Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου, δασκάλου, συγγραφέα
ΓΕΝΙΚΑ: Ο Νότιος Στέφανος [Λατ. Corona Australis, συντ. CrA] είναι ένας μικρός αστερισμός του νοτίου ημισφαιρίου, γνωστός από την εποχή του Πτολεμαίου. Βρίσκεται μεταξύ των αστερισμών Τοξότη, Τηλεσκοπίου, Βωμού και Σκορπιού και αποτελείται από αμυδρούς αστέρες, οι λαμπρότεροι των οποίων δεν υπερβαίνουν το 4ο μέγεθος. Έχει έκταση μόλις 127,7 τετ. μοίρες [80ος σε έκταση μεταξύ των 88 επισήμων αστερισμών]. Είναι αμφιφανής στην Ελλάδα. Παρότι βρίσκεται ολόκληρος στο νότιο ημισφαίριο της ουράνιας σφαίρας, είναι ορατός στο σύνολό του από την χώρα μας, μόνο τις νύχτες της ανοίξεως και του καλοκαιριού. Γενικά είναι πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη από 44° Βόρεια έως και 90° Νότια.
ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ ΚΑΙ ΙΣΤΟΡΙΚΟ: Ο Άρατος δίνει για τον αστερισμό και την ονομασία Ουρανίσκος (=μικρός θόλος), όπως και τις Δεύτερος και Δευτέρα Κύκλα (=δεύτερος κύκλος). Ο ίππαρχος τον γνώριζε ως Κηρύκειον, όμως ο Πτολεμαίος τον αποκαλούσε βέβαια με το επίσημο όνομα («Στεφάνος νοτίος»), όνομα που πέρασε στις μέρες μας. Ο Ολλανδός Grotius προσθέτει ότι ο αστερισμος ήταν το Στέμμα του Κενταύρου, καθώς οι Κένταυροι συχνά παριστάνονταν φορώντας στεφάνια (παράδοση που προέρχεται ίσως από τους Gandharvas, τους ουράνιους ίππους των πρώτων Ινδοευρωπαίων Αρείων, με τα φωτοστέφανα, που πιθανώς ήταν οι πρόδρομες μορφές των ελληνικών Κενταύρων. Έτσι, λοιπόν ο Νότιος Στέφανος τοποθετήθηκε στα πόδια του Τοξότη, aστερισμού που απεικονίζει ένα Κένταυρο να τοξεύει, παίρνοντας τον τίτλο Corona Sagittarii. Κάποιοι κλασικοί ποιητές τον είδαν ως το στέμμα που ο Διόνυσος τοποθέτησε στον ουρανό για να τιμήσει τη μητέρα του Σεμέλη, ή άλλοι ως μία δέσμη από βέλη στο χέρι του Τοξότη. Κάποιες φορές ακόμα τον φαντάζονταν ως τροχό: Τροχός Ιξίωνος (Rota Ixionis), δηλαδή τον βασανιστικό τροχό με τον οποίο είχε δεθεί ο βασιλιάς της Λάρισας, Ιξίων, στον Κάτω Κόσμο. Ο Λαλάντ αναφέρει το όνομα Sertum australe (=νότια γιρλάντα ή στεφάνι) και το Orbiculus Capitis (=μικρός κύκλος, διάδημα της κεφαλής). Στη νεότερη εποχή έχουμε επίσης τα όνομα Corolla (=μικρό στέμμα) και «Νότιος Σπείρα» (Spira Αustralis) από τον Καίσιο. Οι Άραβες τον αποκαλούσαν Al Kubbah, δηλαδή «Χελώνα” και Al Hiba, δηλαδή Τέντα. Άλλοι Άραβες προτιμούν την ονομασία Al Udha al Na’am [Η Φωλιά της Στρουθοκαμήλου]. Άλλο αραβικό όνομα για τον αστερισμό ήταν το Al Fakkah [Δίσκος], και αργότερα, όπως συνήθως συμβαίνει, η μετάφραση του ελληνικού: Al Iklil al Janubiyyah, που παραφθάρηκε σε Elkleil Elgenubi και σε Aladil Algenubi. Οι Κινέζοι αναγνώριζαν τον Νότιο Στέφανο ως Χελώνα (Pee) εξαιτίας του σχήματός του που μοιάζει με καβούκι χελώνας. Κατά τις χριστιανικές αναπαραστάσεις ουράνιων μορφών (17ος αι.) ο Καίσιος θεώρησε πως ο Νότιος Στέφανος ήταν το Στέμμα της Αιώνιας Ζωής που υπόσχεται η Κ. Διαθήκη, ενώ ο Σίλερ έλεγε ότι έπρεπε να είναι το Διάδημα του Σολομώντα.
ΟΙ ΦΩΤΕΙΝΟΤΕΡΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ: Ο αστερισμός έχει 46 ορατούς [φ.μ. ≤ 6,5] αστέρες. Οι α και β είναι οι φωτεινότεροι του αστερισμού, με φαινόμενο μέγεθος 4,11. Ο αστέρας α Νοτίου Στεφάνου, είναι γνωστός ως Alfecca Meridiana. Ο γ, που είναι διπλός, έχει φαινόμενο μέγεθος 4,8 και 5,1. Τέλος οι δ, ε, ζ και θ, έχουν φ.μ. αντιστοίχως 4,59, 4,87, 4,75 και 4,64.
ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ: Το σφαιρωτό σμήνος NGC 6541, στα νοτιοδυτικά του αστερισμού, έχει φ.μ. 6,6 και φαινόμενη διάμετρο 13΄. Στο σύνορο με τον Τοξότη ανακαλύφθηκε ο πρώτος αστέρας πάλσαρ ακτίνων Χ, με συνοδό αστέρα, γνωστός ως SAX J1808.4-3658. Πρόκειται για έναν από τους ταχύτερα περιστρεφόμενους αστέρες νετρονίων, με περίοδο περιστροφής 2,49 χιλιοστά του δευτερολέπτου(!!), ενώ τα δύο σώματα περιφέρονται περί το κοινό τους κέντρο μάζας κάθε 2 ώρες. Ο συνοδός αστέρας έχει απομείνει σήμερα με το 10% της μάζας του Ηλίου, μετά το “άδειασμα” της μάζας του προς τον αστέρα νετρονίων. Το σύστημα απέχει περίπου 13.000 έτη φωτός από τη Γη και διακρίνεται με τηλεσκόπιο ως αστέρας με φαιν.μέγεθος 16,6.
konstantinosa.oikonomou@gmail. com
ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ:
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
