Αντωνία Καππέ: «Ο Καραγάτσης χρησιμοποιεί τη γυναίκα για να περιγράψει μια κοινωνία σε κρίση…»

«…ένα ακόμα σημαντικό τοπόσημο της Λάρισας που θα έπρεπε να αξιοποιηθεί σε συνάφεια με το έργο του Μ. Καραγάτση θεωρώ ότι είναι η Αβερώφειος Γεωργική Σχολή. Η συγκεκριμένη τοποθεσία αποτελεί οικείο και προσφιλή τόπο για τον συγγραφέα»

Συνέντευξη στον Λάμπρο Αναγνωστόπουλο

Η Αντωνία Ν. Καππέ η οποία ζει μόνιμα στη Λάρισα έγραψε και εξέδωσε πριν λίγο καιρό από τις Εκδόσεις «Υψικάμινος» μια μελέτη η οποία αποπειράται να αναδείξει την ιδιοτυπία και την πρωτοτυπία της μυθιστορηματικής γραφής του Μ. Καραγάτση. Ενός σημαντικού αλλά και αινιγματικού συγγραφέα που η χωροχρονική λειτουργία στο έργο του, σε συνδυασμό με τη σκιαγράφηση χαρακτηριστικών αρχετυπικών μορφών αντιηρώων, αποτυπώνει την κοινωνική και ιστορική κρίση της κοινωνίας. Ωστόσο με αφορμή το βιβλίο του «Μεγάλη Χίμαιρα» «κατηγορήθηκε» πρόσφατα ως και για… σεξισμό και μισογυνισμό με την κα Καππέ να έχει αρκετά ενδιαφέροντα να πει αν μη τι άλλο και για αυτό το θέμα.

«Στις μυθοπλασίες του η γυναίκα αποτελεί το μέσον για να στηλιτεύσει, να καταδείξει ή ακόμα και να καταγγείλει υπόρρητα την εκμετάλλευση, την υποκρισία και την ανηθικότητα των κοινωνικών σχέσεων», λέει μιλώντας στη larissanet η συγγραφέας. «Ένα λογοτέχνημα είναι έργο τέχνης και καλό θα ήταν η προσέγγισή του -πρωτίστως- να γίνεται από αυτή την πλευρά και πάντα στο πλαίσιο της εποχής του», τονίζει σε άλλο σημείο της συνέντευξης η κα Καππέ.

Αναλυτικά η συνέντευξη έχει ως εξής:

Θα θέλατε να μας συστήσετε το βιβλίο σας;

Πρόκειται για μια απόπειρα χαρτογράφησης της αναπαριστώμενης πραγματικότητας στο έργο του Μ. Καραγάτση. Δεδομένου ότι ξεκίνησα να μελετώ συστηματικά την πεζογραφία του Μ. Καραγάτση σε επιστημονικό επίπεδο το 2019, στο πλαίσιο της μεταπτυχιακής μου διατριβής, με θέμα: Η Θεσσαλία ως δρων τόπος στην πεζογραφία του Μ. Καραγάτση, διερευνώντας τη δράση του θεσσαλικού τόπου στο έργο του, η εν λόγω μελέτη θα έλεγα ότι αποτελεί μια πρόσθετη συμπληρωματική ενότητα, η οποία εκτός από τη χωροχρονική λειτουργία επικεντρώνεται στην ιστορική πραγματικότητα της μεσοπολεμικής εποχής -η οποία συνιστά και την εποχή του ίδιου του συγγραφέα- και προσεγγίζει την αναπαράσταση μέσα από τη δράση και τις διαδρομές των λογοτεχνικών χαρακτήρων. Η αναπαριστώμενη πραγματικότητα μέσα από τους αντιηρωικούς χαρακτήρες του Μ. Καραγάτση αφορά το μεταβατικό περιβάλλον της Ελλάδας του Μεσοπολέμου με όλο το κοινωνικό, ιστορικό και πολιτισμικό του συγκείμενο.

Διερευνώντας τα μυθιστορήματα Ο συνταγματάρχης Λιάπκιν (1933) και Γιούγκερμαν (1938) του Μ. Καραγάτση, επιχειρείται η εξέταση της ελλαδικής ιστορικής πραγματικότητας του Μεσοπολέμου μέσα από τα αντιηρωικά δρώντα πρόσωπα του Ρώσου ξεπεσμένου συνταγματάρχη Λιάπκιν και του Φιλανδού τυχοδιώκτη εμιγκρέ Γιούγκερμαν με άξονα το μεταβατικό κοινωνικό περιβάλλον της Λάρισας και του Πειραιά αντίστοιχα.

Πριν λίγο καιρό φαντάζομαι ότι είδατε τον χαμό που έγινε στο διαδίκτυο με τον Καραγάτση. Θα ήθελα ένα σχόλιό σας.

Ένα λογοτέχνημα είναι έργο τέχνης και καλό θα ήταν η προσέγγισή του -πρωτίστως- να γίνεται από αυτή την πλευρά και πάντα στο πλαίσιο της εποχής του. Σε μια μυθοπλασία τα δρώντα πρόσωπα οριοθετούνται χωροχρονικά σε ορισμένο περιβάλλον, κινούνται σε καθορισμένες διαδρομές και φέρουν στοιχεία και χαρακτηριστικά της κοινωνίας μέσα στην οποία ζουν και δραστηριοποιούνται. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για μια ρεαλιστική αποτύπωση, η οποία είθισται να αξιολογείται ως «πιστή ομοιότητα προς ό,τι είναι πραγματικό».

Υποτίθεται ότι ο ρεαλιστής συγγραφέας απεκδύετε την ωραιοποίηση, προσβλέποντας στην αντικειμενική αναπαράσταση της «αλήθειας». Μέλημά του είναι η αναπαράσταση της πραγματικότητας, μετά από ενδελεχή παρατήρηση της κοινωνίας μέσα στην οποία επιλέγει να τοποθετήσει τους ήρωές του. Οπότε το υποκειμενικό στοιχείο εξοστρακίζεται από το αντικειμενικό. Εξάλλου, ας μην ξεχνάμε ότι ο Μ. Καραγάτσης -ως ρεαλιστής και δη νατουραλιστής συγγραφέας- χρησιμοποιεί τη γυναίκα προκειμένου να περιγράψει μια κοινωνία σε κρίση. Στις μυθοπλασίες του η γυναίκα αποτελεί το μέσον για να στηλιτεύσει, να καταδείξει ή ακόμα και να καταγγείλει υπόρρητα την εκμετάλλευση, την υποκρισία και την ανηθικότητα των κοινωνικών σχέσεων. Ενώ η συχνή προβολή της υποδεέστερης θέσης της, έναντι του ανδρός, εγείρει τον κοινωνικό προβληματισμό υπερτονίζοντας την ανισότητα σε υπερθετικό βαθμό.

Είναι η εποχή μας αυτή; Δηλαδή έχω στο μυαλό μου ότι για κάποιο λόγο όλοι και όλα πρέπει να κριθούν από τους κριτές του διαδικτύου και της πολιτικής ορθότητας…

Πράγματι, η δυνατότητα έκφρασης, ενημέρωσης και μετάδοσης πληροφοριών, ανταλλαγής απόψεων και άσκησης κριτικής έχει καταστεί κατά πολύ ευκολότερη σήμερα χάρη στη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας. Αν αναλογιστούμε μάλιστα ότι στις μέρες μας το διαδίκτυο αποτελεί πλέον το κυρίαρχο μέσο επικοινωνίας και διάδοσης πληροφορίας και ιδεών, σαφώς και διανύουμε την εποχή της κριτικής όπου όλα και όλοι πρέπει να κριθούν. Είτε μας αρέσει είτε όχι, όσο οι κοινωνικές σχέσεις μέσα στις εικονικές κοινότητες επεκτείνονται, ο δημόσιος λόγος και ο αντίλογος της κριτικής θα αμβλύνονται. Το θέμα όμως είναι πώς ορίζεται η πολιτική ορθότητα και το κατά πόσο μπορούμε να ξεφύγουμε από την παγίδα της διαπλοκής ή τον έλεγχο της σκέψης. Όταν μιλάμε για «πολιτική ορθότητα» στην εποχή μας τι ακριβώς εννοούμε; Ποιους κανόνες ακολουθεί; Όπως και ποιόν εξυπηρετεί και σε τί αποσκοπεί;

Η Λάρισα ιστορικά πιστεύετε ότι έχει αποδώσει όσα αναλογούν στον Καραγάτση; Θυμάμαι για παράδειγμα ότι πριν από λίγο καιρό πραγματοποιήθηκε μια σημαντική εκδήλωση παρουσία του εγγονού του Καραγάτση, Δημ. Τάρλοου και έγινε μάλιστα και μετονομασία του 12^ου Γυμνασίου σε Μ. Καραγάτσης…

Είναι γεγονός ότι μέχρι σήμερα έχουν γίνει σημαντικές λογοτεχνικές συναντήσεις στη Λάρισα και τη Ραψάνη προς τιμήν του Μ. Καραγάτση οι οποίες ευελπιστώ να συνεχιστούν. Απ’ όσο γνωρίζω στο πλαίσιο της δράσης «Τα Καραγάτσια» που ξεκίνησαν το 2007 έχουν πραγματοποιηθεί τέσσερα Πανελλήνια Λογοτεχνικά Συνέδρια με πλούσιο υλικό, ενδιαφέρουσες ανακοινώσεις και αξιόλογους ομιλητές.

Όπως επίσης και μια Διημερίδα εξίσου σημαντική. Η εκδήλωση που προαναφέρατε, με τη μετονομασία του 12^ου Γυμνασίου σε 12^ο Γυμνάσιο -Μ. Καραγάτση, την οποία είχα την τύχη να παρακολουθήσω, όντως ήταν αξιέπαινη πρωτοβουλία. Όσον αφορά την ερώτησή σας αν η Λάρισα έχει αποδώσει όσα αναλογούν στον Καραγάτση, θα έλεγα ότι ένα ακόμα σημαντικό τοπόσημο της Λάρισας που θα έπρεπε να αξιοποιηθεί σε συνάφεια με το έργο του Μ. Καραγάτση θεωρώ ότι είναι η Αβερώφειος Γεωργική Σχολή.

Η συγκεκριμένη τοποθεσία αποτελεί οικείο και προσφιλή τόπο για τον συγγραφέα. Ο αφηγητής του Συνταγματάρχη Λιάπκιν πλησιάζει την πόλη της Λάρισας εστιάζοντας με θαυμασμό στην καταπράσινη περιοχή της Γεωργικής Σχολής, δίπλα στις πυκνόφυτες όχθες του ποταμού Πηνειού.