Ο μυθικός βασιλιάς των Αθηνών Κόδρος

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

Ο Κόδρος ήταν γιος του Μελάνθου και απόγονος του μυθικού επίσης ήρωα Νηλέα. Κατέφυγε στην Αθήνα μαζί με τον πατέρα του όταν οι Ηρακλείδες, κατά τη Μυθολογία, ή οι Δωριείς κατά την Ιστορία, κατέβηκαν ορμητικά στην Πελοπόννησο. Ο Κόδρος διαδέχθηκε τον πατέρα του ως βασιλιάς των Αθηνών.

Η ΑΥΤΟΘΥΣΙΑ ΤΟΥ ΚΟΔΡΟΥ: Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, τα χρόνια εκείνα, προφανώς κάπου τον 10ο ή 11ο αιώνα π.Χ., – κι εδώ ο Μύθος συμπλέκεται με την αχλύ των ιστορικών γεγονότων – οι Πελοποννήσιοι κήρυξαν τον πόλεμο κατά των Αθηναίων και ρώτησαν το Δελφικό Μαντείο αν μπορούν να κυριεύσουν την Αθήνα. Το μαντείο τους απάντησε ότι αυτό θα συνέβαινε μόνο αν δεν σκότωναν τον Αθηναίο βασιλιά. Ο Κόδρος, άγνωστο πώς, ίσως από κάποιο κάτοικο των Δελφών, έμαθε τον χρησμό, οπότε ντύθηκε σαν ζητιάνος, βγήκε από την πόλη και προσποιήθηκε ότι μαζεύει ξύλα. Μόλις συνάντησε δύο στρατιώτες από το εχθρικό στρατόπεδο, σκότωσε τον ένα. Ο άλλος στρατιώτης, βλέποντας την εχθρική αυτή ενέργεια έσπευσε να σκοτώσει τον Κόδρο, μη γνωρίζοντας ότι αυτός ήταν ο βασιλιάς. Οι Πελοποννήσιοι κατάλαβαν τι συνέβη όταν οι Αθηναίοι τους ζήτησαν τη σορό του βασιλιά τους για να τη θάψουν. Εξαιτίας του χρησμού φοβήθηκαν ότι στις πολεμικές επιχειρήσεις θα αποτύγχαναν και αποσύρθηκαν από την περιοχή των Αθηνών, κρατώντας μόνο υπό την κατοχή τους τα Μέγαρα.

ΤΟΠΟΓΡΑΦΙΚΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΠΑΥΣΑΝΙΑ: Ο τόπος όπου σκοτώθηκε ο Κόδρος πιστευόταν, κατά τον περιηγητή Παυσανία, ότι βρίσκεται στη δεξιά όχθη του Ιλισού ποταμού, κοντά σε μία από τις πύλες των αρχαίων Αθηνών¹. Εκεί βρισκόταν ίσως και το ιερό του ηρωικού βασιλιά, που μας είναι γνωστό από μια επιγραφή του 418 π.Χ.. Ο τάφος όμως του Κόδρου βρισκόταν σίγουρα κάτω από την Ακρόπoλη, όπως μαρτυρεί επιτύμβια επιγραφή του 2ου αιώνα μ.Χ. που ανακαλύφθηκε στους ανατολικούς πρόποδες του “βράχου”. Σύμφωνα και πάλι με τον Παυσανία², ανάμεσα στα αγάλματα του Φειδία, τα οποία είχαν στείλει οι Αθηναίοι ως προσφορά στους Δελφούς και που κατασκευάστηκαν από τα περσικά λάφυρα της Μάχης του Μαραθώνα, υπήρχε και ένα άγαλμα του Κόδρου. Υπάρχει, ακόμη, ένα περίφημο αγγείο, η επονομαζόμενη “Κύλιξ του Κόδρου”, ένα σπουδαίο ερυθρόμορφο αγγείο, που φυλάσσεται σε Μουσείο της Μπολόνια όπου εικονίζεται ο Κόδρος νεαρός, εξοπλισμένος για μάχη, να αποχαιρετά τον Αίνετο.

ΑΛΛΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΑΡΑΔΟΣΗ: Κατά την παράδοση, ο Κόδρος βασίλευσε 21 έτη. Μετά τον θάνατό του τον διαδέχθηκε στον θρόνο των Αθηνών ο μεγαλύτερος γιος του, ο Μέδων³. Κατά μία εκδοχή, ο άλλος γιος του Κόδρου, ο Νηλέας ο νεότερος, διεκδίκησε τη βασιλεία, αλλά όταν το Μαντείο των Δελφών αποφάσισε ότι βασιλιάς πρέπει να γίνει ο Μέδων, ο Νηλέας μετανάστευσε μαζί με τον τρίτο γιο του Κόδρου, τον Δάμασο και άλλους Ίωνες στη Μικρά Ασία, όπου ίδρυσε τη λεγόμενη Ιωνική Δωδεκάπολη. Σύμφωνα με μεταγενέστερες παραδόσεις, ωστόσο, ο Κόδρος υπήρξε ο τελευταίος βασιλιάς των Αθηνών, διότι μετά το θάνατό του (που οι Αθηναίοι γενεαλόγοι τον τοποθετούσαν σε χρονολογία μεταξύ του 1091-1060 π.Χ.), η βασιλεία καταργήθηκε και ο Μέδων έφερε απλώς τον τίτλο του “άρχοντος”. Αξίζει να σημειωθεί πως ο Αριστοτέλης ονόμασε Κοδρίτες τους απογόνους του Κόδρου που έμειναν στην Αττική. Φημολογείται ακόμη ότι τα ίχνη των απογόνων του Κόδρου χάθηκαν στην Άνδρο και όχι στη Μ. Ασία.

ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ: Μετά τον Κόδρο και τον Μέδωνα, επώνυμοι Άρχοντες των Αθηνών ανέλαβαν κατά σειράν οι: Άκαστος, Άρχιππος, Θέρσιππος, Φορβάς, Μεγακλής, Διόγνετος, Φερεκλής, Αρίφρων, Θεσπιέος, Αγαμήστωρ, Αισχύλος και Αλκμέων. Στον δεύτερο χρόνο της θητείας του Αλκμέωνα (752 π.Χ.), η διάρκεια της θητείας του Άρχοντος άλλαξε από ισόβια στα δέκα χρόνια. Ακολούθησαν επτά Άρχοντες, οι οποίοι διοίκησαν δέκα χρόνια ο καθένας τους. Αυτοί ήταν κατά σειράν οι: Χάρωψ, Αισιμίδης, Κλειδικός, Ιππομένης, Λεοκράτης, Άψανδρος και Ερυξίας. Μετά τον Ερυξία, ο τίτλος του Άρχοντος δίδονταν σε εννέα διακεκριμένους άνδρες, απογόνους του Κόδρου και του Μέδονα, οι οποίοι άλλαζαν κάθε χρόνο, αλλά μετά το 714 π.Χ., συμπεριλάμβαναν και διακεκριμένους άλλους ευγενείς. Από τους εννέα Άρχοντες, οι οποίοι κυβέρνησαν από το 683 π.Χ., έως το τέλος της δημοκρατίας, τρεις είχαν ξεχωριστούς τίτλους: ο άρχων Επώνυμος, από το όνομα του οποίου το έτος έπαιρνε το όνομα, ο άρχων Βασιλεύς και ο άρχων Πολέμαρχος. Οι άλλοι έξι καλούνταν απλώς Θεσμοθέται (νομοθέτες).

Από το επόμενο μυθολογικό μας σημείωμα, από τη μεθεπόμενη Παρασκευή δηλαδή κι έπειτα θα ασχοληθούμε με τα υβρίδια, τα τερατόμορφα δηλαδή όντα, του ελληνικού μύθου