Του Αντώνη Ψάλτη
ΕΤΙΕΝ ΖΙΛΣΟΝ, «Το πνεύμα της μεσαιωνικής φιλοσοφίας», εκδ. ΠΕΚ 2019. Ο τίτλος του βιβλίου είναι παραπλανητικός. Το σωστότερο θα ήταν να γίνεται λόγος για το πνεύμα της χριστιανικής μεσαιωνικής φιλοσοφίας, που ναι μεν στην μακρά μεσαιωνική περίοδο ίσως ήταν η κυρίαρχη, αλλά σαφώς όχι η μοναδική. Από αυτή εδώ την στήλη έχουμε ήδη παρουσιάσει το βιβλίο του Ζιλσόν με τον τίτλο «Το Ον και η Ουσία», μια εκπληκτική μελέτη οντολογίας από τα αρχαία χρόνια μέχρι και τον 20ο αιώνα. Δεν θα έλεγα, όμως, ότι εξίσου εκπληκτικό ή, τέλος πάντων, πειστικό είναι και το εν λόγω έργο του χριστιανού Ετιέν Ζιλσόν. Ακόμη κι αν ο ίδιος δηλώνει «οπαδός» του αριστοτελιστή Ακινάτη, του πιο βαθυστόχαστου και «λογικού» χριστιανού φιλόσοφου, και πάλι το όλο εγχείρημα (εξαιρετικά ενδιαφέρον για όποιον διαβάζει φιλοσοφία, σε κάθε περίπτωση) αποτυγχάνει.
Κι αποτυγχάνει καθώς προσπαθεί ο Ζιλσόν να υποστηρίξει σθεναρά και αναμφισβήτητα ότι η χριστιανική φιλοσοφία υπερτερεί της αρχαίας ελληνικής. Υπερτερεί, την ξεπερνάει και παρουσιάζεται ως πιο δυναμική στο ανθρώπινο γίγνεσθαι. Κι εδώ τίθεται το μέγα ερώτημα: πως φιλοσοφούμε, ή ποιο τρόπο φιλοσοφίας αποδεχόμαστε; Της λογικής, που σημαίνει εκ του μηδενός δημιουργία σκέψης, ή της εξ αποκαλύψεως πίστης, που σημαίνει δίχως αμφισβήτηση των ιερών κειμένων ή και των «θεϊκών» εντολών; Διότι στην δεύτερη περίπτωση η λήψη του ζητουμένου είναι ο πιο κλασικός τρόπος υποστήριξης επιχειρημάτων. Ναι, αλλά στην λογική η λήψη του ζητουμένου απορρίπτεται ως λογικό σφάλμα.
Ο μέγας επιστημονολόγος Feyerabend καταδεικνύει με επιτυχία το γεγονός ότι δεν είναι μόνο η λογική ένας τρόπος του σκέπτεσθαι, ίσως μάλιστα να επικρατεί με το ζόρι έναντι άλλων (βέβαια εδώ να πω ότι ο Feyerabend το δείχνει επιτυχώς αυτό με πολύ λογικά επιχειρήματα…).
Από την άλλη όμως η διερώτηση παραμένει: ακόμη κι αν η λογική δεν είναι η μόνη οδός, μήπως μοιάζει ή μήπως είναι η πιο κοινή και ασφαλής, η πιο έμπιστη; Αλλιώς γιατί να υποστηρίζουμε πως αν κάτι μας ξεχωρίζει το ζωικό βασίλειο είναι η λογική; Γιατί, όλοι μας, όταν καβγαδίζουμε με κάποιον επικαλούμαστε την λογική για την υποστήριξη των θέσεών μας;…
Ο Ζιλσόν, λοιπόν, δεν πείθει εν προκειμένω… Παρά ταύτα το βιβλίο είναι σημαντικό διότι παρελαύνει όλη η σκέψη τεσσάρων πολύ σημαντικών χριστιανών φιλόσοφων (και εν τέλει γίνεται κατανοητή η θρησκεία αυτή και από μια άλλη οπτική, ίσως πιο κοινωνική, και όχι μόνο των κειμένων της, καίτοι και οι τέσσερεις αυτοί φιλόσοφοι ασυζητητί ξεκινάνε δίχως αμφισβήτηση των ιερών κειμένων της χριστιανικής θρησκείας) του Αυγουστίνου, του Μποναβεντούρα, του Ακινάτη και του Ντουνς Σκότους…, χωρίς να είναι -θα έλεγα- τυχαίο ότι από το βιβλίο απουσιάζει και ο Οκάμ και ο Μπρούνο.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
