Ο Ανταίος (με τη δύναμη της μητέρας Γης)

Ο Ανταίος ήταν ένας μυθικός γίγαντας, βασιλιάς της Λιβύης¹, τέκνο του Ποσειδώνα και της Γαίας². Ο Ανταίος εκτός από πρωταγωνιστής της Ελληνικής Μυθολογίας, αποτελεί και συστατικό στοιχείο της βερβέρικης [!] μυθικής παράδοσης.

Ο ΜΥΘΟΣ ΤΟΥ: Σύμφωνα με τη μυθική παράδοση, ο υπερφυσικός γίγαντας Ανταίος προκαλούσε όποιον ξένο περνούσε από τη χώρα του να παλέψουν και φυσικά πάντα νικούσε, επειδή ήταν αήττητος εξαιτίας της επαφή του με τη Γη, η οποία του επέτρεπε να έχει αυτή την ακαταμάχητη ισχύ. Το μυστικό αυτό της δύναμης του Ανταίου γνώριζε μόνον ο Ηρακλής, ο οποίος και τον νίκησε σηκώνοντάς τον, απλώς, από το έδαφος. Ο Ηρακλής βρέθηκε στην περιοχή του Ανταίου καθώς κατευθυνόταν στο δυτικό άκρο της Μεσογείου, στην πορεία του για τον 11ο άθλο του, την εύρεση των μήλων των Εσπερίδων. Η πάλη αυτή Ανταίου και Ηρακλή απετέλεσε έμπνευση για πολλούς καλλιτέχνες κατά την αρχαιότητα αλλά και την Αναγέννηση, περίοδο που συνδέθηκε ιδιαίτερα με την αναβίωση του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.

ΕΡΜΗΝΕΙΑ ΤΟΥ ΜΥΘΟΥ: Ο μύθος αυτός για πολλούς σύγχρονους ερμηνευτές σηματοδοτεί αφενός τη δύναμη του ριζωμένου στην πατρώα γη ανθρώπου και αφετέρου την πάλη του γη-γενούς [ντόπιου] στοιχείου του ευρύτερου ελληνικού χώρου με τους Δωριείς αποίκους, σύμβολο των οποίων ήταν ο Ηρακλής.

ΧΩΡΟΣ ΔΡΑΣΗΣ: Μια πιθανή τοποθέτηση στο χάρτη της περιοχής επικράτειας του Ανταίου, θα μπορούσε να είναι στην ευρύτερη περιοχή του Μαγκρέμπ³ στη ΒΔ Αφρική. Όταν, κάποτε, ο Ρωμαίος διοικητής Κουίντος Σερτώριους πέρασε από την Ισπανία στη Βόρεια Αφρική, κάτοικοι της περιοχής της Ταγγέρης [Τίγγη], του μετέφεραν ότι είχαν βρεθεί σε έναν τύμβο τα γιγάντια λείψανα του Ανταίου. Έτσι, σκάβοντάς τον τύμβο αυτό, οι άνδρες του ανακάλυψαν έναν γιγαντιαίο σκελετό⁴.

Ο ΛΟΥΚΑΝΟΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΝΤΑΙΟ: Ο Λατίνος ιστορικός συγγραφέας Λουκανός, στο 4ο Βιβλίο του έπους του, Φαρσάλια, αναφέρει⁵ πως ένας άγνωστος Λίβυος διηγήθηκε στο Ρωμαίο Κούριο την ιστορία της νίκης του Ηρακλή εναντίον του Ανταίου. Ο Πλούταρχος επίσης αναφέρει έναν τοπικό μύθο, κατά τον οποίο ο Ηρακλής έσμιξε με τη γυναίκα του Ανταίου, την Τίγγη μετά το θάνατό του και έκαναν έναν γιο, τον Σόφακα, ο οποίος έδωσε στην πόλη το όνομα της μητέρας του [έτσι ονομάστηκε μια πόλη της Β. Αφρικής, Ταγγέρη]. Αντιθέτως, σύμφωνα με άλλες πηγές ο Ηρακλής είχε έναν γιο, τον Παλαίμονα, από την Ιφινόη, κόρη του Ανταίου⁶.

ΑΛΛΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ: Ο Πίνδαρος, στον 9ο Πυθιόνικο, αναφέρει πως ο Ανταίος ήταν βασιλιάς της πόλης Ίρασσα στη Λιβύη και είχε μια κόρη με το όνομα Αλκηίς ή Βάρκη. Ο Ανταίος είχε υποσχεθεί την κόρη του στο νικητή ενός αγώνα δρόμου. Στον αγώνα αυτό βγήκε νικητής ο Αλεξίδαμος, ο οποίος και την παντρεύτηκε⁷. Ακόμη, στη νεότερη “Θεία Κωμωδία” του Δάντη, ο Ανταίος εμφανίζεται ως ένας γίγαντας που φρουρεί τον ένατο κύκλο της Κολάσεως και κατεβάζει τους Δάντη και Βιργίλιο στον παγωμένο Κωκυτό ποταμό. Τέλος ο μύθος του Ανταίου συναντάται ως τις μέρες μας στους Βέρβερους νομάδες της Βόρειας Αφρικής, οι οποίοι και τον θεωρούν πρόγονό τους!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Απολλόδωρος, ii. 5. § 11. Υγίνος Fab. 31. Διόδωρος, 4. 17. 4 Lucanus Pharsalia, iv. Πλούταρχος, Sertor. 9. Πίνδαρος, Ίσθμιαι, Ωδή 4.3. Πυθιόνικοι, Ωδή 9, 5.5. Πλάτων, Νόμοι, 796a, Απολλόδωρος, Βιβλιοθήκη, 2. 115. Quintus Smyrnaeus, Fall of Troy 4. 436 ff , 6. 286. Πλούταρχος, Θησέας 11. 1. Φιλόστρατος, 2. 21.22. Οβίδιος, Μεταμορφώσεις 9. 183. Οβίδιος Heroides 9. 67 ff. Propertius, Elegies 3. 22 (Roman elegy C1st B.C.): “The marks in the dust where Hercules and Antaeus wrestled.» Πλίνιος ο Πρεσβύτερος Natural History 5. 3. Statius, Thebaid 6. 894 ff.

1. “μαθὼν δὲ Λιβύην διεξῄει. ταύτης ἐβασίλευε παῖς Ποσειδῶνος Ἀνταῖος […] καὶ Γῆς τινες ἔφασαν τοῦτον εἶναι παῖδα”. Απολλόδωρος Βιβλιοθήκη, Βιβλίο 2, 5.1.1
2. Υγίνος, Fabulae 31.
3. Μαγκρέμπ [στα Αραβικά σημαίνει Δύση], ονομάζεται η περιοχή της Βορειοδυτικής – Βόρειας Αφρικής, που περιλαμβάνει το Μαρόκο, την Αλγρία και την Τυνησία. Με τον όρο, όμως, Μεγάλο Μαγκρέμπ περιλαμβάνονται επιπλέον οι περιοχές της Δ. Σαχάρας, της Μαυριτανίας και της Λιβύης.
4. “ἐνταῦθα τὸν Ἀνταῖον οἱ Λίβυες ἱστοροῦσι κεῖσθαι, καὶ τὸν τάφον αὐτοῦ Σερτώριος διέσκαψε, τοῖς βαρβάροις ἀπιστῶν διὰ μέγεθος. ἐντυχὼν δὲ τῷ σώματι, πηχῶν ἑξήκοντα μῆκος ὥς φασι, κατεπλάγη, καὶ σφάγιον ἐντεμὼν συνέχωσε τὸ μνῆμα καὶ τὴν περὶ αὐτοῦ τιμήν τε καὶ φήμην συνηύξησε”. Πλουτάρχου, Βίοι Παράλληλοι, Σερτώριος, κεφ. 9.3-9.4.
5. Φαρσαλια, Βιβλίο 4.
6. Τζέτζης, Σχόλια στο Λυκόφρονα, τ. Β΄, Sumtibus F.C.G. Vogelii. σ. 724.
7. Πίνδαρος, Πυθιόνικοι, “Τελεσικράτει Κυρηναίω οπλιτοδρόμων”.