«Μέσα σε όλα αυτά το κερασάκι στην τούρτα είναι ο νέος εκλογικός νόμος με την πρωτότυπη καινοτομία της μιας Κυριακής, της δεύτερης επιλογής, του 42% και της ηλεκτρονικής ψήφου»
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Στην έκθεση του Κογκρέσου του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα για το 2025 επιβεβαιώνεται η αυξανόμενη απόκλιση της χώρας μας από την ευρωπαϊκή πραγματικότητα. Συγκεκριμένα λέει: «Η Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερα συγκεντρωτική, με περιορισμένες εξουσίες στις τοπικές αρχές.
Συγκεκριμένα: ● Οι Δήμοι δεν έχουν εξουσία έκδοσης δεσμευτικών τοπικών κανονισμών, παρά μόνο σε ελάχιστες περιπτώσεις. ● Οι περισσότερες τοπικές αρχές αντιμετωπίζουν σοβαρές ελλείψεις προσωπικού, μειώνοντας την επιχειρησιακή τους ικανότητα. ● Οι οικονομικοί τους πόροι δεν είναι ανάλογοι των αρμοδιοτήτων τους. ● Η δημοσιονομική αυτονομία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Ελλάδα είναι η πιο αδύναμη στην Ευρώπη. ● Η ελεύθερη άσκηση των καθηκόντων των Δημάρχων παρεμποδίζεται από νομοθεσία που επιτρέπει την εύκολη άσκηση διώξεων εναντίον τους». Για μένα το παραπάνω απόσπασμα καταδεικνύει με σαφήνεια ότι στην Ελλάδα δεν έχουμε Τοπική Αυτοδιοίκηση, αλλά μια κατ΄όνομα «Αυτοδιοίκηση» η οποία όχι μόνο εξαρτάται από το κεντρικό κράτος, αλλά καθοδηγείται απόλυτα και αποτελεί το «άλλοθι» των κεντρικών κυβερνήσεων.
Η τοπική Αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα έλαβε τη μορφή που έχει σήμερα με τον νόμο του Καλλικράτη και τον Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης που ψηφίστηκαν το 2009 και εφαρμόστηκαν πριν από τις εκλογές το 2010. Με τον νόμο του Καλλικράτη διαμορφώθηκαν γεωγραφικά οι δήμοι στα όρια που έχουν σήμερα, καταργήθηκαν οι Αιρετές Νομαρχίες και δημιουργήθηκαν οι Αιρετές Περιφέρειες. Στην διαμόρφωση του νόμου του Καλλικράτη και του Κώδικα είχε τότε εμπλακεί και συμμετείχε ουσιαστικά η ΚΕΔΕ. Ο νόμος του Καλλικράτη αντιμετωπίστηκε τελικά από την ΚΕΔΕ ως ένας καλός νόμος και η διαβούλευση κατέληξε ότι υπάρχουν πολλές εκκρεμότητες οι οποίες πρέπει να αντιμετωπιστούν νομοθετικά. Το κυρίως πρόβλημα του νόμου του Καλλικράτη αποτελούσαν οι μεταφερόμενες από το κράτος αρμοδιότητες και οι αναγκαίοι πόροι για την αυτοδιοίκηση.
Οι πόροι που νομοθετούνταν με το νόμο του Καλλικράτη για τους δήμους προέβλεπαν ότι: οι Κεντρικοί Αυτοτελείς Πόροι (ΚΑΠ) της αυτοδιοίκησης θα προέρχονταν κυρίως από ποσοστό της κεντρικής φορολογίας (20%), του ΦΠΑ (12%) και του ΕΝΦΙΑ (1,3%). Η Οικονομική κρίση στη οποία εισήλθε η χώρα έδωσε το άλλοθι σε όλες τις κυβερνήσεις να μην αποδίδουν στους δήμους τους πόρους τους οποίους σύμφωνα με τον νόμο δικαιούνταν. Τα ποσά αυτά αποτέλεσαν τους περίφημους παρακρατηθέντες πόρους, τους οποίους οι δήμαρχοι διεκδικούν (εις μάτην) από το 2010 έως και σήμερα. Εν τω μεταξύ οι αρμοδιότητες οι οποίες μεταφέρθηκαν στους δήμους από το 2010 έως και σήμερα είναι πάρα πολλές και σοβαρές. Η μεταφορά όλων αυτών των αρμοδιοτήτων έγινε χωρίς επιπλέον πόρους.
Μετά τον Καλλικράτη ο νόμος της Αυτοδιοίκησης άλλαξε δύο φορές. Η πρώτη αλλαγή έγινε επί ΣΥΡΙΖΑ το 2018 με το νόμο του «Κλεισθένη». Οι αλλαγές που έγιναν τότε στην ουσία αφορούσαν μόνο τον εκλογικό σύστημα και την θέσπιση της απλής αναλογικής για την σύνθεση του Δημοτικού Συμβουλίου (ΔΣ). Οι αλλαγές αυτές έγιναν χωρίς να αλλάξει τίποτα στο όλο μοντέλο της διοίκησης των δήμων, για το λόγο αυτό δημιούργησε πολλά προβλήματα λειτουργίας στους δήμους (π.χ. πολλοί δήμοι δεν μπορούσαν να εγκρίνουν προϋπολογισμούς). Αυτό έδωσε το άλλοθι στην κυβέρνηση της ΝΔ να φέρει νέο νόμο με τον οποία επανέφερε το ποσοστό εκλογής από την πρώτη Κυριακή με ποσοστό 43% και έκανε η διοίκηση του δήμου ακόμα πιο συγκεντρωτική και εξαρτώμενη από το κράτος. Το χειρότερο όμως κατά τη γνώμη μου ήταν η κατάργηση πολύ σοβαρών δημοκρατικών λειτουργιών τις οποίες νομοθετούσε (καινοτομώντας) ο νόμος του Καλλικράτης (π.χ Κατάργηση των επιτροπών διαβούλευσης, της επιτροπής ποιότητας ζωής, υποβάθμιση των τοπικών κοινοτήτων και άλλα).
Το προβλήματα των δήμων κάθε χρόνο μετά το 2010 αυξάνουν συνεχώς με μεγαλύτερα: τα προβλήματα έλλειψης πόρων, τις μεγάλες ελλείψεις προσωπικού, την εξάρτηση από την Κεντρική διοίκηση και πάρα πολλά άλλα τα οποία καταγράφηκαν ομόφωνα σε μια μεγάλη λίστα αιτημάτων στα τελευταία ετήσια συνέδρια της ΚΕΔΕ. Στην ΚΕΔΕ εξάλλου από την θητεία του 2019 άρχισε η συζήτηση για την κατάρτιση ενός νέου κώδικα της τοπικής αυτοδιοίκησης, στο οποίο θα συγκεντρώνονταν όλη η δαιδαλώδης νομοθεσία για την τοπική αυτοδιοίκηση και παράλληλα θα υπήρχαν βελτιωτικές νομοθετικές ρυθμίσεις στα θέμα τα οποία βασάνιζαν τους δήμους. Τότε συγκροτήθηκε στην ΚΕΔΕ μια επιτροπή με τεχνοκράτες και έμπειρους δημάρχους για να μελετήσει τις προτεινόμενες αλλαγές στο κώδικα.
Η ΝΔ στην παρούσα θητεία της (από το 2023) υποσχέθηκε την αλλαγή του κώδικα και υποτίθεται ότι το υπουργείο θα βρισκόταν σε στενή συνεργασία με την ΚΕΔΕ για το σημαντικό αυτό και μεγάλο έργο. Βέβαια στο πρώτο συνέδριο της ΚΕΔΕ της παρούσας θητείας στην Ρόδο (2024), ο αρμόδιος Υπουργός αντί να παρουσιάσει τις ιδέες για την επίλυση των σοβαρών προβλημάτων των δήμων καθώς βρισκόταν σε διεργασίες σύνταξης του νέου κώδικα, εξήγγειλε την αλλαγή (για άλλη μια φορά) του εκλογικού νόμου. Το νέο αυτό «εκλογικό» νομοσχέδιο το οποίο ακούστηκε για πρώτη φορά τότε, σήκωσε θύελλα αντιδράσεων στο σύνολο των δημάρχων (κυβερνητικών και αντιπολίτευσης).
Πραγματικά από εκείνη τη στιγμή πολλοί παλιοί και έμπειροι δήμαρχοι άρχισαν να υποψιάζονται ότι η σύνταξη του νέου κώδικα ενδιαφέρει την κυβέρνηση σαν άλλοθι για να περάσει μέσα από αυτή την διαδικασία όλα αυτά για τα οποία πιθανόν να υπήρχε αντίδραση από τους δημάρχους. Εν τω μεταξύ στο συνέδριο της Ρόδου συντάχθηκε ομόφωνα μια τεράστια λίστα των προβλημάτων σε ένα ομόφωνο ψήφισμα διεκδικήσεων. Πρωτεύουσα θέση στις διεκδικήσεις αυτές είχε το θέμα των παρακρατηθέντων προϋπολογισμών και της κατάργησης του κόφτη στις ΚΑΠ. Μάλιστα σε εκείνο το ψήφισμα διατυπώνονταν με έντονο ύφος το αίτημα να αποδίδονται τα παρακρατηθέντα σταδιακά στου δήμους.
Ένα χρόνο μετά στο συνέδριο της Αλεξανδρούπολης (2025) η κατάσταση είχε αλλάξει τελείως. Η κυβερνητική παράταξη της πλειοψηφίας στη ΚΕΔΕ ενώ κατέγραψε εκ νέου τα ίδια αιτήματα τους προηγούμενου συνεδρίου και διαπίστωσε ότι τίποτα από όλα αυτά δεν λύθηκε, μίλησε για θετική εξέλιξη όσον αφορά τον κώδικα και υπονόησαν ότι το ίδιο θετικό είναι και το νέο εκλογικό νομοσχέδιο. Αυτό οδήγησε την αντιπολίτευση να διαχωρίσει για πρώτη φορά (μετά από πολλά χρόνια) τη θέση της και να οδηγηθεί στην διατύπωση ξεχωριστού ψηφίσματος. Ακόμα και η κινητοποίηση όλων των δήμων που έγινε έξω από τη Βουλή (σύμφωνα με απόφαση του συνεδρίου), αναιρέθηκε στην επομένη μέρα στην Γενική Συνέλευση όταν η πλειοψηφούσα παράταξη έδωσε λευκή επιταγή στον υπουργό Λιβάνιο να προχωρήσει με τον κώδικα και το νέο εκλογικό σύστημα. Από τον Δεκέμβριο του 2025 μέχρι και σήμερα (Ιούνιο του 2026) υποτίθεται ότι η ΚΕΔΕ συνεργάζονταν με το Υπουργό για την τελική σύνταξη των νομοσχεδίων.
Σε αυτή την Γενική Συνέλευση του Δεκεμβρίου ο κ. Λιβάνιος δεν παρουσίασε το σύνολο των προτάσεων για το νέο κώδικα και μάλιστα έλειπαν τα πλέον σημαντικά θέματα για τα οικονομικά των δήμων. Για τα να κρατηθούν τα προσχήματα η πλειοψηφία της ΚΕΔΕ έκανε κάποιες επισημάνσεις και διατύπωσε κάποιες προτάσεις διορθώσεων σε θέματα ελάσσονος σημασίας, ξεχνώντας την τεράστια λίστα των αιτημάτων των συνεδρίων και την τεχνική επεξεργασία της επιτροπής της ΚΕΔΕ για τον κώδικα. Μετά από ένα εξάμηνο (Ιούνιο του 2026) το υπουργείο εμφανίζει το νομοσχέδιο και το θέτει σε διαβούλευση για ένα μήνα! Μιλάμε για ένα τόμο πάνω των πέντε χιλιάδων σελίδων μέσα στις οποίες μπορεί να κρύβονται έντεχνα σημαντικές ρυθμίσεις οι οποίες είναι σε αντίθετη κατεύθυνση από εκείνη των δήμων. Η ΚΕΔΕ πιστεύει ότι δεν χρειάζεται καμία συνέλευση για την διαβούλευση και αναμένεται να πανηγυρίσει την ψήφιση των νομοσχεδίου του νέου κώδικα ίσως και μέσα στο καλοκαίρι! Η γνώμη μου είναι ότι με τα νομοσχέδια του Νέου Κώδικα, όχι μόνο δεν αναβαθμίζονται οι δήμοι αλλά μπαίνει οριστική ταφόπλακα στην τοπική αυτοδιοίκηση στην Ελλάδα.
Είναι πάρα πολύ δύσκολο να παρουσιάσουμε αναλυτικά τα σημαντικά προβλήματα τα οποία θα επιφέρει ο νέος κώδικας στην λειτουργία των δήμων. Γενικά θα πούμε ότι πρόκειται για μια ενοποίηση της σκόρπιας νομοθεσίας ως έχει σήμερα και αυτό δεν είναι αρνητικό. Το πρόβλημα είναι ότι δεν υπάρχει καμία βελτίωση σε σοβαρά θέματα που έχει επισημάνει διαχρονικά η ΚΕΔΕ. Θα έλεγα αντίθετα ότι μάλλον σε όλο αυτό τον κυκεώνα διατάξεων παρεισφρέουν διατάξεις που επιδεινώνουν την κατάσταση των δήμων. Η αλήθεια είναι ότι δεν γίνεται καμία προσπάθεια να υπάρξει κάποια σύγκλιση με την Ευρωπαϊκή Χάρτα της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, αλλά μεγαλώνει την απόκλιση. Δεν υπάρχει καμία προσοχή στις αρχές της επικουρικότητας και τη εγγύτητας ούτε στην συνταγματική αρχή της Τεκμηρίωσης της αρμοδιότητας.
Θα αναφερθούμε αποσπασματικά δε κάποια θέματα για να δώσουμε μια εικόνα του νέου κώδικα. Όσον αφορά τις αρμοδιότητες τις οποίες το κράτος μεταφέρει στους δήμους ή το αντίθετο τις παίρνει πίσω (π.χ. πολεοδομίες), δεν λαμβάνεται καμία μέριμνα για τους αντίστοιχους πόρους και το αντίστοιχο προσωπικό και το σπουδαιότερο καταργείται το άρθρο που μιλούσε ότι για κάθε μεταφορά απαιτείται η σύμφωνη γνώμη της ΚΕΔΕ. Η σύμφωνη γνώμη στο νέο κώδικα γίνεται γνωμοδότηση της ΚΕΔΕ. . Επειδή γνωρίζω από πρώτο χέρι την γνώμη της τεχνικής επιτροπής της ΚΕΔΕ για το θέμα αυτό, η νέα διάταξη βρίσκεται στον αντίποδα αυτών που πρότεινε η τεχνική επιτροπή της ΚΕΔΕ και αυτού που θέλουν οι δήμοι.
Στα οικονομικά θέματα το πρόβλημα είναι ακόμα μεγαλύτερο. Στην ουσία τα παρακρατηθέντα που δικαιούνται οι δήμοι χάνονται πλέον με νομοθετική ρύθμιση και ο κόφτης στους κεντρικούς αυτοτελείς πόρους παραμένει. Όλα αυτά κατά τη γνώμη μου είναι παράνομα αφού υποτίθεται ότι η χώρα έφυγε από τα μνημόνια και βρίσκεται σε τροχιά ανάπτυξης. Το επικοινωνιακό πυροτέχνημα του νέου φόρου για την ακίνητη περιουσία ο οποίος υποτίθεται μπαίνει για ενίσχυση των δήμων και με απόφαση των ΔΣ, είναι απαράδεκτο γιατί βαρύνει έτι περαιτέρω τους πολίτες οι οποίοι ήδη βρίσκονται σε άθλια οικονομική κατάσταση και οι δήμοι ποτέ δεν θα επιβάλουν αυτό τον φόρο. Αν αποδοθούν κανονικά ότι δικαιούνται οι δήμοι δεν χρειάζονται νέοι φόροι. Πέραν αυτών: το τέλος ανθεκτικότητας δεν έρχεται στου δήμους. Τα έσοδα του πράσινου ταμείου τα οποία αρχικά ερχόταν σου δήμους σε ποσοστό 20%, σήμερα βρίσκονται στο 5% και με τον νέο κώδικα κατεβαίνουν στο 3%. Όσο για τα προγράμματα δανειοδότησης τύπου Φιλόδημος και Τρίτσης που βοήθησαν τα μέγιστα τους δήμους, καμία πρόβλεψη! Δεν γίνεται επίσης καμία διορθωτική κίνηση σχετικά με την διαχείριση των Ευρωπαϊκών κονδυλίων τα οποία αν και η ευρωπαϊκή ένωση επιτάσσει να πηγαίνουν στις περιφέρειες τα περισσότερα κονδύλια τα διαχειρίζονται τα κεντρικά υπουργεία.
Με τον νέο κώδικα παγιώνονται όλες οι αντιδημοκρατικές καταργήσεις των οργάνων που έγιναν με τον νόμο της ΝΔ (τοπικά συμβούλια, επιτροπή διαβούλευσης, σχολικές επιτροπές, επιτροπή ποιότητας ζωής κλπ). Τελικά οι πολεοδομίες φεύγουν από τους δήμους παρά τις μεγάλες αντιδράσεις των δημάρχων. Αν αναβάλουν την μεταφορά θα το κάνουν για να κατευνάσουν τις αντιδράσεις των κυβερνητικών δημάρχων, αλλά θα επανέλθουν αργότερα. Δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι τώρα που ετοιμάζεται αυτό το νομοσχέδιο, ανακάλυψαν στην κυβέρνηση τα σκάνδαλα στις πολεοδομίες!
Μέσα σε όλα αυτά το κερασάκι στην τούρτα είναι ο νέος εκλογικός νόμος με την πρωτότυπη καινοτομία της μιας Κυριακής, της δεύτερης επιλογής, του 42% και της ηλεκτρονικής ψήφου. Έχει γίνει γνωστό ότι για να κάμψει η κυβέρνηση της αντιρρήσεις των κυβερνητικών δημάρχων σε παραταξιακή-κομματική συνάντηση ειπώθηκαν τα εξής: «Με αυτό το νόμο θα είστε για πολλά χρόνια δήμαρχοι. Φαινόμενα όπως αυτά της εκλογής Δούκα στην Αθήνα με ανατροπή την δεύτερη Κυριακή δεν θα πρέπει να ξανασυμβούν»! Για το νέο εκλογικό νόμο όμως θα ασχοληθούμε αναλυτικά σε επόμενα άρθρα.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
