Η Λάρισα και ο Πηνειός είναι έννοιες ταυτόσημες. Ο ποταμός έδινε ανέκαθεν ζωή στην πόλη και τους κατοίκους της. Η ιστορία της περιοχής είχε άμεση σχέση με την πορεία του νερού. Από αρχαιοτάτων χρόνων έως και πρόσφατα.
Η Larissanet με οδηγό το πλούσιο αρχείο της ΔΕΥΑΛ προσπαθεί να καταγράψει λίγη από την ιστορία της υδροδότησης της πόλης. Μια ιστορία με μεγάλη προσπάθεια, τύφο, θανάτους, έργα με εμπόδια και διακοπές αλλά και με δικαίωση.
Προ χιλιάδων χρόνων, οι Πελασγοί κάτοικοί της, υδρευόντουσαν από τον Πηνειό με δερμάτινους ασκούς και πήλινους πίθους. Κάτω από το έδαφος της Λάρισας από τις ανασκαφές βρέθηκαν, σε πολλά σημεία, παλιά υδραγωγεία, από τα οποία συμπεραίνεται ότι στην αρχαιότητα η πόλη είχε δίκτυο ύδρευσης, χωρίς όμως να είναι δυνατό να καθορισθεί πως διοχετεύονταν αυτό το νερό. Η παράδοση μιλάει για ύδρευση της Λάρισας από πηγές του Κραννώνα. Αν αυτό αληθεύει τότε συνεπάγεται ότι οι κάτοικοί της αναγκάστηκαν να καταφύγουν σε αυτή την λύση διότι θα διαπίστωσαν ότι το νερό που προσφέρει ο Πηνειός δωρεάν, στοίχιζε ακριβά σε ανθρώπους. Μετέδιδε μολυσματικές νόσους, που επέφεραν τον θάνατο σε πολλούς.
Αυτό τον τρόπο διαδέχθηκαν, φαίνεται, τα τεχνητά υδραγωγεία της Μακεδονικής και ιδίως της Ρωμαϊκής περιόδου. Επακολούθησαν οι «υδραγωγοί και γεφυροστοιχείες» των Βυζαντινών χρόνων και της Φραγκοκρατίας, στην περίοδο της οποίας κατασκευάστηκε και η μέχρι και σήμερα περιφερειακή τάφρος της Λάρισας. Επί Τουρκοκρατίας έγινε απόπειρα βελτίωσης της ύδρευσης. Σε όλες όμως τις περιπτώσεις και σε όλους τους αιώνες, το νερό ήταν πάντα, για την Λάρισα, δύσκολο στην απόκτηση και ανθυγιεινό.
Στις αρχές του 20ου αιώνα
Η Λάρισα των αρχών του 20ου αιώνα, εξακολουθούσε να υδρεύεται με τρόπο που δεν διέφερε από εκείνο τον οποίο χρησιμοποιούσαν προ 4.000 χιλιάδων ετών οι Πελασγοί κάτοικοί της και ο οποίος ήταν ανθυγιεινός και αποτελούσε καθημερινό βάσανο.
Για να διευκολύνεται η μεταφορά των φορτίων ύδατος είχαν από τον μεσαίωνα κατασκευαστεί σε τρία διαφορετικά σημεία της πόλης λιθόστρωτες αποβάθρες, αποκαλούμενες «σκάλες». Αυτές είχαν πλάτος 8-10 μέτρα και εισχωρούσαν εντός της κοίτης, μέχρι τον κεντρικό άξονα του ποταμού, για να καθίσταται δυνατή η ύδρευση και όταν κατέρχονταν στο ελάχιστο η στάθμη των υδάτων. Αργότερα χρησιμοποιήθηκαν και αντλίες στην ύδρευση που αναρροφούσαν μέσω σωλήνων το νερό από τον Πηνειό.
Το νερό που λαμβάνανε με τον τρόπο αυτό, το τοποθετούσαν σε ασκούς δέρματος, που ονομάζονταν σάκοι, χωρητικότητας 40-50 κιλών. Αυτοί φορτώνονταν στα ζώα με τα οποία περιέρχονταν στις συνοικίες της πόλης οι εμπορευόμενοι το νερό και το διαλαλούσαν όπως οι άλλοι πωλητές τα διάφορα είδη τους. Αυτοί ήταν οι υδροφόροι ή σακάδες όπως αποκαλούνταν από το γεγονός ότι πωλούσαν νερό με σάκους. Στους νεότερους χρόνους η μεταφορά του νερού γινόταν εντός μικρών βυτίων ή βαρελιών από τσίγκο που σύρονταν με ιπποκίνητα κάρα.
Οι σακάδες είχαν πετύχει να οργανωθούν ως τάξη, με αποτέλεσμα να αποκτήσουν προνόμια όπως π.χ. η απαλλαγή από φόρους επιτηδεύματος κ.λ.π. και να διαθέτουν κάποια δύναμη. Οι ίδιοι είχαν την υποχρέωση, να λαμβάνουν μέρος στις κατασβέσεις πυρκαγιών, μεταφέροντας όλοι το νερό. Το νερό που έπαιρναν με αυτό τον τρόπο οι Λαρισαίοι, δεν ήταν δυνατόν να χρησιμοποιηθεί αμέσως. Τοποθετούνταν στις οικίες, σε μεγάλους πίθους τα λεγόμενα κιούπια, που ήταν χωμένα μέχρι λαιμού στη γη, για να το διατηρούν δροσερό το καλοκαίρι και να μην παγώνει το χειμώνα. Μετά από μία ή δύο μέρες, κατακάθονταν η άμμος και οι άλλες ξένες ουσίες που περιείχε το νερό και που το έκαμε να φαίνεται κοκκινωπό ή θολό και να λαμβάνει το χρώμα εκείνο που είχε η άμμος ή το χρώμα με τις άλλες ύλες που μετέφερε. Συγχρόνως έριχναν λίγη στύψη με την ελπίδα να αποστειρωθεί με αυτήν το νερό πράγμα που αποτελεί αυταπάτη.
Ο θανατηφόρος τύφος
Όμως δεν μπορέσαν να αποφευχθούν τα προβλήματα. Ο κοιλιακός τύφος, η δυσεντερία, οι παράτυφοι και άλλα εντερικά νοσήματα ήταν ενδημικά στη Λάρισα και δεν υπήρχε οικογένεια που να μην είχε δοκιμασθεί από αυτήν, ενώ αρκετοί ήταν εκείνοι που μαυροφόρεσαν. Σύμφωνα με στοιχεία των υγειονομικών υπηρεσιών κατά τη δεκαετία 1920-1930 από τις νόσους αυτές πέθαναν στη Λάρισα 1038 άτομα, επί πληθυσμού 23.000 χιλιάδων κατοίκων. Κάθε τρεις μέρες κηδεύονταν και ένας Λαρισαίος από την κακή ύδρευση.
Οι 33 γεωτρήσεις
Αυτή τη στιγμή η Λάρισα προμηθεύεται νερό από 33 συνολικά γεωτρήσεις και υδροδοτεί το Δήμο Λαρισαίων με τις Τοπικές Κοινότητες (πρώην Δημοτικές Κοινότητες) του Δήμου Λαρισαίων (Γιάννουλης και Φαλάνης και οικισμού Δασοχωρίου), Τερψιθέας, τους οικισμούς Κουλουρίου και Αμφιθέας, τις Κοινότητες (πρώην τοπικές κοινότητες) του δήμου Λαρισαίων (Κοιλάδα, Μάνδρα, Ελευθεραί, Ραχούλα (και οικισμός Κάστρου), Λουτρό (και οικισμός Αργυρόμυλων), Αμυγδαλέα, Κουτσόχερο), τμήμα Δήμου Κιλελέρ (Νίκαια, Μελισσοχώρι, Ομορφοχώρι, Ν. Καρυές, Μεσσοράχη, Αγ. Ανάργυροι, Κρανώνας, Κάμπος) και τμήμα του Δήμου Τεμπών (Γυρτώνη).
Με τις υπάρχουσες γεωτρήσεις η Δ.Ε.Υ.Α.Λ. καλύπτει με επάρκεια τις υδρευτικές ανάγκες.
Ημερομηνίες – Σταθμοί για την ύδρευση
Οι νερουλάδες, τα συμφέροντα και τα έργα εκατομμυρίων
Την 21η Δεκεμβρίου 1925, ο τότε δήμαρχος Μιχ. Σάπκας έφερε το θέμα της Ε.Υ.Η.Λ., στο πρώτο σχεδόν Δημοτικό Συμβούλιο, για την ύδρευση.Οι αντιδράσεις ήταν σφοδρές και ποικίλες κι’ αυτό, γιατί όσο και αν φαίνεται ακατανόητο σήμερα, η απόκτηση συστηματικής ύδρευσης έθιγε πολλά συμφέροντα. Υπήρχε σημαντική μερίδα ατόμων με συμφέροντα που δεν εννοούσε να χάσει και ας βασανίζονταν συμπολίτες τους από αρρώστιες και ας πέθαιναν ακόμα και κάποιοι απ’ αυτές.Το σημαντικότερο όλων είναι ότι θα εξαφάνιζε τους «νερουλάδες» ή «σακάδες» που αποτελούσαν τότε οργανωμένη συντεχνία, με πολλά προνόμια.Την 23η Φεβρουαρίου 1926, η απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου Λάρισας άνοιξε το δρόμο για την ύδρευση.
1927: Στη Λάρισα την πόλη των …. 24.000 κατοίκων ξεκινούν τα πρώτα έργα ύδρευσης που ολοκληρώνονται το 1930.Τα έργα για την ύδρευση, κόστισαν 20.000.000 δρχ. ποσό τεράστιο για την εποχή.
1930: Μέσα σε πανηγυρική ατμόσφαιρα εγκαινιάζονται συνολικά τα έργα, της ύδρευσης.
Στα εγκαίνια παρευρέθηκε και ο ίδιος ο πρωθυπουργός ο Ελευθέριος Βενιζέλος αφού είχε πάρει τόση έκταση, η συγχρονισμένη ύδρευση μιας πόλης και πατώντας ένα κουμπί, ο Βενιζέλος, ξεχύθηκε νερό στα σπίτια και καταστήματα.
1940: Η Ε.Υ.Η.Λ. συνέχισε την πορεία της σαν κοινωφελής τοπικός Αυτοδιοικούμενος Οργανισμός. Κατόρθωσε σε δέκα χρόνια (1930-1940) να διπλασιάσει την κατανάλωση ρεύματος και να υπερδιπλασιάσει το νερό ανά κάτοικο. Η Λάρισα είχε την υψηλότερη ανά κάτοικο κατανάλωση στην επαρχιακή Ελλάδα, στα δύο αυτά είδη.
Το 1938 το κεφάλαιο της εταιρίας ήταν 21,5 εκατ. δρχ. και οι 66.000 μετοχές (76,4%) ανήκε στο Δήμο και οι 19.170 μετοχές (23,6%) σε ιδιώτες μετόχους.
Με τροποποίηση του καταστατικού της Ε.Υ.Η.Λ. με τον Αν. Νόμο της 10 Αυγούστου 1940 μετονομάστηκε σε «Οργανισμό Υδρεύσεως και Ηλεκτροφωτισμού Λαρίσης»ή ΟΥΗΛ.
Με την αποκατάσταση της εσωτερικής ησυχίας, από το 1950, παρατηρείται κάτι το πρωτοφανές στα χρονικά της Λάρισας. Ο πληθυσμός της αυξάνει με εκπληκτικό ρυθμό. Αγρότες από διάφορα σημεία του κάμπου και των ορεινών περιοχών του Νομού Λάρισας, εγκαταλείπουν τα χωριά τους και συσσωρεύονται στην Λάρισα. Το 1956 υπολογίζεται ότι στην Λάρισα ο πληθυσμός ήταν άνω των 60.000 ανθρώπων και είχε διπλασιαστεί εντός μιας μόνο δεκαετίας.
Η αύξηση αυτή, συνετέλεσε στην δημιουργία νέων συνοικιών, προς όλες τις κατευθύνσεις της πόλης, σε σημείο ώστε περιοχές που θεωρούνταν προηγουμένως ως αγροί μετατράπηκαν σε οικόπεδα και απέκτησαν συνοικισμούς. Στον ΟΥΗΛ έλαχε να εξασφαλίσει στον υπερπληθυσμό αυτό, νερό και φως. Ο ΟΥΗΛ δεν εξασφάλισε απλώς την απαιτηθείσα ποσότητα ύδατος, αλλά την διέθετε υπό ευνοϊκούς όρους.
Είναι ευνόητο ότι για να μπορέσει ο ΟΥΗΛ, να ανταποκριθεί στις ανάγκες κάλυψης ύδατος, προέβη σε θαρραλέες επεκτάσεις των δικτύων υδρεύσεως, κατά πολλά χιλιόμετρα και στην ίδρυση νέου διυλιστηρίου το οποίο εγκαινιάστηκε στις 17 Σεπτεμβρίου 1956 πανηγυρικά.
Από το 1990 λοιπόν, οι Λαρισαίοι δεν πίνουν ούτε σταγόνα νερού από τον Πηνειό. Και αυτό γιατί αφ’ ενός η ποιότητά του δεν είναι ικανοποιητική και αφετέρου διότι δεν επαρκεί, ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες.
Το 2000 ολοκληρώθηκε το έργο των γεωτρήσεων στα Πλατανούλια και του αγωγού μεταφοράς ώστε να υπάρχει πλήρης κάλυψη των αναγκών της πόλης.
Όλα τα στοιχεία που αναφέρονται στο αφιέρωμα της Larissanet αλλά και οι παλιές φωτογραφίες προέρχονται από την επίσημη σελίδα της ΔΕΥΑΛ(www.deyal.gr)
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
