Γράφει ο Ευάγγελος Μπαλντούνης (Καθηγητής φιλόλογος)
Ο «Δισκοβόλος» είναι φημισμένο χάλκινο έργο του αρχαίου Έλληνα καλλιτέχνη Μύρωνα που χρονολογείται γύρω στο 450 π.Χ.
Η πρωτοτυπία του γλυπτού: Είναι από τα πρώτα έργα στην ιστορία της τέχνης που απεικονίζει τον αθλητή σε στιγμιαία στάση (στιγμιότυπο, ενσταντανέ). Αποδίδει έναν δισκοβόλο νεαρής ηλικίας λίγο πριν ρίξει τον δίσκο. Το αυθεντικό χάλκινο έργο έχει χαθεί από την αρχαιότητα. Ο ανδριάντας, όμως, μας είναι γνωστός από τα ρωμαϊκά μαρμάρινα αντίγραφα του αλλά και από τις περιγραφές του Λουκιανού. Οι περιγραφές του Λουκιανού δεν διαφοροποιούν το χάλκινο πρωτότυπο των κλασικών χρόνων από τα μαρμάρινα ρωμαϊκά αντίγραφα.
Η αρχική μαθητεία του Μύρωνος: Ο Μύρων ήταν ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες της κλασικής Ελλάδας, ο αρχαιότερος ονομαστός γλύπτης. Μέχρι και σήμερα η κοινή γνώμη θαυμάζει τα έργα του για την τελειότητα, την αρμονία και την πρωτοτυπία τους. Γεννήθηκε στις Ελευθερές, μια πόλη στα σύνορα της Αττικής με την Βοιωτία. Σύμφωνα με τον Πλίνιο ήταν μαθητής του Αγέλαδου από το Άργος, ο οποίος για ένα μεγάλο διάστημα ήταν κορυφαίος γλύπτης της πελοποννησιακής γλυπτικής σχολής με θέμα τον αθλητισμό. Η δραστηριότητά του Μύρωνα, τοποθετείται στα χρόνια μεταξύ 470 και 440 π.Χ. και τα έργα του, ορισμένα από τα οποία αναφέρονται και περιγράφονται, τα θαύμαζαν ιδιαίτερα οι αρχαίοι για τη ζωντάνια τους και τον ρεαλισμό τους. Περίφημη ήταν μια χάλκινη αγελάδα του Μύρωνα που ήταν στημένη στην Ακρόπολη της Αθήνας, αλλά τη μετέφερε στη Ρώμη ο αυτοκράτορας Βεσπασιανός, για να την τοποθετήσει στο τέμενος της Ειρήνης (Templum Pacis) που ίδρυσε. Ξέρουμε επίσης ότι ο γιος του Μύρωνα, που λεγόταν Λύκιος, ήταν και αυτός γλύπτης.
Αθλητικό αφιέρωμα ο Δισκοβόλος: Ο Μύρων ήταν λίγο μεγαλύτερος στην ηλικία από τον Φειδία. Δούλευε μόνο σε μέταλλο. Το έργο του συναποτέλεσαν αγάλματα θεών, ηρώων αλλά κυρίως αθλητών. Αυτό που ξεχωρίζει τους αθλητές του Μύρωνος είναι το κορύφωμα της στάσης τους πριν την εκτέλεση μιας κίνησης. Το χαρακτηριστικότερο από τα αγάλματα αυτά αποτελεί ο Δισκοβόλος. Δεν γνωρίζουμε πού ήταν στημένο το πρωτότυπο άγαλμα του Δισκοβόλου, μπορούμε όμως να υποθέσουμε ότι ήταν ανάθημα κάποιου αθλητή σε ένα μεγάλο ιερό. Στην Αρχαιότητα ο δίσκος δεν ήταν ένα αυτόνομο άθλημα, αλλά αποτελούσε μέρος του πεντάθλου, δηλαδή μιας σειράς πέντε αθλημάτων, που περιελάμβανε τον δρόμο, το άλμα, την πάλη, τον δίσκο και το ακόντιο.
Περιγραφή της γλυπτικής παράστασης: Ο αθλητής παριστάνεται τη στιγμή που συγκεντρώνει όλες του τις δυνάμεις στην εκτέλεση της βολής. Γέρνει έντονα προς τα εμπρός, στρέφοντας τον κορμό και το κεφάλι προς τα δεξιά, ενώ ταυτόχρονα λυγίζει τα γόνατα. Το δεξιό του πέλμα πατά σταθερά στο έδαφος, ενώ το αριστερό μόλις που στηρίζεται, με τα πέλματα προς τα έξω. Το δεξί του χέρι, που φέρει το δίσκο, είναι απλωμένο προς τα πίσω, ενώ προκειμένου να ισοζυγίσει το κορμί του ο αθλητής φέρνει το αριστερό προς το γόνατο. Η συνολική στάση του κορμιού του μαρτυρά την ένταση τις στιγμής, που αποτυπώνεται στις φουσκωμένες φλέβες του και τους κραταιούς μυς. Αντίθετα, το πρόσωπό του παραμένει γαλήνιο τονίζοντας την αυτοσυγκέντρωση του δισκοβόλου για την επίτευξη της καλύτερης δυνατής ρίψης.
Τα ξεχωριστά γνωρίσματα του έργου: Το καλλιτεχνικό δημιούργημα του Μύρωνος πατά στο μεταίχμιο προς την ώριμη κλασική εποχή. Παρά την δισδιάστατη απόδοσή του, η οποία αποτελεί στοιχείο αρχαϊκότητας, η μορφή διακατέχεται από μαθηματική αρμονία και λεπτομέρεια. Ακόμα και η βάση, την οποία χρησιμοποίησαν οι αντιγραφείς του έργου για λόγους στατικότητας, δεν υπήρχε στο πρωτότυπο, απελευθερώνοντάς το από τις ανάγκες επιπρόσθετης στήριξης. Εντυπωσιακή είναι και η δομή του αγάλματος: το επάνω μέρος στρέφει προς τα αριστερά μαζί με το κεφάλι και το κάτω προς τα δεξιά, σε μια κεντρομόλο- κεντρόφυγη κίνηση. Ο Δισκοβόλος του Μύρωνα είναι αποτέλεσμα προσεκτικής μελέτης του ανθρωπίνου σώματος και αγγίζει τον ρεαλισμό. Ωστόσο, αν εξαιρέσουμε την ελεύθερη κίνησή του, το έργο διατηρεί ακόμη κάποια αρχαϊκά κατάλοιπα, όπως το γεγονός ότι δεν είναι περίοπτο, αλλά δισδιάστατο, με κύρια όψη την μπροστινή.
Πού απέβλεπε ο Μύρων με το καλλιτέχνημά του: Παρόλο που χαρακτηρίζεται από ελεύθερη κίνηση, το έργο διατηρεί κάποια αρχαϊκά στοιχεία όπως το ότι είναι δισδιάστατο (με κύρια όψη την μπροστινή). Σκοπός του έργου είναι η ανάδειξη της έντασης της στιγμής, ενώ το γαλήνιο πρόσωπο τονίζει την αυτοσυγκέντρωση του αθλητή. Ο κορμός του δέντρου (στήριγμα) προστέθηκε αργότερα στα αντίγραφα για λόγους στατικούς. Γνωρίζουμε πως ο Δισκοβόλος ήταν κατασκευασμένος περίπου κατά τον 5ο αιώνα π.Χ. Επίσης υπάρχει ιδιαίτερη αμφιβολία σχετικά με το πού έχει στρέψει το βλέμμα του. Αρκετοί άνθρωποι υποστηρίζουν πως κοιτάει τον δίσκο του, κάποιοι άλλοι πιστεύουν πως κοιτάει το κοινό και άλλοι πως τον βοηθάει στην φόρα και στην αυτοσυγκέντρωση.
Απομιμήσεις του πρωτότυπου έργου: Το 1781 το πρώτο γνωστό αντίγραφο του μαρμάρινου αγάλματος του δισκοβόλου ανακαλύφθηκε στην ιδιοκτησία της οικογένειας Μάσσιμο, στη βίλα Παλομμπάρα, επί του Εσκουιλίνου λόφου. Ελάχιστα πάντως αντίγραφα του πρωτότυπου αγάλματος υπάρχουν και αυτά βρίσκονται σε διάφορα μουσεία της Ευρώπης, όπως το Βρετανικό Μουσείο, το Μουσείο του Βατικανού, στη Γλυπτοθήκη του Μονάχου και στο Εθνικό Ρωμαϊκό Μουσείο. Αυτό που υπάρχει στο Βρετανικό Μουσείο του Λονδίνου, ανακαλύφθηκε στη Έπαυλη του Αδριανού στο Τίβολι. Το 1964 ανακαλύφθηκε ακόμη ένα αντίγραφο του Δισκοβόλου του Μύρωνα στους Αμπελόκηπους στην Αθήνα. Το συγκεκριμένο αγαλμάτιο είναι μικρογραφία και χρονολογείται από τον 1ο αιώνα π.Χ. Πλέον, ανήκει στη συλλογή του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου.
Αναπαραστάσεις της γλυπτικής σύνθεσης: Μία από τις πρώτες σύγχρονες απεικονίσεις του Δισκοβόλου του Μύρωνα ήταν στα πρώτα ολυμπιακά γραμματόσημα, τα οποία εξέδωσε το ελληνικό κράτος πριν από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1896. Ο Δισκοβόλος του Μύρωνα, μαζί με τον ναό της Ήρας στην Ολυμπία, απεικονιζόταν στο χαρτονόμισμα των χιλίων δραχμών που είχε εκδοθεί το 1987 από την Τράπεζα της Ελλάδος. Στην άλλη όψη του χαρτονομίσματος απεικονιζόταν ο Απόλλωνας της Ολυμπίας. Το 2008, πριν τους Ολυμπιακούς Αγώνες του Πεκίνου, η Κεντρική Τράπεζα της Κίνας εξέδωσε χαρτονόμισμα στο οποίο απεικονίζεται ο Δισκοβόλος του Μύρωνα.
Προβολή στη σύγχρονη εποχή: Αν και το χάλκινο πρωτότυπο έχει χαθεί , τα πιστά μαρμάρινα αντίγραφα της ρωμαϊκής περιόδου του γλυπτού, δείχνουν ότι πρόκειται για ένα αριστούργημα της γλυπτικής τέχνης, αποτέλεσμα προσεκτικής μελέτης του ανθρωπίνου σώματος και αγγίζει τον ρεαλισμό. Αυτές οι απομιμήσεις ήταν που σε συνδυασμό με την περιγραφή του Λουκιανού, οδήγησαν τους μελετητές στην ταύτιση των αντιγράφων με το χάλκινο πρωτότυπο των κλασικών χρόνων. Ο περίφημος αυτός δισκοβόλος του Μύρωνος, στο χάλκινο ρωμαϊκό αντίγραφο του μαρμάρινου αρχαιοελληνικού πρωτοτύπου που χάθηκε, απεικονίζεται να κάνει μια κίνηση προς τα πίσω, την ώρα που ετοιμάζεται για τη ρίψη του δίσκου του. Ο εμπνευστής του προτίμησε μ’ αυτόν τον τρόπο να μας υπενθυμίσει ότι η κίνηση προς τα μπρος προϋποθέτει μερικές φορές μια μικρή υποχώρηση προς τα πίσω, για να πάρει κανείς φόρα.
~ Και αυτή η αρχή φαίνεται ότι απηχεί και διαστάσεις της ίδιας της ζωής μας και ιδιαίτερες πλευρές θεωρήσεως πολλών ζητημάτων…
Βιβλιογραφία: Holsher, Τ. 2005. «Κλασική Αρχαιολογία», μετάφρ. Π. Παπαγεωργίου, Θεσ/νίκη.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
