«Σήμερα μέσα από τις διαδικασίες συγκρότησης του Νέου Κώδικα η κυβέρνηση της ΝΔ ετοιμάζεται να ψηφίσει και πάλι νέο εκλογικό νόμο επαναφέροντας το ποσοστό εκλογής στο 42% αλλά διατηρώντας την παντοδυναμία του δημάρχου με τις έδρες μπόνους στο Δημοτικό Συμβούλιο και σε όλα τα πολιτικά όργανα. Το τραγικό όμως είναι ότι καταργεί την επαναληπτική εκλογή της δεύτερής Κυριακής χρησιμοποιώντας το εφεύρημα της «ψήφου δεύτερης επιλογής»
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Μεγάλη συζήτηση έγινε στο πλαίσιο των δήμων για την σύνταξη του νέου κώδικα της τοπικής αυτοδιοίκησης (Δήμοι και Περιφέρειες). Η λογική ενός «νομοθετικού κώδικα» είναι η συγκέντρωση της διάσπαρτης νομοθεσίας σε ένα ενιαίο «βιβλίο» έτσι ώστε να διευκολύνει την διοίκηση των δήμων και των περιφερειών. Τεχνοκρατικά η σύνταξη του κώδικα είναι μια θετική και σωστή πράξη, αυτονόητη σε κάθε σύγχρονο κράτος. Είναι αλήθεια όμως ότι η τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα βρίσκεται σε μια από τις δυσκολότερες περιόδους της μετά την μεταπολίτευση και αυτό το παραδέχονται οι πάντες σε όποιο κόμμα και αν τοποθετούνται πολιτικά. Η τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της αξιολόγησης μεταξύ των κρατών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κυρίως ως προς το θέμα της «πραγματικής» αυτονομίας στην διοίκηση και το σαφή διαχωρισμό των αρμοδιοτήτων από το κράτος. Τα οικονομικά προβλήματα, οι ελλείψεις προσωπικού και οι μεταφερόμενες αρμοδιότητες από το κράτος προς τους δήμους χωρίς πόρους και προσωπικό, αποτελούν τα σημαντικότερα προβλήματα τα οποία κατά τη γνώμη μου απειλούν την ίδια την αυτόνομη ύπαρξη των δήμων.
Μέγιστη απόδειξη των λεγομένων μου είναι ότι το κεντρικό θέμα κατά την συζήτηση για τον κώδικα αποτέλεσε το εκλογικό σύστημα των αυτοδιοικητικών εκλογών, το οποία για ακόμα μια φορά αλλάζει. Με την ευκολία που παρέχει σήμερα το Chat GPT μπορεί ο καθένας να ζητήσει εύκολα πληροφορίες για το τι ισχύει στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο θέμα του εκλογικού νόμου και στο μοντέλο διοίκησης των δήμων. Στην Ευρώπη υπάρχουν κυρίως δύο μοντέλα εκλογικού συστήματος το καθένα των οποίων οδηγεί και σε διαφορετικό μοντέλο διοίκησης:1) Το δημαρχοκεντρικό μοντέλο και 2) το Συμβουλιοκεντρικό μοντέλο.
Το δημαρχοκεντρικό μοντέλο εκλογής και διοίκησης των δήμων στο οποίο ανήκει και το δικό μας σύστημα υπάρχει στην Γερμανία, Ιταλία, Πολωνία και σε άλλες χώρες. Στο μοντέλο αυτό ο δήμαρχος εκλέγεται με αυξημένη πλειοψηφία 50%+1. Αν δεν εκλέγεται κάποιος με 50% στον πρώτο γύρο, η εκλογή επαναλαμβάνεται μεταξύ των δύο πλειοψηφησάντων σε έναν δεύτερο γύρο. Μεταξύ των δημαρχοκεντρικών συστημάτων στις διάφορες χώρες υπάρχουν σημαντικές διαφορές ως προς το σύστημα εκλογής του δημοτικού συμβουλίου. Στην Γερμανία όπου υπάρχει το πιο αντιπροσωπευτικό μοντέλο αυτής της κατηγορίας, οι εκλογές των δημάρχων και των συμβούλων είναι ξεχωριστές. Το συμβούλιο εκλέγεται με απλή αναλογική και πολλές φορές ο δήμαρχος δεν έχει την πλειοψηφία των συμβούλων. Εκεί χρειάζονται συναινέσεις για να επιτευχθεί ή διοίκηση των δήμων. Υπάρχουν όμως και οι κατάλληλες νομικές διατάξεις που επιτρέπουν την κυβερνησιμότητα των δήμων.
Η άλλη όψη του δημαρχοκεντρικού μοντέλου είναι αυτό της Ιταλίας (και της Ελλάδας) όπου ο πλειοψηφών δήμαρχος καθίσταται παντοδύναμος λαμβάνοντας μπόνους εδρών στο δημοτικό συμβούλιο, έτσι ώστε η παράταξη του δημάρχου να έχει (υπερ)ενισχυμένη πλειοψηφία. Πάντως σε πολλές χώρες της Ευρώπης όπου υπάρχει το δημαρχοκεντρικό μοντέλο ο δήμαρχος και οι δημοτικοί σύμβουλοι εκλέγονται με ξεχωριστά ψηφοδέλτια. Με αυτό τον τρόπο ο δήμαρχος μπορεί να μην έχει την πλειοψηφία στο δημοτικό συμβούλιο. Η Ελλάδα είναι από τις λίγες χώρες όπου δήμαρχος εκλέγεται στο ίδιο ψηφοδέλτιο μαζί με τους συμβούλους και έχει και το μπόνους των εδρών και άρα έχει πάντα την απόλυτη πλειοψηφία στο ΔΣ. Πάντως σε όλες τις χώρες της Ευρώπης όπου υπάρχει το δημαρχοκεντρικό μοντέλο, για την εκλογή του δημάρχου απαιτείται πλειοψηφία 50%+1 στην πρώτη εκλογή, αν το ποσοστό αυτό δεν επιτευχθεί υπάρχει δεύτερη εκλογή μεταξύ των δύο πρώτων και αυτό ισχύει παντού στην Ευρώπη
Στο Συμβουλιοκεντρικό μοντέλο, σε όλες τις χώρες στις οποίες εφαρμόζεται οι σύμβουλοι εκλέγονται με απλή αναλογική. Στο μοντέλο αυτό ο δήμαρχος εκλέγεται από το δημοτικό συμβούλιο. Σε αρκετές περιπτώσεις ο δήμαρχος μπορεί να ανακληθεί πριν το τέλος της θητείας του αν υπάρξει κάποιο πρόβλημα. Το μοντέλο διοίκησης σε αυτούς τους δήμους όλοι καταλαβαίνουμε ότι είναι πολύ διαφορετικό από το δικό μας μοντέλο του «απόλυτου άρχοντα». Το πιο αντιπροσωπευτικό Συμβουλιοκεντρικό σύστημα υπάρχει στην Γαλλία.
Στην Ελλάδα το εκλογικό σύστημα των δήμων (και των κοινοτήτων παλιά) παραμένει στον πυρήνα του το ίδιο από την μεταπολίτευση μέχρι και σήμερα. Δηλαδή ο δήμαρχος εκλέγεται στο ίδιο ψηφοδέλτιο με τους συμβούλους του και λαμβάνει μπόνους εδρών οι οποίες του δίνουν απόλυτη πλειοψηφία στο Δημοτικό Συμβούλιο αλλά και σε όλα τα πολιτικά όργανα της διοίκησης. Ο δήμαρχος εκλέγεται με ποσοστό 50%+1 και οι εκλογές επαναλαμβάνονται μεταξύ των δύο πρώτων αν κανένας δεν φτάσει το ποσοστό του 50%. Η Νέα Δημοκρατία το 2010 όρισε σαν ποσοστό εκλογής της πρώτης Κυριακής το 42%+1, αλλά και πάλι υπήρχε επαναληπτική εκλογή αν δεν υπήρχε εκλογή από την πρώτη Κυριακή. Για την εκλογή την δεύτερη Κυριακή απαιτείται και πάλι 50%+1. Η ρύθμιση της εκλογής με ποσοστό 42% και με απόλυτη πλειοψηφία στο Συμβούλιο δεν υπάρχει σε καμία χώρα της Ευρώπης. Κατά τη γνώμη μου είναι άκρως αντιδημοκρατικό να δημιουργείς ένα παντοδύναμο δήμαρχο με τις μπόνους έδρες, με ποσοστό μικρότερο από αυτό της απόλυτης πλειοψηφίας. Δεν είναι τυχαίο ότι το ποσοστό αυτό καταργείται μόλις η ΝΔ χάσει την εξουσία και επανέρχεται μόλις ξαναγίνει κυβέρνηση.
Στις εκλογές του 2023 η ΝΔ επανέφερε σαν ποσοστό εκλογής από την πρώτη Κυριακή το 43%, ενώ παράλληλα κατήργησε σημαντικές δημοκρατικές ρυθμίσεις που θεσπίστηκαν από τον νόμο του Καλλικράτη το 2010 και διατηρήθηκαν σε όλους τους επόμενους νόμους. Σήμερα μέσα από τις διαδικασίες συγκρότησης του Νέου Κώδικα η κυβέρνηση της ΝΔ ετοιμάζεται να ψηφίσει και πάλι νέο εκλογικό νόμο επαναφέροντας το ποσοστό εκλογής στο 42% αλλά διατηρώντας την παντοδυναμία του δημάρχου με τις έδρες μπόνους στο Δημοτική Συμβούλιο και σε όλα τα πολιτικά όργανα. Το τραγικό όμως είναι ότι καταργεί την επαναληπτική εκλογή της δεύτερής Κυριακής χρησιμοποιώντας το εφεύρημα της «ψήφου δεύτερης επιλογής». Η διαδικασία αυτής της «καινοτομίας» έχει ως εξής: Στο ψηφοδέλτιο όπου ψηφίζουμε τον δήμαρχο και τους συμβούλους με την παράταξη της προτίμησης μας, θα σημειώνουμε επίσης ποιο άλλο ψηφοδέλτιο θα επιλέγαμε σαν δεύτερη επιλογή. Στην συνέχεια η εκλογή γίνεται ως εξής: Αν με την πρώτη καταμέτρηση δεν συγκεντρώσει κανένας συνδυασμός το 42%, τότε το πρωτοδικείο προχωράει στην δεύτερη καταμέτρηση η οποία γίνεται μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου συνδυασμού, αφού προσθέσει στις ψήφους τους και τις δεύτερες επιλογές όλων των άλλων συνδυασμών! Ο συνδυασμός που εκλέγεται είναι εκείνος που σε αυτή την καταμέτρηση θα έρθει πρώτος.
Τα επιχειρήματα της κυβέρνησης για να δικαιολογήσει αυτό το «πρωτότυπο» σύστημα είναι ότι με αυτό τον τρόπο γλυτώνουμε τα έξοδα της δεύτερης εκλογής! Το επιχείρημα αυτό ακούγεται ειρωνικό, όταν όλοι γνωρίζουμε ότι το κόστος αυτού του εξόδου είναι μικρότερο από μια κρατική τηλεοπτική διαφήμιση για ένα ασήμαντο θέμα το οποίο θα παίξει στα κανάλια για μια εβδομάδα! Η κυβέρνηση διατυμπανίζει ότι στην ουσία εισάγει μια καινοτομία δοκιμασμένη σε χώρες του εξωτερικού, εγώ όσο και αν έψαξα στο internet δεν βρήκα να εφαρμόζεται σε κανένα δήμο της Ευρώπης κάποιο σύστημα με δεύτερες επιλογές.
Δεν γνωρίζω αν το σύστημα αυτό θα σταθεί στο συνταγματικό δικαστήριο, διότι κατά τη γνώμη μου παραβιάζει την εκλογική επιθυμία του πολίτη, αλλά σίγουρα είναι πέρα για πέρα αντιδημοκρατικό. Με τον νόμο αυτόν θα έχουμε εκλογή ενός παντοδύναμου δημάρχου με απόλυτη πλειοψηφία στο συμβούλιο και τα πολιτικά όργανα, έχοντας εκλεγεί με ποσοστό κάτω από το 42%! Το επιχείρημα της δεύτερης επιλογής δεν μπορεί να συγκριθεί καν με την ψήφο της επαναληπτικής εκλογής. Στην επαναληπτική εκλογή το πολιτικό σκεπτικό που αναπτύσσεται στους πολίτες είναι οι συμμαχίες οι οποίες δημιουργούνται και οι συμπλεύσεις στο πρόγραμμα των παρατάξεων. Το σκεπτικό των πολιτών κατά την επαναληπτική εκλογή έχει τελείως διαφορετική λογική από την στιγμιαία δεύτερη επιλογή στην πρώτη εκλογή. Όλα αυτά έγιναν φανερά στις επαναληπτικές εκλογές του 2023, τόσο με την νίκη του Χάρη Δούκα στο δήμο της Αθήνας όσο και του Δημήτρη Κουρέτα στην περιφέρεια Θεσσαλίας. Από την κυβερνητική πλευρά χωρίς καμία δημοκρατική ενσυναίσθηση ειπώθηκε δημόσια ότι «ο νέος νόμος δεν θα επιτρέψει να γίνουν ξανά «ατυχήματα» όπως αυτά που έγιναν στην περίπτωση του Χάρη Δούκα στην Αθήνα»…. Σε κομματική ενημέρωση εξάλλου (κομματικό φροντιστήριο) των κυβερνητικών δημάρχων ειπώθηκε «ωμά» ότι με αυτό το νόμο, ο οποίος ευνοεί του πρώτους συνδυασμούς, οι δήμαρχοι της ΝΔ θα είναι για πολλά χρόνια δήμαρχοι.
Όποιος έχει πολλά χρόνια εμπειρία από τις δημοτικές εκλογές καταλαβαίνει ότι ο νέος νόμος πέραν του γεγονότος ότι αλλοιώνει την δημοκρατική νομιμότητα, θα δημιουργήσει πάμπολλα προβλήματα δικαστικών διενέξεων, αλλά και μικροπολιτικού παρασκηνίου τα οποία θα ταλαιπωρήσουν τους δήμους για μεγάλο διάστημα μετά τις εκλογές. Αλήθεια κύριοι πως θα διαφυλάξετε κατά την καταμέτρηση την «γνωστή» αλλοίωση των ψηφοδελτίων στα οποία δεν θα υπάρχει συμπληρωμένη η δεύτερη επιλογή (πράγμα που συμβαίνει με τα ασταύρωτα ψηφοδέλτια σήμερα); Θα υπάρξει άλλος τρόπος για την καταμέτρηση; Και πως θα εμποδίσετε τις προεκλογικές υπόγειες συναλλαγές για τις δεύτερες επιλογές; Στην επαναληπτική εκλογή η δημοκρατία επιβάλει τις δημόσιες συζητήσεις για τις συγκλίσεις. Τι συζητήσεις μπορούν να γίνουν για τη δεύτερη επιλογή στις πρώτες εκλογές; Αλήθεια πόσα ψηφοδέλτια «λαγοί» θα δημιουργηθούν μόνο για τις δεύτερες επιλογές; Γιατί μη μου πείτε ότι οι πολίτες που ψηφίζουν ένα από τα δύο κυρίαρχα αντίπαλα ψηφοδέλτια, θα συμπληρώσουν σαν δεύτερη επιλογή την κυρίως αντίπαλη παράταξη τους;
Το άλλο μεγάλο θέμα του νέου νομοσχεδίου είναι η ηλεκτρονική ψήφος. Η κυβέρνηση της «ΕΛΛΑΔΑ 2.0» επαίρεται για το μεγάλο αυτό εκσυγχρονιστικό μέτρο! Θεσπίζει λοιπόν την προαιρετική ηλεκτρονική ψήφο για όσους δημότες την ημέρα των εκλογών θα βρίσκονται εκτός πόλης. Ο πολίτης που θέλει να ψηφίσει ηλεκτρονικά θα το δηλώνει από πριν τις εκλογές και θα πηγαίνει σε κάποιο ειδικό εκλογικό τμήμα να ψηφίσει (δηλαδή δεν θα ψηφίζει από το σπίτι του, αυτές οι αλλαγές έγιναν δεκτές μετά από διαμαρτυρίες και των κυβερνητικών δημάρχων). Αλήθεια ποιό είναι το ποσοστό των δημοτών που την ημέρα των εκλογών λείπουν από την πόλη τους; Δικαιολογείται το μεγάλο αυτό κόστος που απαιτεί η εφαρμογή της ηλεκτρονικής ψήφου για το ποσοστό αυτών των πολιτών; Αλήθεια το κόστος της ηλεκτρονικής ψήφου μήπως είναι μεγαλύτερο από το κόστος των επαναληπτικών εκλογών που καταργούνται;
Στα 20 χρόνια ενασχόλησης με την αυτοδιοίκηση έχουμε δει και έχουν δει την δημοσιότητα πολλά κρούσματα «αγοραίας ψήφου». Έχουν δει την δημοσιότητα συστήματα ψηφοφορίας «αλυσίδα», έχουν δει την δημοσιότητα μαζικές μεταδημοτεύσεις κλπ. Έχουν άραγε σκεφτεί οι ειδικοί της ηλεκτρονικής ψήφου μήπως όλα αυτά διευκολύνονται με το σύστημα της ηλεκτρονική ψήφου; Όλα αυτά θα τα δούμε στην πράξη και θα πρέπει να αποτιμηθούν κατά τη λειτουργία τους. Ας ελπίσουμε ότι δε θα δούμε μαζικές ηλεκτρονικές ψηφοφορίες από συγκεκριμένες τμήματα σε κάποια άλλη περιοχή της χώρας. Αν συμβεί αυτό θα σημαίνει ότι κάτι δε θα πηγαίνει καλά! Θα τελειώσω με το θέμα της ηλεκτρονικής ψήφου θέτοντας μια ερώτηση (που κανένας δε θα μου απαντήσει) «Έχει γίνει μελέτη κόστους οφέλους για την εφαρμογή της ηλεκτρονικής ψήφου; Θα ήθελα να δω τα αποτελέσματα» αυτής της μελέτης!
Αυτή τη στιγμή που γράφονται αυτές οι γραμμές ο νέος κώδικα που περιέχει και τον νέο εκλογικό νόμο βρίσκεται σε διαβούλευση. Η συνολική αποδοχή του Νέου κώδικα από την πλειοψηφούσα παράταξη της ΚΕΔΕ και των κυβερνητικών δημάρχων σημαίνει ότι πολύ σύντομα ο νόμος θα ψηφιστεί και μάλιστα όπως ακριβώς τον θέλει η κυβέρνηση. Το θέμα είναι πολύ σοβαρό και περιμένουμε από όλα τα κόμματα να πάρουν θέση δημόσια και να δεσμευτούν για την άμεση αλλαγή των νόμων αυτών όταν έρθουν στην κυβέρνηση.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
