Γράφει ο Ευάγγελος Μπαλντούνης, Καθηγητής φιλόλογος – συγγραφέας – ιστορικός ερευνητής
Οι Γόννοι, ήταν σημαντική πόλη της αρχαίας Περραιβίας, και η περιοχή της κατοικείτο τουλάχιστον από τα μυκηναϊκά χρόνια.
Η ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΜΕΡΟΥΣ και Η ΑΡΧΑΙΑ ΑΚΡΟΠΟΛΗ: Βρίσκεται στην αριστερή όχθη του Πηνειού και σε απόσταση 4 χλμ. δυτικά από την είσοδο του περάσματος των Τεμπών στη θέση «Καστρί» ή «Παλαιόκαστρο». Η περιοχή ονομαζόταν και Κόνδυλος (ή Γοννοκόνδυλος) εξαιτίας του ισχυρού φρουρίου της. Η θέση της ήταν στρατηγική αφού ήλεγχε αφενός τις δύο κύριες διόδους επικοινωνίας της ανατολικής Θεσσαλίας με την Μακεδονία (μέσω των Τεμπών και μέσω των περασμάτων του Κάτω Ολύμπου) αφετέρου και την έξοδο από την ενδοχώρα προς τη θάλασσα.
Άκμασε κυρίως από τον 6ο έως τον 4 ο αι. π.Χ.( ο Ξέρξης επισκέφθηκε τους Γόννους το 480 πΧ). Η αρχαία πόλη εκτείνεται σε τρεις λόφους με ημικυκλική διάταξη, 2 χλμ. από τους σημερινούς Γόννους. Σώζεται το αρχαϊκό τείχος και τα ερείπια αψιδωτού ναού μέσα σε περίβολο. Πρόκειται, με βεβαιότητα, για τον ναό της Αθηνάς Πολιάδας, που υπήρχε ήδη από τα τέλη του 7ου αι. π.Χ (πήλινες κεραμώσεις του αρχαϊκές και ελληνιστικές, βρίσκονται στο Μουσείο Βόλου). Ερείπια δύο άλλων ναών εικάζεται πως είναι της Αρτέμιδος και του Ασκληπιού.
ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ: Η ονομασία της πόλης έχει σχέση με τον ηγέτη Γουνέα. Ο Γουνέας, καταγόμενος από την Κύφο, ήταν αρχηγός των Περραιβών και των Αινιάνων στον Τρωικό Πόλεμο, με 22 πλοία. Οι Περραιβοί ήταν αρχαίο ελληνικό φύλο που κατοικούσε στις περιοχές γύρω από τον Όλυμπο και το όνομά τους συνδέεται με τη Θεσσαλία. Η συμμετοχή του Γουνέα στον πόλεμο συνδέει την περιοχή με τη μεγάλη επική παράδοση. Ας δούμε τις ιστορικές αναφορές:
1) Όμηρος, Ίλιάς Β στιχ. 748: Γουνεὺς δ᾽ ἐκ Κύφου ἦγε δύω καὶ εἴκοσι νῆας = ήλθε απ᾽ την Κύφον ο Γουνεύς με εικοσιδύο πρύμνες. (μετάφρ. Ι. Πολυλάς)
2) Ευριπίδης, Ίφιγένεια εν Αυλίδι, στιχ. 279: Αἰνιάνων δὲ δωδεκάστολοι νᾶες ἦσαν, ὧν ἄναξ Γουνεὺς ἆρχε. = δώδεκα ήταν των Αινιάνων | τα καράβια, | κι ο Γουνέας, ο βασιλιάς τους, αρχηγός. Από τον ομηρικό κατάλογο των πλοίων, που τον ορίζει ως αρχηγό των Αινιάνων και των Περραιβών, βγαίνει το συμπέρασμα ότι το όνομά του υπήρχε από την εποχή αυτή, τουλάχιστον τον 8ο π.Χ. ‘Ετσι ο κατάλογος αυτός πρέπει να θεωρηθεί ως η πρώτη μαρτυρία της πόλης. Η εικόνα που μας δίνει είναι αυτή που εμείς ακόμα έχουμε: 4 λόφοι, από τους οποίους ο ένας είναι η Κύφος, και όλοι μαζί οι Γόννοι.
ΚΙΝΕΑ: Η ΑΡΙΣΤΟΚΡΑΤΙΚΗ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ ΓΟΝΝΩΝ: Τέσσερεις σπουδαίες οικογένειες πρωτοστατούσαν στη Θεσσαλία κατά το 6ο αι. πΧ: οι Αλευάδες στη Λάρισα, οι Σκοπάδες στην Κραννώνα, οι Εχεκρατίδες (Αντιοχίδες) στα Φάρσαλα και η οικογένεια Κινέα στους Γόννους. Τότε η Θεσσαλία ήταν χωρισμένη σε τέσσερεις περιοχές (το αναφέρει ο Αριστοτέλης στο απολεσθέν έργο του «Θεσσαλών Πολιτεία»). Αυτές ονομάστηκαν «Τετράδες» ή «Μοίρες»: Πελασγιώτιδα (Λάρισα, Γόννοι), Εστιαιώτιδα (Τρίκαλα), Θεσσαλιώτιδα (Καρδίτσα), και Φθιώτιδα (Φάρσαλα). Η διαίρεση αυτή είχε κυρίως γεωγραφικό, οικονομικό και διοικητικό χαρακτήρα. Τον 6ο αι. πΧ οι Θεσσαλικές πόλεις συγκροτούν ομόσπονδο κράτος με πολιτικό και οικονομικό γνώρισμα, το «Κοινόν των Θετταλών».
ΟΙ ΓΟΝΝΟΙ ΚΑΤΩ ΑΠΟ ΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΗ ΚΥΡΙΑΡΧΙΑ: Η εγκατάσταση των Μακεδόνων στην Περραιβία, (που κράτησε ενάμιση αιώνα) άνοιξε μία δεύτερη περίοδο στην ιστορία των Γόννων,
μεταμορφώνοντας σημαντικά τη φυσιογνωμία της. Μεταβάλλεται η Περραιβική σύσταση του πληθυσμού, ενώ ταυτόχρονα αλλάζουν η γλώσσα και οι παραδόσεις. Όλα τα ντοκουμέντα αποκαλύπτουν το πόσο μεγάλη και διαρκής υπήρξε η επιρροή των Μακεδόνων στην πόλη. Η επιρροή αυτή μεταμόρφωσε εντελώς το χαρακτήρα της πόλης, κι έτσι μπορούμε να πούμε πως οι θεσσαλικοί Γόννοι του 8ου μέχρι τον 4ο αιώνα π.Χ, έδωσαν τώρα τη θέση τους σε μία νέα πόλη, στους μακεδονικούς Γόννους. Στους ελληνιστικούς χρόνους οι Γόννοι υπήρξαν κέντρο πολλών στρατιωτικών επιχειρήσεων ανάμεσα στους Μακεδόνες και στους Ρωμαίους. Υπάρχουν λίγα ρωμαϊκά ερείπια και ελάχιστα από τη βυζαντινή και τη μεσαιωνική εποχή. Διατηρείται το τείχος των ελληνιστικών χρόνων και στους τρεις λόφους με πύλες και πύργους..
ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΩΝ ΓΟΝΝΩΝ: Η νομισματοκοπία των Γόννων είναι όλη των μέσων του 4ου αι. πΧ. (350 πΧ).
Τρίχαλκον 19mm – 7,8 gr. Μπροστά υπάρχει γενειοφόρος και δαφνοστεφανωμένη κεφαλή του Δία. Πίσω η επιγραφή ΓΟΝΝΕ-(ΩΝ) και ένας κριός όρθιος. Είναι ένα σπάνιο και όμορφο νόμισμα με ωραία κεφαλή του Δία και με ελκυστική σκούρα απόχρωση.
Τρίχαλκον 19mm – 6,86 gr. Μπροστά υπάρχει πάλι η κεφαλή του Δία και πίσω η επιγραφή ΓΟΝ-ΝΕΩΝ με έναν όρθιο κριό. Κι’ αυτό είναι σπάνιο και ωραίο νόμισμα.
Δίχαλκον, 19mm – 5,22 gr. Μπροστά είναι η κεφαλή μιας νύμφης, έχει τα μαλλιά της τυλιγμένα και φορά σκουλαρίκια. Πίσω υπάρχει παράσταση λιονταριού και η επιγραφή ΓΟ-ΝΝΕ. Πρόκειται για γυαλιστερό σπάνιο νόμισμα με κοκκινωπή και καφέ απόχρωση.
Η ΔΙΚΑΙΗ ΑΠΑΙΤΗΣΗ ΕΠΙΣΤΡΟΦΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΩΝ: Οι Γοννιώτες νιώθουν δυσαρεστημένοι με τις τόσες αρχαιότητες θαμμένες γύρω τους, με τους αρχαιοκάπηλους να αλωνίζουν και με τα ήδη υπάρχοντα ευρήματα να τα τρώει το μαύρο σκοτάδι στις αποθήκες του αρχαιολογικού μουσείου της Λάρισας. Στις αρχές του 20ου αιώνα έγιναν ανασκαφές στην περιοχή από τον Α. Αρβανιτόπουλο, αλλά σε μια μικρή έκταση και κατόπιν τίποτα. Εικάζεται η ύπαρξη μεγάλου θεάτρου. Είναι αδύνατο να μην υπάρχουν σημαντικά ευρήματα στην περιοχή λόγω της θέσης της, κάτω από τον Όλυμπο των δώδεκα Θεών, δίπλα στον Πηνειό και την κοιλάδα των Τεμπών.
Σε ότι αφορά τα υπάρχοντα ευρήματα, να αναφέρουμε ότι: «Το 2012 έφυγαν από τους Γόννους εκατόν τριάντα αρχαιότητες που ήταν προσωρινά αποθηκευμένες στο χωριό μας και που όλοι ελπίζαμε μαζί με τα άλλα αρχαιολογικά ευρήματα που βρίσκονται στη Λάρισα, τον Βόλο και αλλού, ότι θα αποτελούσαν τα μελλοντικά εκθέματα ενός αρχαιολογικού μουσείου στο χωριό μας, έχουν «φυγαδευτεί» και βρίσκονται στο Διαχρονικό Μουσείο της Λάρισας είτε για να εμπλουτίσουν την μόνιμη έκθεσή του είτε για να συντηρηθούν. Σημασία έχει ότι αν μέχρι τώρα υπήρχε μια αμυδρή ελπίδα για τη δημιουργία αρχαιολογικού μουσείου στο χωριό αυτή τώρα εξανεμίζεται. Στη δίνη του μνημονίου και της τρόϊκας χάνουμε και την πολιτιστική μας κληρονομιά…».
ΠΡΟΒΟΛΗ ΣΤΟ ΠΑΡΟΝ: «Ενώνουμε όλοι μαζί τη φωνή μας για την προστασία και ανάδειξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, ζητάμε οι αρχαιότητες των Γόννων, να επιστραφούν εδώ όπου ανήκουν. Το αίτημα για την επιστροφή των αρχαιοτήτων δεν τίθεται τοπικιστικά, τίθεται στο όνομα της Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η έκθεση των αρχαιοτήτων των Γόννων σε οποιοδήποτε άλλο μουσείο, είναι πολιτιστικά αντιδραστική και αναχρονιστική. Οι αρχαιότητες αυτές, δεν πρέπει να επιστρέψουν επειδή μας «ανήκουν» ως συμβολική κληρονομιά, αλλά επειδή η σημασία τους μπορεί να αναδειχθεί μόνο στο μέτρο που αυτά τα αρχαία ευρήματα θα επανενταχθούν στο τόπο όπου ανήκουν».
Όσο για τις ανασκαφές όπου δεν σκάβει η αρχαιολογική υπηρεσία αναλαμβάνουν δράση οι αρχαιοκάπηλοι. Αυτό έγινε σε χωράφι στην χαρακτηρισμένη αρχαιολογική τοποθεσία «Καστρί» στους Γόννους την Κυριακή το βράδυ, 2 Ιούνη 2013. Μετά από τρείς μέρες, την Τρίτη 4 Ιούνη 2013, αρχαιολόγοι και υπάλληλοι της ΙΕ’ Εφορίας Αρχαιοτήτων Λάρισας, ήρθαν στο συγκεκριμένο σημείο και άρχισαν μια πιο εμπεριστατωμένη έρευνα με σκοπό την περισυλλογή των ευρημάτων που απέμειναν.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
