήταν η καθοριστική παράμετρος για την εξαγωγή των αποτελεσμάτων σχετικά με την κλιματική αλλαγή».

Η συζήτηση ολοκληρώνεται με τον κ. Πισινάρα να μας παρουσιάζει επίσης το σκεπτικό πίσω από τη συμμετοχική μέθοδο διαμόρφωσης επιστημονικά τεκμηριωμένων και ιεραρχημένων ρεαλιστικών μέτρων διαχείρισης των τομέων νερού, ενέργειας, αγροτικής παραγωγής και οικοσυστημάτων υπό το πρίσμα της κλιματικής αλλαγής, με τη συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Μια μεθοδολογία δηλαδή σύμφωνα με τον ίδιο που όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη έχουν λόγο και γίνεται μεταξύ άλλων ιεράρχηση των αναγκών.