Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου – συγγραφέα
ΓΕΝΙΚΑ: Ο Βόρειος Στέφανος [Λατ. Corona Borealis, συντ. CrB] είναι ένας αστερισμός γνωστός από την Αρχαιότητα, που είναι αμφιφανής στην Ελλάδα. Συνορεύει με τους αστερισμούς Βοώτη, Όφι και Ηρακλή. Ο αστερισμός αποτελείται από σειρά αστέρων σε κυκλική διάταξη, ένα σχεδόν ημικύκλιο, 20 μοίρες βορειοανατολικά του Αρκτούρου. Είναι πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη μεταξύ
90° Βόρεια και 50° Νότια. Έχει έκταση 178,7 τετ. μοίρες [73ος σε μέγεθος αστερισμός].
ΙΣΤΟΡΙΚΑ – ΟΝΟΜΑΣΙΕΣ: Ο Ερατοσθενης τον ονόμαζε απλώς Στέφανο, αφού δεν υπήρχε τότε ο αστερισμός Νότιος Στέφανος. Αργότερα, άλλοι Έλληνες συγγραφείς τον προσδιόριζαν με τα επίθετα «πρώτος» και βόρειος. Οι Ρωμαίοι υιοθέτησαν την ελληνική ονομασία στη γλώσσα τους [Corona Borea, Corona Borealis ή Corona Septentrionalis]. Επίσης γνώριζαν τον αστερισμό ως το «Στέμμα του Βουλκάν ή της Αμφιτρίτης. Όμως οι ευρηματικοί Ρωμαίοι δώσαν και άλλα ονόματα στον αστερισμό [Ariadnaea Corona, Corona Ariadnae, Cressa Corona, Corona Gnosida, Corona Cretica, Gnossis, Minoia Corona, Minoia Virgo, Ariadnaea Sidus!]. Αυτές οι ονομασίες αναφέρονται στον Μίνωα, την Αριάδνη, την Κρήτη και την Κνωσό, όπου η Αριάδνη γνώρισε υον Αττικό ήρωα. Κι όλα αυτά, γιατί ο μύθος λέει πως, όταν χώρισε η Αριάδνη από τον Θησέα, εξαιτίας του Διονύσου, το στεφάνι που της είχε χαρίσει εκείνος μεταφέρθηκε στους ουρανούς και έγινε ο αστερισμός Στέφανος. Άλλη εκδοχή μας λέει ότι το στεφάνι (που είχε φιλοτεχνήσει ο Ήφαιστος) το έκανε δώρο ο Διόνυσος στην Αριάδνη ως σύμβολο του γάμου τους και όταν αναλήφθηκαν στα ουράνια έγινε αστερισμός. Κάποιοι, όπως ο Οβίδιος, πίστευαν ότι η ίδια η Αριάδνη μετατράπηκε στον αστερισμό. Ο Απολλώνιος ο Ρόδιος γράφει ποιητικά στα Αργοναυτικά του για τον αστερισμό: “το αστροστόλιστο στέμμα της Αριάδνης γλιστρά»! Ο μύθος που συνδέει τον αστερισμό με την Αριάδνη καταγράφηκε πρώτη φορά τον 5ο αι. π.Χ. από τον ποιητή Φερεκύδη και έφτασε έτσι ως το Δάντη που αποκαλεί τους αστέρες του Βορείου Στεφάνου «la Figliuola di Minoi». Σε όλες τις εποχές ο Βόρειος Στέφανος υπήρξε δημοφιλής αστερισμός στη λογοτεχνία και στη λαϊκή παράδοση. Στη μεσαιωνική Αγγλία, ο λαός απέδιδε το όνομα του ιδιοκτήτη του στεφανιού ως «Adrian» και «Adriane». Ο Έντ. Σπένσερ το αποκαλεί «χρυσό Διάδημα», καθώς μία από τις αρχαίες ονομασίες ήταν Diadema Coeli (= Διάδημα των Ουρανών). Οι Άραβες υιοθέτησαν το κλασικό όνομα ως Al Iklil al Shamaliyah, που παραφθάρηκε σε Acliluschemali καιAclushemali. Πάντως πριν υιοθετήσουν οι Άραβες την ελληνική ονομασία, .ήξεραν τον Στέφανο ως Al Fakkah, δηλαδή το Πιάτο, που μετατράπηκε σε Alfacca και Alfeta, από όπου προέρχεται και το ιδιαίτερο όνομα του φωτεινότερου αστέρα του αστερισμού. Ο Βρετανός ανατολιστής Thomas Hyde αναφέρει και τα ονόματα Kasat al Salik και Kasat al Masakin, δηλαδή η Κούπα του Φτωχού. Παρομοίως στην Περσία, ο Βόρειος Στέφανος ονομαζόταν Kasah Darwishan, το Πιάτο του Δερβίση [μουσουλμάνου μοναχού] ή Kasah Shekesteh, Σπασμένο Πινάκιο, επειδή ο κύκλος που σχηματίζουν οι φωτεινότεροι αστέρες είναι ημιτελή. Οι Εβραίοι ονόμαζαν τον Βόρειο Στέφανο Ataroth, δηλαδή το Στέμμα. Οι αρχαίοι Κινέζοι τον ονόμαζαν Kwan Soo (=Χορδή). Στην κελτική Μυθολογία ο αστερισμός ήταν ο Caer Arianrod, [Οίκος της Arianrod, αδελφής της Gwydyon και κόρης του βασιλέως Don]. Ας προσεχθεί η ηχητική ομοιότητα των λέξεων «Αριάδνη» και Arianrod. Οι Σουόνη, Ινδιάνοι της Β. Αμερικής, ονόμαζαν τους αστέρες του Στεφάνου «Ουράνιες Αδελφές», η ομορφότερη από τις οποίες παντρεύτηκε τον κυνηγό «Λευκό Γεράκι», τον δικό μας Αρκτούρο. Τέλος, οι Αυστραλοί Αβοριγίνες έβλεπαν στον αστερισμό ένα μπούμερανγκ. Τον 17ο αιώνα, ο Βόρειος Στέφανος μετατράπηκε στο στέμμα της Εσθήρ, ή στον Ακάνθινο Στέφανο του Ιησού Χριστού.
ΟΙ ΦΩΤΕΙΝΟΤΕΡΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ: Ο αστερισμός περιλαμβάνει 37 ορατούς αστέρες [φ.μ.≤ 6,5]. Ο αστέρας α Βορείου Στεφάνου είναι ο φωτεινότερος του αστερισμού [φ.μ. 2,23]. Είναι γνωστός με το ιδιαίτερο όνομα Alphecca. Ο β Βορείου Στεφάνου είναι γνωστός με το όνομα Nusakan. Ο γ, είναι διπλός με φαινόμενο μέγεθος 3,84. Οι ε και θ έχουν φαινόμενο μέγεθος 4,15 και 4,14 αντίστοιχα.
ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟΥ: Παρότι μικρός ο αστερισμός, έχει εντούτοις αρκετούς ενδιαφέροντες αστέρες. Έτσι, ο ρ Βορείου Στεφάνου έχει έναν από τους πρώτους εξωηλιακούς πλανήτες που ανακαλύφθηκαν. Ο αστέρας έχει μάζα ίση με τη μάζα του Ήλιου [φ.μ. 5,41], ενώ ο πλανήτης του περιφέρεται γύρω του μία φορά κάθε 39,65 γήινες ημέρες, σε μέση απόσταση 34,4 εκατομμύρια χιλιόμετρα, με τροχιά σχεδόν κυκλική, ενώ έχει μάζα μεγαλύτερη εκείνης του Δία. Το όλο σύστημα απέχει από εμάς 56,86 έτη φωτός. Ο μεταβλητός αστέρας R Βορείου Στεφάνου έδωσε το όνομά του στους «μεταβλητούς τύπου R Coronae Borealis». Το μεταβλητό του ανακαλύφθηκε το 1795 από τον E. Pigott, οπότε ονομάσθηκε Variabilis Coronae, ως ο μοναδικός τότε γνωστός μεταβλητός σε όλο τον αστερισμό. Ο T Βορείου Στεφάνου εμφανίστηκε «αιφνιδίως» στις 12/5/1866 ως αστέρας δευτέρου ή τρίτου μεγέθους, που παρέμεινε ορατός με γυμνό μάτι επί οκτώ ημέρες και έγινε γνωστός ως «the Blaze Star». Σήμερα γνωρίζουμε ότι πρόκειται για επαναληπτικό supernova αστέρα, που έδωσε και άλλες εκρήξεις [1946, 1975], ενώ συνήθως έχει φαιν.μέγεθος 10. Υπήρξε ο πρώτος καινοφανής αστέρας που μελετήθηκε φασματοσκοπικά. O V Βορείου Στεφάνου είναι μεταβλητός, με φαιν.μέγεθος που κυμαίνεται από 6,9 ως 12,2. Ο HD 140913 συνιστά διπλό σύστημα με πιθανό φαιό νάνο1. Ο φαιός νάνος έχει μάζα 46 φορές μεγαλύτερη από τη μάζα του Δία. Εκτός από τους παραπάνω σημαντικούς αστέρες, ο Βόρειος Στέφανος έχει και ένα σμήνος γαλαξιών, γνωστό ως Σμήνος Βορείου Στεφάνου.
Konstantinosa.oikonomou@gmail. com
1. Ένας φαιός νάνος (ή καστανός νάνος) δεν είναι ούτε πλανήτης ούτε αστέρας. Αποτελεί κατά κάποιο τρόπο έναν αποτυχημένο αστέρα. Λόγω της πολύ μικρής του μάζας, η θερμοκρασία και η πίεση στον πυρήνα του δεν είναι αρκετά υψηλές ώστε να ξεκινήσουν θερμοπυρηνικές αντιδράσεις. Αλλά σε αντίθεση με τους πλανήτες, ακτινοβολεί λίγο μέσω της δικής του θερμότητας.
ΤΟ ΒΙΝΤΕΟ:
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
