Συντάξεις: Οι αλλαγές που έρχονται στα όρια ηλικίας

Ένα πρωτοφανές κύμα φυγής προς τη συνταξιοδότηση καταγράφεται φέτος, με τους ασφαλισμένους να καταθέτουν αιτήσεις συνταξιοδότησης υπό τον φόβο ότι τα σημερινά όρια ηλικίας δεν θα παραμείνουν αμετάβλητα την επόμενη δεκαετία. Η συζήτηση για τη σύνδεση των ορίων ηλικίας με το προσδόκιμο ζωής, οι δυσμενείς δημογραφικές εξελίξεις και οι προβλέψεις διεθνών οργανισμών για περαιτέρω αύξηση της ηλικίας συνταξιοδότησης μετά το 2030 έχουν δημιουργήσει ένα κλίμα έντονης αβεβαιότητας, το οποίο ήδη αποτυπώνεται στις αιτήσεις συνταξιοδότησης.

Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά. Μόνο κατά το πρώτο τετράμηνο του έτους καταγράφηκαν 74.838 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης, αριθμός αυξημένος κατά 11.296 σε σχέση με το αντίστοιχο διάστημα του προηγούμενου έτους. Εφόσον διατηρηθεί ο ίδιος ρυθμός, οι συνολικές αιτήσεις εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσουν τις 220.000 μέχρι το τέλος της χρονιάς, υπερβαίνοντας ακόμη και το ιστορικό ρεκόρ των 212.151 αιτήσεων που είχε σημειωθεί το 2021.

16.625 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης

Μόνο κατά τον μήνα Απρίλιο, τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία του πληροφοριακού συστήματος «ΑΤΛΑΣ», δείχνουν οτι υποβλήθηκαν 16.625 νέες αιτήσεις συνταξιοδότησης. Ακόμα όμως και αν η σύγκριση γίνει με το 2021, έτος που καταγράφηκε ρεκόρ στο τέλος της χρονιάς, διαπιστώνεται ότι φέτος είναι περισσότερες κατά 8.120 οι αιτήσεις που έχουν υποβληθεί, ως τώρα.

Σύμφωνα με ειδικούς στην κοινωνική ασφάλιση, η αύξηση των αιτήσεων δεν οφείλεται μόνο στη συμπλήρωση των απαιτούμενων προϋποθέσεων συνταξιοδότησης από χιλιάδες ασφαλισμένους. Καθοριστικό ρόλο παίζει και ο φόβος ότι τα επόμενα χρόνια θα αλλάξουν οι κανόνες του παιχνιδιού. Η γενιά των σημερινών 55άρηδων βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της ανησυχίας, καθώς είναι η πρώτη που ενδέχεται να επηρεαστεί από μια νέα αναπροσαρμογή των ορίων ηλικίας.

Στα 62 και στα 67

Σήμερα το σύστημα προβλέπει δύο βασικές οδούς εξόδου. Η πρώτη αφορά τη συνταξιοδότηση στα 62 έτη με τη συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης και η δεύτερη στα 67 έτη με τουλάχιστον 15 χρόνια ασφάλισης. Τα όρια αυτά παραμένουν αμετάβλητα από τις μεγάλες μεταρρυθμίσεις της προηγούμενης δεκαετίας. Ωστόσο, η νομοθεσία προβλέπει ότι ανά τριετία εξετάζεται η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής και αξιολογείται αν απαιτούνται νέες προσαρμογές.

Οι τελευταίες αναλογιστικές μελέτες δείχνουν ότι μέχρι το 2030 τα σημερινά όρια ηλικίας ενδέχεται να αυξηθούν κατά περίπου ενάμιση έτος. Αν και δεν υπάρχει ακόμη κυβερνητική απόφαση για το πότε και πώς θα εφαρμοστεί μια τέτοια αλλαγή, το ενδεχόμενο σταδιακών αυξήσεων θεωρείται ιδιαίτερα πιθανό. Ένα από τα σενάρια που εξετάζονται προβλέπει κλιμακωτή προσαρμογή των ορίων ηλικίας, όπως είχε συμβεί την περίοδο 2015-2021, όταν οι ασφαλισμένοι έβλεπαν κάθε χρόνο νέα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης.

Τι θα συμβεί το 2030

Η πραγματική ανησυχία όμως αφορά το τι θα συμβεί μετά το 2030. Οι δημογραφικοί δείκτες που παρακολουθούν οι ειδικοί δείχνουν ότι οι πιέσεις στο ασφαλιστικό σύστημα θα ενταθούν σημαντικά. Ο δείκτης εξάρτησης των ηλικιωμένων προς τον ενεργό πληθυσμό εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει το 60%, από περίπου 39% σήμερα. Παράλληλα, για κάθε 100 άτομα εργάσιμης ηλικίας θα αντιστοιχούν περίπου 170 ηλικιωμένοι, ενώ ο δείκτης γονιμότητας εξακολουθεί να κινείται πολύ χαμηλότερα από το επίπεδο αναπλήρωσης του πληθυσμού.

Ανησυχητική είναι και η εικόνα του φυσικού ισοζυγίου πληθυσμού. Η διαφορά γεννήσεων και θανάτων ήταν αρνητική κατά 33.856 άτομα το 2018 και εκτινάχθηκε στα 64.706 άτομα το 2022. Η εξέλιξη αυτή σημαίνει ότι οι μελλοντικές γενιές εργαζομένων που θα χρηματοδοτούν τις συντάξεις θα είναι αριθμητικά μικρότερες, γεγονός που αυξάνει την πίεση για αλλαγές στο ασφαλιστικό σύστημα.

Την ίδια κατεύθυνση δείχνουν και οι προβλέψεις του ΟΟΣΑ. Σύμφωνα με την έκθεση «Pensions at a Glance 2025», η ηλικία συνταξιοδότησης για όσους σήμερα αποχωρούν στα 62 έτη με 40 χρόνια ασφάλισης μπορεί να φθάσει στα 66 έτη έως το 2050. Η ίδια έκθεση εκτιμά ότι οι νέοι που εισήλθαν στην αγορά εργασίας το 2024 θα χρειαστεί να εργαστούν περισσότερα χρόνια από όσα απαιτούνται σήμερα, φθάνοντας ακόμη και τα 44 έτη ασφάλισης για πλήρη σύνταξη.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, χιλιάδες ασφαλισμένοι επιλέγουν να μην περιμένουν. Όσοι έχουν ήδη θεμελιώσει δικαίωμα σύνταξης ή βρίσκονται κοντά στη θεμελίωση επιδιώκουν να αποχωρήσουν το συντομότερο δυνατόν, προκειμένου να κατοχυρώσουν τα σημερινά όρια ηλικίας. Η δυνατότητα παράλληλης απασχόλησης των συνταξιούχων λειτουργεί επίσης ως ισχυρό κίνητρο, καθώς επιτρέπει σε πολλούς να διατηρούν εισόδημα από εργασία και ταυτόχρονα να λαμβάνουν σύνταξη.

Αλεξάνδρα Κλειδαρά