Γράφει ο Ευάγγελος Μπαλντούνης, Καθηγητής φιλόλογος – συγγραφέας – ιστορικός ερευνητής
Ο Κούμας υπήρξε μια διακεκριμένη μορφή των νεοελληνικών γραμμάτων, από τους πρωτεργάτες του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Λόγιος, δάσκαλος και συγγραφέας με αξιόλογη πανεπιστημιακή μόρφωση, με αναμορφωτική δράση στα εκπαιδευτικά πράγματα και εμπνεόμενος από τα ιδεώδη του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Γεννήθηκε στη Λάρισα το 1777. Για 10 χρόνια ήταν κρυμμένος στο σπίτι, από φόβο μην τον πάρουν για γενίτσαρο. Για 10 έτη δεν πήγε σχολείο, ούτε εκκλησία. 11 χρονών, λόγω πανώλης στη Λάρισα, η οικογένειά του κατέφυγε στον Τύρναβο.
Η ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΠΟΥ ΑΠΕΚΤΗΣΕ: Εκεί στο σχολείο έμαθε ανάγνωση και είχε διδάσκαλο τον Ι. Πέζαρο (που ήταν και «οικονόμος» της εκκλησίας). Για 6 χρόνια ανέπτυξε μεγάλο ζήλο στα γράμματα, αποκτώντας φήμη διακεκριμένου μαθητή. Αποφοιτώντας στα 19 του, έχει διδαχθεί αρχαίους κλασικούς, βασικές αρχές της φιλοσοφίας, από κοινού με μαθηματικά και φυσική, στα οποία φαίνεται να παρουσιάζει ιδιαίτερη κλίση. Πήγε στην Κων/πολη όπου του προτάθηκαν διάφορες θέσεις, αλλά προτίμησε να επιστρέψει στην πατρίδα για να γίνει διδάσκαλος. Ήθελε να ικανοποιήσει την ενδόμυχη, εσώτατη επιθυμία του για διδασκαλία.
ΣΕ ΤΣΑΡΙΤΣΑΝΗ και ΑΜΠΕΛΑΚΙΑ: Κατέφυγε εκεί λόγω συνεχούς τρομοκρατίας των Τούρκων. Δίδαξε ελληνικά, μαθηματικά, ενώ παράλληλα με τις διδακτικές του υποχρεώσεις δεν παύει να κηρύττει τον λόγο του Ευαγγελίου από τον άμβωνα. Παντρεύτηκε νέος στα 21 του και αποκτά μια κόρη, χάνει όμως τη γυναίκα του. Λυπημένος καταφεύγει στα Αμπελάκια, όπου ασχολείται με διδασκαλίες και μεταφράσεις. Συνάδελφο είχε τον δάσκαλο, λόγιο και ιεροδιάκονο Γρηγόριο Κωνσταντά.
ΠΡΩΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗ ΒΙΕΝΝΗ: 26 ετών τον πήρε μαζί του στη Βιέννη για 5 χρόνια ο Άνθιμος Γαζής, που ήταν εφημέριος της εκεί μεγάλης ελληνικής παροικίας. Τον ήθελε για να εκδώσουν το «Ελληνικό Λεξικό». Γίνεται οικοδιδάσκαλος ενός εύπορου εμπόρου, ενώ ταυτόχρονα σπουδάζει στο τοπικό πανεπιστήμιο καθαρά και εφαρμοσμένα μαθηματικά. Η Βιέννη της εποχής αυτής ξεχειλίζει από ελεύθερες και νέες ιδέες και είναι κέντρο πνευματικής και καλλιτεχνικής κίνησης.
ΔΙΔΑΚΤΙΚΟ ΤΟΥ ΕΡΓΟ ΣΤΗ ΣΜΥΡΝΗ: Το 1808, 31 ετών, έλαβε πρόσκληση από τους Έλληνες της Σμύρνης να αναλάβει τη διεύθυνση του «Φιλολογικού Γυμνασίου Σμύρνης». Δέχτηκε, αφού τον προέτρεψε κι ο Κοραής που εκτιμούσε τις ικανότητές του. Απέκτησε μεγάλη φήμη ως άξιος οργανωτής σχολείων. Με την διδασκαλία του εισήγαγε τον ορθολογισμό και το πείραμα, εκτοπίζοντας την αποστήθιση και την υπακοή. Θα διδάξει μαθηματικά, φιλοσοφία, πειραματική φυσική, γεωγραφία και ηθική. Θα οργανώσει φυσικά και χημικά πειράματα εξοπλίζοντας τη σχολή με τα αντίστοιχα όργανα.
ΣΕ ΑΥΣΤΡΙΑ και ΓΕΡΜΑΝΙΑ: 40 ετών επιστρέφει στη Βιέννη για να ασχοληθεί με την έκδοση συγγραμμάτων και να εμπλουτίσει το γνωστικό του πεδίο. Πηγαίνει μετά σε πανεπιστήμια της Γερμανίας όπου θα γνωρίσει μεγάλα ονόματα λογίων και θα θαυμάσει το ορθολογικό πνεύμα του Καντ. Το παν/μιο της Λειψίας τον ανακηρύσσει διδάκτορα της Φιλοσοφίας και των Καλών Τεχνών. Μετά από διετή παραμονή, ιδιαίτερα ωφέλιμη για την πνευματική του κατάρτιση, θα επιστρέψει στη Σμύρνη. Έχει πλέον στο ενεργητικό του ένα πλούσιο μεταφραστικό και εκδοτικό έργο.
ΤΡΙΤΗ ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΗ ΒΙΕΝΝΗ: Μεταφράζει τώρα ένα Ελληνογερμανικό λεξικό, αλλά η κήρυξη της Επανάστασης τον αναγκάζει να διακόψει. Δημεύεται από τους Τούρκους η περιουσία και η αξιόλογη βιβλιοθήκη του, επειδή τον θεωρούν ύποπτο. Διαφεύγει στη Τεργέστη κι από εκεί στη Βιέννη, όπου συλλαμβάνεται από την αστυνομία του Μέττερνιχ. Αφήνεται ελεύθερος με περιοριστικούς όρους. Τότε θα ολοκληρώσει τη σύνταξη του λεξικού του και θα συγγράψει την «Ιστορία των ανθρωπίνων πράξεων». Το έργο αυτό αποτελεί το σημαντικότερο πνευματικό του δημιούργημα.
Η ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ ΤΟΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΙΔΕΙΑ: Η πνευματική του παραγωγή περιλάμβανε πρωτότυπη συγγραφή, μεταφράσεις και σχολιασμό κειμένων. Το έργο του διακατεχόταν από τις βασικές αρχές τού Διαφωτισμού, όπου ο ορθός λόγος διαδραμάτιζε πρωτεύοντα ρόλο. Ο Κούμας παρέμεινε «ο πιστότερος και συνεπέστερος οπαδός τού Κοραή». Ήταν αντίπαλος της αρχαΐζουσας, την οποία θεωρούσε ως τροχοπέδη της εκπαίδευσης. Πίστευε στον κοινωνικό χαρακτήρα της παιδείας και πως η διδασκαλία πρέπει να γίνεται σε μια γλώσσα περισσότερο «οικεία». Τα τελευταία χρόνια του τα πέρασε στην Τεργέστη, όπου πέθανε από χολέρα την 1η Μαΐου 1836, 59 ετών.
ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ ΤΟΥ: Ο Κούμας υπήρξε μία από τις σπουδαιότερες πνευματικές φυσιογνωμίες. Ήταν άνθρωπος με βαθιά επιστημονική γνώση, ο οποίος αγωνίστηκε, σε εποχή δύσκολη για τον ελληνισμό, να οργανώσει τον χώρο της εκπαίδευσης και να διαδώσει την παιδεία στους υπόδουλους Έλληνες. Στην πόλη που γεννήθηκε, τη Λάρισα, η δημόσια κεντρική βιβλιοθήκη φέρει το όνομά του, όπως και το 5ο Γενικό Λύκειο Λάρισας.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
