Tης Εύης Μπουτζέτη – Πανίδου
Καθώς οι κοινωνίες μας γερνούν και το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, οφείλουμε να στρέψουμε το βλέμμα μας όχι μόνο στα χρόνια που προσθέτουμε στη ζωή, αλλά και στη ζωή που προσθέτουμε στα χρόνια. Πίσω από την εικόνα ενός ηλικιωμένου ανθρώπου που κουράζεται εύκολα, πονά, χάνει τη διάθεσή του ή παρουσιάζει ανεξήγητες μεταβολές στην καθημερινότητά του, μπορεί να κρύβεται μια λιγότερο γνωστή αλλά ιδιαίτερα σημαντική ομάδα παθήσεων: τα αυτοάνοσα νοσήματα.
Πρόκειται για ασθένειες στις οποίες το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα, που είναι προορισμένο να μας προστατεύει από λοιμώξεις και απειλές, χάνει την ικανότητα να αναγνωρίζει τα κύτταρα του οργανισμού ως «δικά του» και στρέφεται εναντίον τους. Το αποτέλεσμα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης κατάσταση που μπορεί να επηρεάσει σχεδόν κάθε όργανο και σύστημα του σώματος.
Σήμερα έχουν περιγραφεί περισσότερα από 150 διαφορετικά αυτοάνοσα νοσήματα. Αν και τα περισσότερα δεν μειώνουν σημαντικά το προσδόκιμο επιβίωσης, επηρεάζουν βαθιά την ποιότητα ζωής των ασθενών και ιδιαίτερα των ηλικιωμένων, οι οποίοι συχνά αντιμετωπίζουν πολλαπλά προβλήματα υγείας ταυτόχρονα. Το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι ότι τα αυτοάνοσα νοσήματα συχνά παραμένουν αδιάγνωστα για πολλά χρόνια. Πόσες φορές δεν έχουμε ακούσει έναν ηλικιωμένο να λέει: «γέρασα, είναι φυσιολογικό να πονάω» ή «είμαι κουρασμένος γιατί μεγάλωσα»; Δυστυχώς, πίσω από τέτοιες φράσεις μπορεί να κρύβεται μια ενεργή φλεγμονώδης νόσος που χρειάζεται διερεύνηση.
Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα περιλαμβάνουν έντονη κόπωση, αδυναμία, χρόνιους πόνους, χαμηλό πυρετό, κακή διάθεση, διαταραχές ύπνου, μειωμένη πνευματική διαύγεια και δυσκολία συγκέντρωσης. Συχνά εμφανίζονται επίσης οιδήματα, υπνηλία, αίσθημα εξάντλησης και ανεξήγητες μεταβολές στην καθημερινή λειτουργικότητα. Οι πόνοι μπορεί να εντοπίζονται στις αρθρώσεις, στους μύες, στο νευρικό σύστημα, στην κοιλιά, ακόμη και στα δάκτυλα λόγω διαταραχών της κυκλοφορίας. Το ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι αρκετές φορές οι ασθενείς βιώνουν σημαντικά συμπτώματα, ενώ οι συνήθεις εργαστηριακές εξετάσεις φαίνονται φυσιολογικές, δημιουργώντας σύγχυση τόσο στους ίδιους όσο και στο περιβάλλον τους.
Ανάμεσα στα συχνότερα αυτοάνοσα νοσήματα που συναντώνται στους ηλικιωμένους είναι η Ρευματοειδής Αρθρίτιδα, η οποία προκαλεί πόνο, πρήξιμο και δυσκαμψία στις αρθρώσεις, η Θυρεοειδίτιδα Hashimoto που οδηγεί σε υποθυρεοειδισμό, το Σύνδρομο Sjögren με έντονη ξηροστομία και ξηροφθαλμία, η Ψωρίαση και η Ψωριασική Αρθρίτιδα, καθώς και η Κροταφική Αρτηρίτιδα, μια κατάσταση που απαιτεί άμεση διάγνωση καθώς μπορεί να οδηγήσει ακόμη και σε μόνιμη απώλεια όρασης. Υπάρχουν επίσης σοβαρότερες μορφές αυτοάνοσων νοσημάτων, όπως η αγγειίτιδα, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η πολλαπλή σκλήρυνση, η αυτοάνοση εγκεφαλίτιδα και η γιγαντοκυτταρική μυοκαρδίτιδα, οι οποίες απαιτούν εξειδικευμένη παρακολούθηση και θεραπευτική αντιμετώπιση.
Τα τελευταία χρόνια η επιστημονική έρευνα έχει αναδείξει ότι τα αυτοάνοσα νοσήματα δεν εμφανίζονται ξαφνικά. Αντίθετα, φαίνεται ότι προηγούνται μακροχρόνιες μεταβολικές και βιολογικές διαταραχές, όπως η έλλειψη βιταμίνης D, οι ελλείψεις μικροθρεπτικών συστατικών, η διαταραχή του εντερικού μικροβιώματος, η αντίσταση στην ινσουλίνη και η αδυναμία του οργανισμού να διαχειριστεί τη χρόνια φλεγμονή. Αυτό δεν σημαίνει ότι η διάγνωση ή η θεραπεία μπορεί να γίνει χωρίς ιατρική καθοδήγηση. Αντίθετα, υπογραμμίζει την ανάγκη έγκαιρης αξιολόγησης από εξειδικευμένους ιατρούς, όπως ρευματολόγους, νευρολόγους, ανοσολόγους και ενδοκρινολόγους.
Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν πλέον και οι εξειδικευμένες εργαστηριακές εξετάσεις. Ορισμένες από αυτές πραγματοποιούνται σε ελάχιστα εξειδικευμένα κέντρα παγκοσμίως, όπως η Mayo Clinic Laboratories στις Ηνωμένες Πολιτείες, η ARUP Laboratories, τα εξειδικευμένα γερμανικά εργαστήρια του δικτύου Euroimmun–Limbach, η Labcorp και το Zabludowicz Center for Autoimmune Diseases στο Ισραήλ. Στην Ελλάδα, πολλά δείγματα αναλύονται σε πανεπιστημιακά ή εξειδικευμένα διαγνωστικά εργαστήρια, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις αποστέλλονται στο εξωτερικό για περαιτέρω διερεύνηση σπάνιων αυτοαντισωμάτων.
Ωστόσο, πέρα από την τεχνολογία και τις εξετάσεις, υπάρχει κάτι ακόμη πιο σημαντικό: η ανθρώπινη παρατήρηση. Οι οικογένειες, οι φροντιστές, το νοσηλευτικό προσωπικό, οι εργαζόμενοι σε δημόσιες και ιδιωτικές δομές φιλοξενίας ηλικιωμένων, οι κοινωνικοί λειτουργοί και όλοι όσοι βρίσκονται καθημερινά δίπλα στους ανθρώπους της Τρίτης Ηλικίας καλούνται να γίνουν οι πρώτοι παρατηρητές των μικρών αλλαγών που μπορεί να σημαίνουν πολλά.
Ένας ηλικιωμένος που ξαφνικά δεν έχει ενέργεια, που σταμάτησε να συμμετέχει στις αγαπημένες του δραστηριότητες, που παραπονιέται για πόνους χωρίς εμφανή αιτία, που παρουσιάζει αλλαγές στη διάθεση ή στη μνήμη του, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται απλώς ως «μεγάλος άνθρωπος που γερνά». Αξίζει να ακούσουμε προσεκτικά τα παράπονά του. Αξίζει να αναζητήσουμε τη γνώμη των ειδικών. Αξίζει να διερευνήσουμε εάν πίσω από αυτά τα συμπτώματα κρύβεται μια νόσος που μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Η κοινωνία μας συχνά μετρά την επιτυχία της με βάση τα χρόνια ζωής που προσφέρει στους πολίτες της. Ίσως όμως το πραγματικό μέτρο του πολιτισμού μας να είναι η ποιότητα αυτών των χρόνων. Οι ηλικιωμένοι μας δεν χρειάζονται μόνο περισσότερα χρόνια ζωής. Χρειάζονται χρόνια με αξιοπρέπεια, κινητικότητα, αυτονομία και ελπίδα. Ας μην επιτρέψουμε λοιπόν στα αυτοάνοσα νοσήματα να παραμένουν μια αόρατη απειλή. Ας γίνουμε όλοι πιο προσεκτικοί, πιο ενημερωμένοι και πιο ευαίσθητοι απέναντι στα μηνύματα που στέλνει το σώμα των ανθρώπων που αγαπάμε. Γιατί η φροντίδα της Τρίτης Ηλικίας δεν είναι μόνο ζήτημα επιβίωσης. Είναι ζήτημα σεβασμού, ανθρωπιάς και ποιότητας ζωής.
Σημείωση: Το παρόν άρθρο έχει αποκλειστικά ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν υποκαθιστά την ιατρική αξιολόγηση, διάγνωση ή θεραπεία. Για κάθε σύμπτωμα ή υποψία αυτοάνοσου νοσήματος απαιτείται συμβουλή και παρακολούθηση από εξειδικευμένο ιατρό.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
