Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα
Το υπόβαθρο. Η ελληνική κυβέρνηση και τα Βαλκάνια: Στις 28 Νοεμβρίου (10 Δεκεμβρίου) η Τουρκία, έχοντας ηττηθεί από το συμμαχικό στρατό Ρώσων και Ρουμάνων, χάνει την Πλεύνα. Την 8η Ιανουαρίου με ταχύτατη επέλαση οι σύμμαχοι καταλαμβάνουν και την Αδριανούπολη, έχοντας ήδη απωθήσει τους Οθωμανούς από τη Σόφια και την Φιλιππούπολη. Οι Σέρβοι και οι Μαυροβούνιοι, επίσης, έχοντας κηρύξει τον πόλεμο στην Τουρκία, απελευθερώνουν και νέα εδάφη στα Δυτικά. Αντίθετα η Ελλάδα, φορτωμένη εσωτερικά προβλήματα δεν κινείται επιθετικά, παρά τις επαναστάσεις στη Θεσσαλία, Κρήτη, Μακεδονία, που ήδη είχαν εκδηλωθεί. Και ενώ η ελλ. κυβέρνηση δεν παίρνει τη σχετική πρωτοβουλία, ο βασιλιάς Γεώργιος διατάσσει το στρατηγό Σκαρλάτο Σούτσο να μετακινήσει τα στρατεύματα από τη Χαλκίδα προς τα σύνορα, την περιοχή της Λαμίας.
Μετά απ’ αυτό η Κυβέρνηση παραιτήθηκε. Αναγκαστικά ο Κουμουνδούρος, που πάντοτε ενδιαφερόταν για τις υπόδουλες περιοχές του Ελληνισμού, σχημάτισε νέα κυβέρνηση. Την ίδια περίοδο οι Έλληνες πληροφορούνταν ότι οι Οθωμανοί ήταν έτοιμοι να υπογράψουν συμφωνία με τους νικητές, παραχωρώντας, φυσικά, εδάφη στους νικητές, δηλαδή και στους Βουλγάρους, πράγμα που, όπως αναμενόταν, δυσαρεστούσε τον ελληνικό λαό, διότι έτσι η Βουλγαρία θα νέμονταν, πιθανώς, περιοχές με απαράγραπτα ελληνικά συμφέροντα και πλειοψηφία ελληνικού πληθυσμού, κινδυνεύοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο να βουλγαροποιηθούν όλες οι βορείως του Αλιάκμονα περιοχές.
Τότε ξέσπασαν στην Αθήνα βίαια επεισόδια κατά των πολιτικών, απειλώντας μάλιστα τη ζωή και τα σπίτια τους. Τις επόμενες μέρες τα επεισόδια σταμάτησαν διότι η αναμενόμενη ρωσοτουρκική συμφωνία δεν είχε τελικώς επιτευχθεί. Μάλιστα ο πρέσβης του τσάρου στην Αθήνα προέτρεψε το Γεώργιο, έστω και την τελευταία ώρα, να κηρύξει τον πόλεμο κατά της Τουρκίας, διότι έτσι θα μπορούσε και η Αθήνα να αξιώσει μερίδιο εδαφών βάσει της συμφωνίας που θα επακολουθούσε. Από τότε ο Κουμουνδούρος κατέστρωσε ένα σχέδιο δράσης. Αρχικά κάλεσε τους επικεφαλής των πατριωτικών οργανώσεων “Εθνική άμυνα” (το καταστατικό της οποίας εκθέτουμε ως παράθεμα) και “Αδελφότης” και τους ανακοίνωσε ότι στο εξής η Κυβέρνηση θα αναλάμβανε το συντονισμό της δράσης σ’ όλα τα επαναστατικά μέτωπα και κατά συνέπεια από εκείνη τη στιγμή όλες οι εθνικές ομάδες θα έπρεπε να ακολουθούν τις εντολές της.
Στη συνέχεια ο Κουμουνδούρος ζήτησε από τους νομάρχες των παραμεθορίων νομών να αναλάβουν το συντονισμό στις επαναστατικές περιοχές που γειτνίαζαν, ενώ με κρυπτογραφικά σήματα ειδοποιήθηκαν οι Έλληνες πρόξενοι σε Θεσσαλία, Ήπειρο, Κρήτη και Μακεδονία, να μεταδώσουν το μήνυμα της γενικευμένης εξέγερσης κατά των Οθωμανών. Οι εξεγέρσεις αυτές ήταν απλά η κορυφή του παγόβουνου, διότι ο πραγματικός σκοπός ήταν η εισβολή του ελληνικού στρατού στην Τουρκία με το πρόσχημα της προστασίας του ελληνικού πληθυσμού. Έτσι στις 21/1 (2 Φεβρουαρίου) ο υπουργός εξωτερικών Δεληγιάννης ανακοίνωνε στις μεγάλες Δυνάμεις την εισβολή του ελληνικού στρατού στην Οθωμανική αυτοκρατορία (Θεσσαλία), χωρίς την επίσημη κήρυξη πολέμου. Είναι αλήθεια βέβαια ότι η Κυβέρνηση άργησε να δράσει διότι την μέρα της ελληνικής εισβολής είχε υπογραφεί η κατάπαυση του πυρός από Ρώσους και Τούρκους! Όμως μεσοπρόθεσμα έστω κι αυτή η εισβολή της δωδεκάτης ώρας φάνηκε χρήσιμη διότι θεμελίωνε το λεγόμενο “Ελληνικό ζήτημα” που καμιά ευρωπαϊκή κυβέρνηση δε θα μπορούσε να αγνοεί. Στα τέλη Ιανουαρίου η ελληνική Βουλή συνήλθε σε μυστική συνεδρίαση και ενέκρινε τα πολεμικά σχέδια του βασιλιά με ψήφους 121 υπέρ και 5 κατά. Μέχρι την 21 Ιανουαρίου συνεχίστηκαν οι ετοιμασίες του ελληνικού στρατού στην περιοχή της Λαμίας. Και ενώ αναμενόταν με αγωνία οι αποφάσεις της συνδιάσκεψης της Αδριανούπολης μεταξύ Ρωσίας και Τουρκίας, ο ελληνικός στρατός αποτελούμενος από 8.000 άνδρες εισέβαλε από τρία σημεία στη Θεσσαλία, το πρωί της 21ης Ιανουαρίου (2/2). Τα σημεία εισόδου ήταν η Γιαννιτσού, το Δερβένι της Φούρκας και η περιοχή της Σούρπης. Ο τουρκικός στρατός αντέδρασε υποχωρώντας και κλείστηκε στο Δομοκό. Ο ελληνικός στρατός έφτασε έξω από το Δομοκό τη μεθεπόμενη μέρα, όμως δεν προχώρησε σε μάχη με τους Τούρκους, διότι έφτασε στις 24/1 από την κυβέρνηση ένα τηλεγράφημα προς τον επικεφαλής της εισβολής Σκαρλάτο Σούτσο, που τον πρόσταζε να αποφύγει κάθε σύγκρουση με τους αντιπάλους μέχρι νεωτέρας. Αυτό εξηγείται εν μέρει από τη ρευστότητα της διεθνούς κατάστασης των ημερών εκείνων και την αγωνία του απλού ελληνικού λαού που δε γνώριζε ούτε τις δυνατότητες των αντιπάλων ούτε την απήχηση που θα είχε η εισβολή στις μεγάλες Δυνάμεις. Πάντως η εισβολή εκνεύρισε την ευρισκόμενη ήδη σε δύσκολη θέση τουρκική κυβέρνηση. Κάποιο υπουργοί, μεταξύ των οποίων και ο μεγάλος βεζύρης Αχμέτ Βεκίφ πασάς, στηριζόμενος από τον Άγγλο πρέσβη, πρότειναν τη βίαιη εκδίωξη του ελληνικού στρατού, την άμεση καταστολή των επαναστατικών κινημάτων και τον βομβαρδισμό του λιμανιού του Πειραιά. Πιο διπλωμάτης ο σουλτάνος Αβδούλ Χαμίτ άφησε τις μεγάλες Δυνάμεις να πιέσουν την Ελλάδα, ενώ ο ίδιος περιορίστηκε σε διπλωματικά διαβήματα, αναλογιζόμενος και τη δεινή θέση στην οποίαν είχε περιέλθει η χώρα του, έχοντας σε απόσταση αναπνοής από την Πόλη το ρωσικό στρατό ο οποίος βρίσκονταν στην Αδριανούπολη. Όμως ο Άγγλος πρέσβης Layard, τηλεγράφησε στην πατρίδα του μια λανθασμένη πληροφορία, ίσως σκόπιμα, πως οι Τούρκοι θα εισέβαλαν στην Ελλάδα τις επόμενες ώρες. Η Αγγλία, όπως ήταν φυσικό ενημέρωσε την Ελλάδα, ενώ οι πληροφορίες έγιναν γνωστές και στον ελληνικό λαό δημιουργώντας έναν απερίγραπτο πανικό. Έτσι από τα νησιά έφταναν στον Πειραιά καραβιές ολόκληρες από Έλληνες νησιώτες που έψαχναν καταφύγιο, ενώ οι Πειραιώτες ανέβαιναν στα υψώματα φοβούμενοι τον τουρκικό στόλο, που κατά τραγική σύμπτωση ήταν αδύνατο να κινηθεί λόγω έλλειψης καυσίμων. Μετά και από την πίεση των μεγάλων Δυνάμεων ο Κουμουνδούρος ανάγκασε το στρατό να επιστρέψει εντός των συνόρων, πράγμα που σκόρπισε κατήφεια και απογοήτευση στους αξιωματικούς και στρατιώτες. Μοναδικό αντάλλαγμα που εξασφάλισε ο Κουμουνδούρος ήταν η υπόσχεση από μέρους των μεγάλων Δυνάμεων ότι το θέμα των επαναστατημένων περιοχών της Ελλάδας θα ετίθετο στη διάσκεψη ειρήνης που θα ακολουθούσε.
Έτσι ο Κουμουνδούρος φρόντισε με τον τρόπο του να αναζωπυρώσει τα επαναστατικά κινήματα της Θεσσαλίας, της Κρήτης και της Μακεδονίας. Με εντολές του ενημερώθηκαν οι Έλληνες πρόξενοι και πάλι για την απόφαση της Κυβέρνησης η οποία ζητούσε τη μέγιστη δυνατή συμπαράστασή τους. Μέσα στον επόμενο μήνα προωθήθηκαν πολυάριθμες δυνάμεις ενόπλων στην Κρήτη τη Θεσσαλία, την Ήπειρο και τη Μακεδονία.
Ουσιαστικά η τύχη του ελληνισμού εξαρτώταν αποκλειστικά από τους υποδούλους Έλληνες. Στο μεταξύ καθαρογράφηκαν και οι όροι της Συνθήκης της Αδριανούπολης που προέβλεπαν τη διεύρυνση των εδαφών της Σερβίας, του Μαυροβουνίου και της Ρουμανίας ενώ προβλεπόταν, κι αυτό ήταν το δυσάρεστο για την ελληνική Μακεδονία, η δημιουργία ενός τεραστίου βουλγαρικού κράτους μεγέθους διπλασίου από το σημερινό! Έτσι οι επαναστάσεις των υποδούλων ήταν φανερό ότι σκόπευαν σε δύο στόχους: Αφενός την εκδίωξη των Τούρκων και αφετέρου την υπαγωγή των απελευθερωμένων εδαφών στην Ελλάδα και όχι στη Βουλγαρία.
ΠΑΡΑΘΕΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΠΗΓΕΣ:
- Ο Χαρίλαος Τρικούπης ζητεί να πληροφορηθεί για την κατάσταση
των Ελλήνων στη Θεσσαλία1 (1871)
“Αριθμ. Πρωτ. 575/ Εν Αθήναις τη 28η Σεπτεμβρίου 1871/ Εμπιστευτικόν
Προς τον εν Βόλω υποπρόξενον2 της Αυτού Μεγαλειότητος
Η εν Κων/λει Πρεσβεία διεβίβασεν ημίν την υπ’ αρίθμ. 336 υμετέραν έκθεσιν, εν η διατραγωδεί την ελεεινήν και ακρασφαλή κατάστασιν των Χριστιανών κατοίκων της Θεσσαλίας (…), φρονούμεν καλόν να μας υποβάλητε υπόμνημα, εξιστορούντες τας μέχρι τούδε γενομένας βιαιοπραγίας μετά μνείας των παθόντων και των αναγκαίων λεπτομερειών. Συνιστώμεν δε υμίν ακρίβειαν περί την αφήγησιν των γεγονότων, συντομίαν εις τας εκφράσεις και ταχύτητα εις την αποστολήν αυτού, όπως δυνηθώμεν να το χρησιμοποιήσωμεν.
Ο υπουργός Χαρ. Τρικούπης”
- Ο όρκος των μελών της Αδελφικής Ενώσεως3
“Ορκίζομαι να τηρήσω μυστικόν και απόρρητον παν ό,τι θέλει μοι διακοινωθή ταύτη τη στιγμή, είτε αποδεχθώ τούτο, ειτε μη, Μάρτυς μου ο Θεός. (και αφού λάβαιναν γνώση για την οργάνωση ο όρκος συνέχιζε) Ομνύω εις το όνομα της Αγίας και αδιαιρέτου Τριάδος ότι συντασσόμενος τη ιερά χορεία των υπέρ της απελευθερώσεως των υποδούλων ελληνικών χωρών συνενωθέντων αδελφών και την ένωσιν αυτών μετά της ελευθέρας Ελλάδος επιδιωκόντων, θέλω συντελέσει το επ’ εμοί εις τον ιερόν τούτον σκοπόν εκ παντός τρόπου δυνατού αγωνιζόμενος και μόνος και μετά πολλών και ουδέποτε θέλω απομακρυνθή της ιδέας ταύτης. Θέλω δε υπακούει προθύμως εις τας αποφάσεις της Α. Ε.. Ίστωρ τούτου ο μέγας Θεός.”
3.Καταστατικό της Αδελφικής Ενώσεως (Α. Ε., επαναστατική επιτροπή Θεσσαλίας) του έτους 1876 (για την προετοιμασία της επανάστασης του 1878.)
“Περί σκοπού
Άρθρον 1ον: Σκοπός της Α. Ε. Είναι η απελευθέρωσις των υποδούλων ελληνικών χωρών και η μετά της ελευθέρας Ελλάδος ένωσις αυτών.
Άρθρον 2ον: Μέσα προς πραγμάτωσιν του ιερού τούτου σκοπού ορίζονται ή όσω το δυνατόν μεγαλυτέρα διάδοσις της ιδέας της απελευθερώσεως, η εξάπλωσις της επί τούτω συνεννοήσεως εν τε τη ελευθέρα και τη δούλη ιδίως Ελλάδι και η πάσει δυνάμει ηθική και υλική παρασκευή προς γενικήν ταυτόχρονον εξέγερσιν των υποδούλων λαών υπέρ της απελευθερώσεώς των. Η δε εξέγερσις αύτη θέλει επιδιωχθή αρμοδίως, όταν βεβαιωθεί ότι συντρέχουσιν οι περιστάσεις και υπάρχει η προσήκουσα προπαρασκευή. Κρίνεται τούτο υπό του Κέντρου, αποφασίζεται δε ως κατωτέρω εν τω άρθρω 11ω ορίζεται.
Περί μελών
Άρθρον 3ον: Μέλη της Α. Ε. Γίνονται άνδρες ενήλικες πάσης φυλής και θρησκεύματος, κρινόμενοι κατάλληλοι εν Αθήναις μεν υπό του Κέντρου, εκτός δε Αθηνών, υπό των κατά τόπους Επιτροπών εν ολοψηφία των μελών αυτών.
Άρθρον 4ον: Μετά την έγκρισιν τινός ως μέλους της Α. Ε. Δίδει ούτος τον όρκον της εχεμυθείας και λαβών ακολούθως γνώσιν του οργανισμού αυτής ορκίζεται τον οριστικόν όρκον περί αποδοχής και τηρήσεως αυτού.
Άρθρον 5ον: Πας εταίρος ταχθείς κανονικώς οφείλει να φροντίζη περί διαδόσεως της ιδέας της απελευθερώσεως, περί προσκτήσεως νέων μελών, και προπάντων (…) συμφώνως (…) εκ των δυναμένων να συντελέσωσιν εις τον σκοπόν και μάλιστα ικανών να προσελκύσωσι και άλλους, είτε ως εκ της κοινωνικής αυτών θέσεως, είτε εκ της ατομικής των αξίας και ικανότητος (…) και όταν δοθή το σύνθημα της γενικής εξεγέρσεως, αν δεν κωλύεται σωματικώς, να δράξη τα όπλα και μεταβή όπου η φωνή της πατρίδος τον προσκαλεί.
Άρθρον 6ον: Άνδρες διαπρεπείς, μέλη όντες της Α. Ε., και άλλοι δυνάμενοι να συντελέσωσι εις τον σκοπόν και άλλως, δεν υποχρεούνται να υπηρετήσωσι προσωπικώς και διά των όπλων.
Άρθρον 7ον: Πας εταίρος, μετά τον (…)οριστικόν όρκον, δεν δύναται πλέον ν’ αποχωρήσει της Α. Ε., άλλως θεωρείται ως προδότης και επίορκος.
Άρθρον 8ον: Πας εταίρος οφείλει να συνεισφέρη εις το κοινόν Ταμείον προαιρετική συνδρομήν(…).
Άρθρον 9ον: Το Κέντρον, απαρτιζόμενον εκ μελών ένδεκα, εδρεύει εν Αθήναις και εκλέγεται δι’ απολύτου πλειοψηφίας υπό των εν Αθήναις αδελφών ετησίως (…) τας δε αποφάσεις του καταρτίζει διά της ψήφου των δύο τρίτων των μελών αυτού.
Άρθρον 10ον: Μία των κυριοτέρων εργασιών του Κέντρου είναι η σύστασις επιτροπών κατά τόπους (…).
Άρθρον 11ον: Ζητήματα σπουδαία και μάλιστα το της γενικής εξεγέρσεως αποφασίζονται τη ψήφω των δύο τρίτων των εν Αθήναις αδελφών.
Άρθρον 12ον: Διά τας ενεργείας του Κέντρου υπάρχει σφραγίς εν τω μέσω παριστώσα δύο γυναίκας, ων η μία αλυσόδετος και μόλις ανακύπτουσα, η δ’ ετέρα περίφροντις κρατούσα τη μία χερί την σημαίαν της ελευθερίας, τείνουσα δε την ετέραν (χείραν) προς δεξίωσιν της ανξιοπαθούσης αδελφής της, πέριξ δε αναγιγνώσκεται το όνομα “Α. Ε.” και τό έτος 1876.
Άρθρον 13ον: Ως δίπλωμα δίδοται τοις αδελφοίς (…) μετάλλινο σήμα, επί της μίας μεν όψεως φέρον τον τύπον της σφραγίδος, επί δε της ετέρας τον (τύπον) του ελληνικού στέμματος και πέριξ τις λέξεις “Πίστις, Πατρίς, Ελευθερία”.
Άρθρον 14ον: Πλην των άρθρων 1,2,8 και 11 (…) τα λοιπά δύνανται να τροποποιηθούν (…).
Άρθρον 15ον: Εκτός του κατά το άρθρον 9 Κέντρου υπάρχει και ανωτέρα επιτροπή εδρεύουσα επίσης εν Αθήναις, της οποίας τα μέλη εκλεγόμενα υπό του Κέντρου, εις αυτό μόνον εισί γνωστά (…).” 1876
- Επ. Φαρμακίδης, ό.π., σ. 214-5.
- Εφ’ όσον η Θεσσαλία δεν είχε ακόμη απελευθερωθεί, το Ελληνικό Βασίλειο διατηρούσε (υπο)προξενείο στη Θεσσαλία.
- Επ. Φαρμακίδης, ό. π., σ. 215.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
