Γιατί καρκινοβατεί η πράσινη μετάβαση στην Ελλάδα*

Η Ελλάδα έχει φιλοδοξίες για την πράσινη ενέργεια. Έχει νόμους, στόχους, ευρωπαϊκές δεσμεύσεις. Αυτό που δεν έχει είναι μια συνεκτική, δίκαιη και λειτουργική αγορά ενέργειας που να εξυπηρετεί όλους — από τον μεγάλο επενδυτή έως τον αγρότη που έβαλε ένα μικρό φωτοβολταϊκό στη στέγη του αχυρώνα του. Αυτή η αντίφαση δεν είναι τυχαία. Είναι δομική. Και έχει θύματα.

Χιλιάδες μικροί παραγωγοί επένδυσαν τις αποταμιεύσεις τους σε φωτοβολταϊκά πάρκα — όχι επειδή ήταν κερδοσκόποι, αλλά επειδή η Πολιτεία τους κάλεσε, τους έδωσε Συμβάσεις Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης (ΣΕΔΠ) και τους υποσχέθηκε προβλέψιμο πλαίσιο εσόδων. Σήμερα αυτή η υπόσχεση κατάντησε κενό γράμμα.

Η πράσινη ενέργεια κόβεται χωρίς αποζημίωση. Και όταν δεν κόβεται, η τιμή της μπορεί να είναι μηδενική ή και αρνητική — ο παραγωγός δηλαδή όχι μόνο δεν εισπράττει, αλλά μπορεί να πληρώνει για την ενέργεια που εγχέει στο δίκτυο. Όταν ζητούν εξηγήσεις, ακούνε ότι «γνώριζαν τους κινδύνους της αγοράς». Σαν να τους ζήτησες να χτίσουν σπίτι σε γη που τους έδωσες, και μετά να τους λες ότι έπρεπε να υπολογίσουν την πλημμύρα από το γειτονικό φράγμα — που η κυβέρνηση γνώριζε ότι ερχόταν αλλά «ξέχασε να τους πει».

Κάθε μεσημέρι με ήλιο, η τιμή ρεύματος στο χρηματιστήριο καταρρέει. Ο παραγωγός δεν εισπράττει — ή και πληρώνει. Ο καταναλωτής, όμως, δεν βλέπει καμία μείωση στον λογαριασμό του. Πώς γίνεται αυτό;

Η απάντηση κρύβεται στο κόστος εξισορρόπησης. Όταν οι τιμές μηδενίζονται, ο ΑΔΜΗΕ ενεργοποιεί χειροκίνητα θερμικές μονάδες φυσικού αερίου (~1.200 MW) για να σταθεροποιήσει το δίκτυο. Αυτές αποζημιώνονται μέσα από μια αδιαφανή διαδικασία, με βάση τιμές που ορίζουν οι ίδιες . Το κόστος ενσωματώνεται αόρατα στον λογαριασμό ρεύματος. Αποτέλεσμα: μηδενικές τιμές στην αγορά, ακριβό ρεύμα για τον καταναλωτή, ζημιά για τον μικροπαραγωγό, κέρδος για τον μεγαλο-παραγωγό φυσικού αερίου.

Υπάρχει μια ιστορία που συμβαίνει κάθε μέρα στα σύνορα και σχεδόν κανείς δεν τη λέει δυνατά. Το ελληνικό πράσινο ρεύμα παράγεται φθηνά, εξάγεται δωρεάν, αποθηκεύεται στη Βουλγαρία — και επιστρέφει στην Ελλάδα το βράδυ, πανάκριβο.

Η Βουλγαρία κινήθηκε αποφασιστικά: με το πρόγραμμα RESTORE κινητοποίησε 2 δισεκατομμύρια ευρώ επενδύσεων και σήμερα διαθέτει μπαταρίες που αντιστοιχούν στο 16% της συνολικής ισχύος του ηλεκτρικού της συστήματος — υψηλότερο ποσοστό από οποιαδήποτε χώρα στον κόσμο, ακόμα και από την Καλιφόρνια. Οι βουλγαρικές μπαταρίες γεμίζουν κάθε μεσημέρι με φθηνό ελληνικό ρεύμα. Το βράδυ μας το πουλούν ακριβά — ή καλύπτουν με αυτό τις δικές τους ανάγκες, εξοικονομώντας τεράστια ποσά.

Ο καταναλωτής πληρώνει δύο φορές: για τις χρεώσεις ΑΠΕ αλλά και για την ακριβή νυχτερινή ενέργεια που θα μπορούσε να ήταν αποθηκευμένη ελληνική πράσινη ενέργεια. Οι μικροί παραγωγοί βλέπουν τις περικοπές τους να αυξάνονται χωρίς αποζημίωση. Και οι μεγάλοι όμιλοι εισπράττουν υψηλές τιμές αιχμής τις βραδινές ώρες.

Κάθε μέρα η Βουλγαρία κερδίζει , η Ελλάδα χάνει , ενώ η κυβέρνηση πανηγυρίζει για την αύξηση των εξαγωγών ενέργειας.  Αυτό δεν είναι αποτέλεσμα κυβερνητικής αδράνειας. Είναι αποτέλεσμα κυβερνητικής πολιτικής επιλογής.

Εδώ η εικόνα γίνεται ακόμα πιο σκοτεινή. Η Ελλάδα χορηγεί εδώ και δύο δεκαετίες αδιαλείπτως αποζημιώσεις στους μεγάλους θερμικούς παραγωγούς μέσω Μηχανισμών Ισχύος και εξισορρόπησης . Οι μηχανισμοί αυτοί εγκρίθηκαν από την Κομισιόν με ρητή προϋπόθεση: την παράλληλη εφαρμογή Market Reform Plan για τον εξορθολογισμό της αγοράς . Μέχρι σήμερα, αυτή η προϋπόθεση δεν έχει υλοποιηθεί. Οι αποζημιώσεις στους «θερμικούς» παραγωγούς συνεχίζονται. Και το άρθρο 11Β του Ν. 4685/2020 — νομοθετημένο από το 2022, που θα επέτρεπε μπαταρίες στα υφιστάμενα φωτοβολταϊκά — παραμένει στο συρτάρι.

Στις 24 Ιουνίου 2026, κατατέθηκε και ψηφίστηκε τροπολογία που παρουσιάστηκε ως «κομβική παρέμβαση»: οι παραγωγοί με ΣΕΔΠ δεν θα χάνουν την ενίσχυση στις μηδενικές τιμές, αλλά μόνο όταν οι τιμές γίνουν αρνητικές για πάνω από δύο ώρες. Την επόμενη ημέρα, η αγορά εκκαθάρισε στα -0,01 €/MWh για επτά συνεχόμενες ώρες. Ένα σεντ κάτω από το μηδέν — και η «προστασία» εξαφανίζεται. Το ρηχό ελληνικό χρηματιστήριο ενέργειας βρίσκει πάντα τον τρόπο να παρακάμπτει «μισά» μέτρα.

Εφαρμογή του Market Reform Plan για διαφανή προαγορά εφεδρειών. Άμεση εφαρμογή του 11Β για αποθήκευση στα μικρά πάρκα. Αποζημίωση για τις περικοπές, όπως ορίζει ήδη ο Κανονισμός (ΕΕ) 2019/943. Προστασία από αρνητικές τιμές για έξι έως οκτώ ώρες — με τρόπο που δεν παρακάμπτεται από ένα σεντ. Και πάνω από όλα: αναγνώριση ότι οι μικροί παραγωγοί ΑΠΕ δεν ήταν αφελείς. Ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα του κράτους — και αξίζουν την προστασία που δικαιούται κάθε συμβαλλόμενος όταν ο αντισυμβαλλόμενος δεν τηρεί τις δεσμεύσεις του.

Η πράσινη μετάβαση στην Ελλάδα δεν κωλύεται από έλλειψη τεχνολογίας. Κωλύεται από επιλογή. Συγκεκριμένη, σταθερή και αναλλοίωτη επιλογή υπέρ του φυσικού αερίου και υπέρ των λίγων που ελέγχουν την αγορά. Κάθε φορά που ένας μικρός παραγωγός οδηγείται σε αδιέξοδο, η αγορά συγκεντρώνεται σε ακόμα λιγότερα χέρια. Κάθε φορά που το 11Β δεν εφαρμόζεται, το ελληνικό ρεύμα χαρίζεται στη Βουλγαρία. Κάθε φορά που το Market Reform Plan παραμένει στο χαρτί, ο καταναλωτής πληρώνει κρυφά για το φυσικό αέριο.

Εάν η Κυβέρνηση θεωρεί ότι τα παραπάνω την αδικούν, είχε την ευκαιρία να αποδείξει το αντίθετο. Τον νέο ρυθμιστικό νόμο μπορούσε να τον γράψει για όλους — ή, μία ακόμα φορά, για τους λίγους. Προτίμησε τους λίγους Και η ιστορία θα κρίνει αναλόγως. Όπως και κάθε πολίτης αυτής της χώρας.