Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα
Η μικρασιατική [φρυγική, αλλά και λυδική], θεότητα Κυβέλη, γνωστή μεταγενέστερα στους Έλληνες ως Ρέα, ήταν θεά γενικά της άγριας φύσης, των δημιουργικών δυνάμεων της Γης και της γονιμότητας. Ο Πίνδαρος την αποκαλεί “Κυβέλα, μάτερ θεών1”.
ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΝΑΤΟΛΗ: Η Κυβέλη έλκει την καταγωγή της από μια προϊστορική θηλυκή θεότητα της Μικράς Ασίας, όπως δείχνουν τα ευρήματα των αρχαιολόγων από το Τσαταλογιούκ, [6η ήδη χιλιετία π.Χ.]. Στη φρυγική τέχνη του 8ου αι. π.Χ. τα λατρευτικά σύμβολα της φρυγικής θεάς-μητέρας είναι οι λέοντες, τα γεράκια και ένα μικρό αγγείο σπονδών.
Σε αρκετές παραστάσεις της θεάς λέοντες σέρνουν το άρμα της. Η επιγραφή μάταρ κουμπιλέγια (matar kubileya) ενός φρυγικού ιερού [550 π.Χ. περίπου], μεταφράζεται «μητέρα του όρους», και είναι συνακόλουθη με τη σύνδεση της θεάς με άλλες θεές, γνωστές ως μητέρες και συνδεδεμένες με όρη της Ανατολίας και άλλες περιοχές.
Η Κυβέλη ήταν η μόνη γνωστή θεότητα της αρχαίας Φρυγίας και πιθανώς η ανώτατη θεότητα του αρχαίου φρυγικού κράτους, κατάλοιπο της πρώιμης μητροκρατίας. Το όνομά της και η ανάπτυξη θρησκευτικών πρακτικών που συνδέονταν μαζί της, φαίνεται πως επηρεάστηκαν από τη θεότητα των Σουμερίων των προηγούμενων αιώνων, Κουμπάμπα.
Γνωστότερος μύθος που αφορά την Κυβέλη είναι αυτός που αφορά τον Άττι. Ο Άττις υπήρξε ο νεαρός ευνοούμενος της θεάς που για να κατασιγάσει τη βασανιστική ζηλοτυπία της θεάς έφθασε στο σημείο να αυτοευνουχιστεί! Η Κυβέλη στη συνέχεια μέσα σε θρήνους τον έθαψε για να τον αναστήσει αργότερα. Παρατηρούμε δηλαδή έναν καθαρό συμβολισμό της φύσης και των καρπών που πεθαίνουν το χειμώνα και αυξάνονται πάλι την άνοιξη.
ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: Κύρια πατρίδα της λατρείας της ήταν οι Ελληνικές πόλεις των Μικρασιατικών παραλίων (Έφεσος, Σμύρνη, Μίλητος, κλπ), εξαιτίας κυρίως του θρησκευτικού συγκρητισμού που αναπτύχθηκε μεταξύ των Ελλήνων αποίκων και του ντόπιου στοιχείου. Αλλά και στη κυρίως Ελλάδα «μητέρα ανθρώπων τε θεών», ως Ρέα, η Κυβέλη είχε δικούς της ναούς, κυρίως στη Θήβα, Αθήνα, Ολυμπία, Φιγαλεία κ.ά. Λατρεύονταν επίσης στην πόλη Πεσσινούντα της Άνω Φρυγίας, κοντά στο Σαγγάριο ποταμό. Εκεί, στο Δίδυμο όρος, υπήρχε ιερός βράχος με το όνομα Άγδος, εξ ού και το δεύτερο όνομα της Κυβέλης, Άγδιστις.
Στο ίδιο όρος υπήρχε και το ιερό «άντρο» της θεάς, το αρχαιότερο όλων, όπου βρισκόταν, αντί για κάποιο άγαλμά της, ένας λατρευτικός λίθος ακατέργαστος, ο οποίος το 204 π.Χ. μεταφέρθηκε στη Ρώμη, όπου επίσης θεωρείτο πως υπήρχε και ο τάφος του αγαπημένου της εραστή, Άττι. Ο βασιλιάς Μίδας έκτισε προς τμήν της Κυβέλης έναν μεγάλο ναό στην Πισσινούντα, τον οποίο αργότερα στόλισαν και πλούτισαν με αφιερώματα οι έλληνες βασιλείς της Περγάμου αλλά και οι Ρωμαίοι.
ΚΑΙ ΣΤΗ ΡΩΜΗ: Οι Ρωμαίοι, αντιθέτως από ότι οι Έλληνες, διατήρησαν τη λατρεία της ακριβώς όπως την μετέφεραν από την Μικρά Ασία. Ονόμαζαν τους ιερείς της Γάλλους (;), αυτούς που οι Λυδοί αποκαλούσαν Κυβήδους και ήταν πάντοτε ευνούχοι!
ΤΟΠΟΙ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟΙ -ΕΟΡΤΕΣ: Κύβελα ονομαζόταν και ένα άλλο βουνό της Φρυγίας, αγνώστου όμως θέσης, πάνω στο οποίο υπήρχε και ομώνυμη πόλη. Ακόμα «Κυβέλεια» ήταν αρχαία πόλη της Ερυθραίας στη Μικρά Ασία, ακριβώς απέναντι από τη Χίο [μεταξύ του όρους Μίμαντος και του Ακρωτηρίου Μέλαινα], στην οποία η λατρεία της Κυβέλης ήταν πολύ διαδεδομένη. Στην Αθήνα, κατά το μήνα Ελαφηβολιώνα, τελείτο η εορτή των Γαλαξίων προς τιμήν της θεάς.
“ΕΟΡΤΑΣΤΙΚΕΣ” ΑΚΡΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΡΩΜΑΙΩΝ: Οι οργιαστικές εορτές των Ρωμαίων αποσκοπούσαν στη “θέωση” των πιστών της θεάς και θυμίζουν … σύγχρονες τελετές σατανιστών! Η “θέωση” αυτή στα μυστήρια της Κυβέλης και του ΄Αττη, τελούνταν όχι μόνο με τη συμμετοχή στα πάθη του θεού αλλά και με ειδική μύηση. Την Dies sanguinis – αιματηρή μερα – των γιορτών της Κυβέλης στη Ρώμη έκοβαν ένα πεύκο που συμβόλιζε τον ΄Αττη και τον ευνουχισμό του και το έθαβαν πανηγυρικά.
Οι μύστες τότε θρηνούσαν και συνάμα υφίσταντο ακατανόμαστες σωματικές κακώσεις σ΄ένδειξη πένθους!! Τα αίματα από τις κακώσεις, οι έξαλλοι χοροί γύρω από τον τάφο, ο θρησκευτικός παροξυσμός έφερναν τους μύστες σε εκστατικό παραλήρημα , στη διάρκεια του οποίου πίστευαν ότι ενώνονταν μυστικά με τον ΄Αττη!! ΄Υστερα από δύο μέρες γιόρταζαν την ανάσταση του ΄Αττη, ξέθαβαν το δέντρο, ενώ ο ιεροφάντης ανάγγελλε στους πιστούς: “Θαρρείτε μύσται, του θεού σεσωσμένου. έσται γαρ ημίν εκ πόνων σωτηρία”.
Η τελετή θύμιζε τις αντίστοιχες εκδηλώσεις των Ελλήνων προς τιμήν του Άδωνη. Όσο για την τελετή τη μύσης σ΄αυτά τα ειδωλολατρικά όργια των Ρωμαίων σημειώνουμε τα εξής: Ο νεόφυτος, ύστερα από την κανονισμένη δοκιμασία και άσκηση καταβιβαζόταν σε βαθύ λάκκο. Στο χείλος του λάκκου έσφαζαν τον ιερό ταύρο ή κριάρι, ζώα που συμβόλιζαν τον ‘Αττη. Το αίμα του ταυρου περνούσε μέσα από τις τρύπες των σανιδιών, με τα οποία καλυπτόταν ο λάκκος και περιεραντιζόταν το σώμα τουμύστη και μάλιστα το στόμα, τα μάτια, η μύτη και τ΄αυτιά του! Με το αίμα, σύμφωνα με τις δοξασίες των αρχαίων, μεταδιδόταν η σφύζουσα δύναμη του ιερού ζώου που υπήρχε σ΄αυτό και σ΄αυτόν που ραντιζόταν.
΄Ετσι, με τη δύναμη που αποκτούσε, αναγεννιόταν ο μύστης και γινόταν άφθαρτος όπως ο θεός!! ΄Υστερα τον έβγαζαν από το λάκκο, τον έντυναν με γιορταστικό φόρεμα και του φορούσαν στεφάνι στο κεφάλι. ΄Ολα ήταν φρικιαστικά ραντισμένα με αίμα. Περικυκλωνόταν μετά από τους μύστες, τον προσαγόρευαν και τον τιμούσαν σα θεό, ήταν ένας άλλος ΄Αττης. Την τελετή της ενθρόνισης μνημονεύει και ο Πλάτων στον Ευθύδημο. Γύρω από τον μυούμενο , στα λεγόμενα μυστήρια των Κορυβάντων, στην Ελλάδα, οι ιερείς στριφογύριζαν μανιασμένοι χορεύοντας. Κι ο νέος οπαδός, ζαλισμένος, έμενε με την εντύπωση πως άκουγε τον ήχο από τους αυλούς του θιάσου της Φρυγικής Θεάς [δαιμονισμός]. Στα Μείζονα Μυστήρια οι ανώτεροι βαθμοί μύησης γίνονταν ατομικά μάλλον, παρά συλλογικά.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Elizabeth Simpson, «Phrygian Furniture from Gordion», in Georgina Herrmann, The Furniture of Ancient Western Asia, Mainz 1996, σσ. 198–201. Roller 1999, σσ. 67–68. This displaces the root meaning of «Cybele» as «she of the hair». C.H.E. Haspels, The Highlands of Phrygia, 1971, I 293 no 13, noted in Walter Burkert,Greek Religion, 1985, III.3.4, notes 17 and 18. Lane, Eugene, 1996, Cybele, Attis, and Related Cults: Essays in Memory of M.J. Vermaseren, Brill. Motz, Lotte 1997, The Faces of the Goddess, Oxford University Press. Roller, Lynn E. 1994, «Attis on Greek Votive Monuments; Greek God or Phrygian?» Hesperia: The Journal of the American School of Classical Studies at Athens, Vol. 63, No. 2 (Apr. – Jun.), σσ. 245–262. Simpson, Elizabeth 1996, «Phrygian Furniture from Gordion», στο Georgina Herrmann (ed.), The Furniture of Ancient Western Asia, Mainz. Burkert Walter, 1982, Greek Religion, Harvard University Press, Cambridge. Γ. Σιέττος, Τα μυστήρια της Κυβέλης και του ΄Αττη, Πύρινος Κόσμος.
Www.scribd.com/oikonomoukon konstantinosa.oikonomou@gmail.com
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
