Γράφει ο Ευάγγελος Μπαλντούνης
Καθηγητής φιλόλογος
Το μαυσωλείο είναι ταφικό μνημείο με μορφή κτηρίου, εντός του οποίου βρίσκονται τάφοι επιφανών ανδρών. Το Μαυσωλείο της Αλικαρνασσού υπήρξε ο πιο πολυτελής τάφος στην αρχαιότητα.
Ο εμπνευστής του κτίσματος: Το μεγαλόπρεπο αυτό μνήμα χτίστηκε για να φυλαχθεί το σώμα του Μαύσωλου και της συζύγου του. Ο Μαύσωλος ήταν για 25 χρόνια διοικητής της Περσικής Σατραπείας της Καρίας (377 – 353 πΧ). Είχε διαδεχθεί τον πατέρα του Εκατόμνο, επίσης Σατράπη της Καρίας τα προηγούμενα 15 έτη. Επέκτεινε την κυριαρχία του στη Λυκία και σε διάφορες Ιωνικές πόλεις και νησιά. Όταν απέκτησε πλούτο και δύναμη, θέλησε ένα μνήμα για τον ίδιο και τη βασίλισσα. Έναν τάφο τόσο επιβλητικό που θα θύμιζε ανά τους αιώνες τη δόξα του.
Η συνεχίστρια του έγου: Σύμφωνα με τα τότε ισχύοντα είχε παντρευτεί την αδελφή του, Αρτεμισία Β’. Μετά τον αιφνίδιο θάνατό του, αυτή τον διαδέχτηκε στην εξουσία. Έσωσε την Αλικαρνασσό από την επίθεση των δημοκρατικών της Ρόδου, και ύστερα κατέλαβε η ίδια το νησί. Η περίλυπη χήρα συνέχισε το χτίσιμο του ταφικού μνημείου, ως ένδειξη της αφοσίωσής της. Κυβέρνησε όμως μόνο 2 έτη (353 – 351), αφού πέθανε ξαφνικά και δεν αντίκρισε το μνημείο πλήρως τελειωμένο. Γράφει ο Πλίνιος: «Παρόλο που και η βασίλισσα πέθανε σύντομα, το έργο δεν εγκαταλείφθηκε, καθώς οι τεχνίτες το θεωρούσαν μνημείο της δικής τους δόξας και δεξιοτεχνίας».
Οι 4 Έλληνες δημιουργοί του: Υπολογίζεται ότι η κατασκευή του ξεκίνησε γύρω στο 365, δηλ. 12 χρόνια πριν πεθάνει ο Μαύσωλος. Μία τόσο μεγάλη και περίτεχνη κατασκευή με έναν εξαιρετικά πλούσιο διάκοσμο, οπωσδήποτε θα απαιτούσε πολύ καιρό για την ολοκλήρωσή του. Το σχεδίασαν οι Έλληνες αρχιτέκτονες Σάτυρος και Πύθεος. Το φιλοτέχνησαν 4 Έλληνες γλύπτες που συναγωνίζονταν για το ποιος θα καλλιτεχνήσει τα πιο όμορφα ανάγλυφα και γλυπτά. Ο καθένας τους είχε αναλάβει και από μία όψη του Μαυσωλείου. Ο Σκόπας, ο φημισμένος γλύπτης και αρχιτέκτονας από την Πάρο, εργάστηκε στην ανατολική πλευρά. Ο Λευχάρης στη δυτική. Ο Βρύαξις, μαθητής και συνεργάτης του Σκόπα και ανδριαντοποιός, στη βόρεια και ο Τιμόθεος στη νότια. Η τέχνη του ενός διαγωνιζόταν την τέχνη του άλλου….
Ο τρόπος που δομήθηκε: Το Μαυσωλείο, το πιο μεγαλειώδες μνημείο της Ανατολικής Μεσογείου, συνδύαζε το ελληνικό περιστύλιο με την πυραμιδοειδή βαθμιδωτή κλίμακα. Υπάρχει δημιουργική ανάμειξη αρχιτεκτονικών ρυθμών. Οι επάλληλες «ζώνες» του κατάλευκου μνημείου συνδύαζαν στοιχεία πολλών πολιτισμών. Οι διαστάσεις του ήταν 36μ επί 30μ. Η βάση είχε ύψος 18μ και ακολουθούσε τις παραδοσιακές αρχές της αρχιτεκτονικής ταφικών μνημείων της Λυκίας. Πάνω στη βάση στηριζόταν το δεύτερο τμήμα, ένα περιστύλιο ιωνικού ρυθμού με 36 κίονες και ύψος 12μ. Η στέγη του ήταν βαθμιδωτή πυραμιδοειδής και αποτελούνταν από 24 μαρμάρινα σκαλοπάτια και είχε ύψος 7μ.
Άρμα με 4 άλογα: Στην κορυφή της υπήρχε μαρμάρινο τέθριππο με τον ηνίοχο, που πρόσθετε μερικά ακόμα μέτρα στο συνολικό ύψος, που υπολογίζεται ότι ήταν 45μ. Μέσα στο άρμα ίσως υπήρχαν τα αγάλματα του Μαύσωλου και της Αρτεμισίας Β’. Οι λάρνακες με τις στάχτες του βασιλικού ζεύγους τοποθετήθηκαν μέσα σε χρυσά αγγεία στον ταφικό θάλαμο στη βάση του οικοδομήματος, πριν ακόμη ολοκληρωθεί. Ως μορφή θυσίας και τελετουργίας, μεγάλος αριθμός θυσιασμένων ζώων μπήκαν στις σκάλες που οδηγούσαν στον τάφο. Στη συνέχεια οι σκάλες γέμισαν με πέτρες και μπάζα, σφραγίζοντας την πρόσβαση. Πέτρινοι λέοντες ανέλαβαν τη φύλαξη του θαλάμου.
Η σημασία της θέσης που ανεργέθηκε: Το ολόασπρο μνημείο ήταν χτισμένο στο κέντρο της πόλης και υψωνόταν πολύ πάνω από τα τείχη. Η θέση του κτηρίου έχει σημασία, κι όχι μόνο το μέγεθος και η πολυτέλεια. Η ίδρυση ενός ταφικού μνημείου στο κέντρο μιας πόλης, έχει ιδιαίτερο συμβολισμό. Οι αρχαίοι έθαβαν τους νεκρούς τους έξω από τα τείχη. Μόνο τάφοι ηρώων μπορούσαν να βρίσκονται σε κεντρικά σημεία και ειδικότερα στην αγορά. Είναι σαφές ότι με την τοποθέτηση του εντυπωσιακού μνημείου στο κέντρο της Αλικαρνασσού, ο Μαύσωλος επιδίωκε να αποκτήσει μετά τον θάνατό του Η ολοσχερής καταστροφή του: Τον 13ο αι μΧ το Μαυσωλείο υπέστη μεγάλη καταστροφή από σεισμό. Δεν είχε όμως καταρρεύσει. Το 1522 αποφασίστηκε η κατεδάφισή του. Ο Μέγας Μάγιστρος του ιπποτικού τάγματος των Ιωαννιτών «διάκειται εχθρικά προς την αρχαιότητα». Όπως και άλλοι σύγχρονοί του θεωρούσε την ειδωλολατρική τέχνη επικίνδυνη για τη χριστιανική πίστη. Άρχισαν να αφαιρούν αρχιτεκτονικά μέλη του Μαυσωλείου, γιατί χρειάζονταν υλικά για το κάστρο του Αγίου Πέτρου στην Αλικαρνασσό. Το οχύρωναν καλύτερα προκειμένου να αντιμετωπίσουν επικείμενη τουρκική επίθεση. Μερικά γλυπτά ενσωματώθηκαν στα τοιχώματα του κάστρου ως διακοσμητικά, κι έτσι διασώθηκαν. Επίσης οι Ιππότες κονιορτοποίησαν πολλά αγάλματα και τα μετέτρεψαν σε ασβέστη. Επί 30 χρόνια το κατεδάφιζαν. Έφτασαν μέχρι τα θεμέλια και δεν άφησαν τίποτα όρθιο…. Τελικά η τουρκική επίθεση έγινε εναντίον της Ρόδου. Σύντομα οι Ιωαννίτες Ιππότες εγκατέλειψαν το κάστρο, αφού όμως είχαν ισοπεδώσει αυτό το αρχαίο θαύμα….
Οι λιγοστές ανακαλύψεις: Σε ανασκαφές που έκανε το 1857 ο Άγγλος Νιούτον, ήρθαν στο φως ορισμένα ευρήματα από το Μαυσωλείο. Ανέσκαψαν τμήμα των θεμελίων του μνημείου και βρήκαν αγάλματα και άλλα γλυπτά. Ανάμεσά τους εντόπισαν και μεγάλα αγάλματα, τα οποία ίσως παρίσταναν το βασιλικό ζεύγος. Τα σημαντικότερα ευρήματα, με πολλά μέρη της ζωφόρου και των γλυπτών, βρίσκονται στο Βρετανικό Μουσείο τού Λονδίνου. Το σύνολο των αγαλμάτων που υπήρχαν στον τάφο ήταν περισσότερα από 100 και όλα υπερφυσικών διαστάσεων. Αν είχαν διασωθεί, το Μαυσωλείο θα ήταν ένας θησαυρός γλυπτών αριστουργημάτων….
«Δεν μπορεί κανείς να συγκριθεί με αυτό, ούτε σε μέγεθος ούτε σε ομορφιά. Είναι διακοσμημένο με τα πιο τέλεια έργα τέχνης, τις εικόνες του ανθρώπου και των αλόγων από το καλύτερο μάρμαρο» (Λουκιανός, 150 μΧ). Σήμερα «Μαυσωλείο» εννοείται κάθε μεγαλοπρεπές και πολυτελές ταφικό μνημείο, που έχει μορφή ναΐσκου ή σύνθετου οικοδομήματος, πχ το Μαυσωλείο του Λένιν στη Μόσχα…
Βιβλιογραφία: National Geographic Society, «Τα Θαύματα του Κόσμου», Ελληνική Έκδοση, Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη, 1998
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
