Του Κωνσταντίνου Αθ. Οικονόμου δασκάλου, συγγραφέα
Α΄ Ο αστερισμός Αντλία
ΓΕΝΙΚΑ: Η Αντλία [συντ. Ant] είναι ένας αστερισμός που σημειώθηκε πρώτη φορά το 1763 από τον Λακάιγ (Lacaille). Συνορεύει με τους αστερισμούς Πυξίδα, Ιστία, Κένταυρο και Ύδρα και έχει έκταση 238,9 τετ. μοίρες [62ος σε μέγεθος αστερισμός]. Ο Lacaille ονόμασε αρχικά τον αστερισμό αυτό Machine Pneumatique [=αεραντλία], αλλά μεταξύ των αστρονόμων επεκράτησε τελικά το απλό Antlia. Ο αστερισμός είναι πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη από 49° Βόρεια έως και 90° Νότια [Νότιος Πόλος]. Είναι αμφιφανής στη Ελλάδα. Φαίνεται ολόκληρος μόνο τα ανοιξιάτικα βράδια. Οι Κινέζοι αστρονόμοι δεν διέκριναν την Αντλία ως ξεχωριστό αστερισμό, αλλά διαιρούσαν τους αστέρες της σε δύο διαφορετικούς αστερισμούς. Πολλοί αστέρες, στο νότιο τμήμα της Αντλίας, ήταν ένα μέρος του αστερισμού τους με την ονομασία «Dong’ou», που συμβόλιζε μια περιοχή στη νότια Κίνα. Ακόμη συμπεριέλαβαν τους αστέρες ε, η και θ Αντλίας στο λεγόμενο “Ουράνιο Ναό”, στον οποίον περιέχονται ακόμη αστέρες από τον αναγνωρισμένο αστερισμό Πυξίς.
ΑΣΤΕΡΕΣ: Η Αντλία περιλαμβάνει 42 ορατούς [φαινόμενο μέγεθος ≤ 6,5] αστέρες. Επειδή, όμως, οι αστέρες του είναι αμυδροί, κανένας τους δεν έχει ιδιαίτερο όνομα. Ο αστέρας α Αντλίας είναι και ο λαμπρότερος, με φαινόμενο μέγεθος 4,25. Απέχει από τη Γη 366 έτη φωτός.
ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ: Παρότι βρίσκεται σε μία κατεύθυνση έξω από το γαλαξιακό επίπεδο, ο αστερισμός αυτός είναι πλούσιος σε μακρινούς γαλαξίες. Ο φωτεινότερος από αυτούς είναι ο NGC 2997. πρόκειται για έναν σπειροειδή γαλαξία με φ.μ. 9,4. Ο λεγόμενος Νάνος της Αντλίας [PGC 29194] είναι ελλειπτικός νάνος γαλαξίας, μέλος της Τοπικής μας Ομάδας, που απέχει από τη Γη 3,3 εκατομμύρια έτη φωτός, χρειάζεται ισχυρό τηλεσκόπιο για να παρατηρηθεί, αφού έχει φαιν.μέγεθος 15. Η ανακάλυψή του έγινε από τους M. Irwin, A. Whiting και G. Hau του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ στην Αυστραλία και ανακοινώθηκε στις 10/4/1997. Περιέχει περίπου ένα εκατομμύριο αστέρες και έχει διάμετρο 4.000 ως 6.000 έτη φωτός, δηλαδή οι αστέρες του βρίσκονται κατανεμημένοι πολύ αραιότερα από το κανονικό. Ο αστέρας S Αντλίας (S Ant), που ανακαλύφθηκε το 1888 και είναι ορατός και με κιάλια, κατείχε παλαιότερα τον άτυπο “τίτλο” του μεταβλητού αστέρα με τη μικρότερη γνωστή περίοδο, 7 ώρες και 47 λεπτά, μέχρι που τον έχασε από τον U Πηγάσου. Ο S Αντλίας ανήκει στην κατηγορία των μεταβλητών δι’ εκλείψεων. Πρόκειται δηλαδή στην πραγματικότητα για δύο αστέρες που είναι ενωμένοι μεταξύ τους με ένα «λαιμό» ύλης, και όταν ο ένας κρύβει τον άλλον, προκαλείται αλλαγή στην ποσότητα του φωτός που φτάνει στο γήινο παρατηρητή.
β΄ Ο αστερισμός Λαγωός
ΓΕΝΙΚΑ: Ο Λαγωός [Λατ. Lepus, συντ. Lep] είναι ένας νότιος αστερισμός, γνωστός από την εποχή του Πτολεμαίου, και συνορεύει με τους αστερισμούς Ωρίωνα, Ηριδανό, Γλυφείον, Περιστερά, Μέγα Κύνα και Μονόκερω. Παρά το γεγονός ότι βρίσκεται ολόκληρος στο νότιο ημισφαίριο της ουράνιας σφαίρας και είναι πλήρως ορατός σε γεωγραφικά πλάτη μεταξύ 62° Βόρεια έως 90° Νότια, ο Λαγωός είναι αμφιφανής στην Ελλάδα. Είναι ορατός στο σύνολό του από την χώρα μας τις νύκτες του χειμώνα. Έχει έκταση 290,3 τετ. μοίρες [51ος σε μέγεθος αστερισμός].
ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΑΙ ΟΝΟΜΑΣΙΑ: Κατά τους αρχαίους Έλληνες ο αστερισμός αναπαριστά έναν λαγό, κι αυτό δικαιολογείται γιατί βρίσκεται κάτω από τον κυνηγό Ωρίωνα. Οι Άραβες μετέφρασαν στη γλώσσα τους τον αστερισμό ως Al Arnab, που με την πάροδο του χρόνου παραφθάρθηκε σε Alarnebet, Elarneb, Harneb. Πάντως οι πρώτοι Άραβες αστρονόμοι ονόμαζαν το βασικό τετράπλευρο του Λαγωού (αστέρες α, β, γ, δ) ως Al Arsh al Jauzah, δηλαδή «Ο θρόνος του Jauzah». Στους αρχαίους Αιγυπτίους ο Λαγωός ήταν η Βάρκα του Όσιρι, επειδή ο Όσιρις ταυτιζόταν με τον Ωρίωνα. Οι Κινέζοι ονόμαζαν τον αστερισμό ως Tsih (=υπόστεγο). Ο Λαγωός προσομοιώθηκε τον 17ο αι. από τον Ιούλιο Σίλερ με την προβιά του Γεδεών. Ο Κλαύδιος Αιλιανός στο έργο του «Περί ζώων ιδιότητος» αναφέρεται στην πεποίθηση ότι ο λαγός απεχθανόταν τη φωνή του κόρακα, άποψη που συνδυάζεται με το γεγονός ότι ο αστερισμός Λαγωός δύει λίγο μετά την ανατολή του αστερισμού Κόρακα, του ουράνιου δηλαδή κορακιού. Ο ανατολιστής Robert Brown (19ος αι.) γράφει για τη σχετική θέση Λαγωού και Ωρίωνος: «Το ζήτημα που προβλημάτισε τους αρχαίους, γιατί ο γιγάντιος κυνηγός με το λαγωνικό του θα πρέπει να καταδιώκουν το πλέον δειλό πλάσμα, επιλύεται όταν αναγνωρίσουμε ότι ο Ωρίων ξεκίνησε ως ηλιακό αρχέτυπο και ότι ο λαγός είναι σχεδόν παγκοσμίως ένα σεληνιακό αρχέτυπο.» Ενώ στη συνέχεια αναφέρεται στην περίεργη σύνδεση μεταξύ λαγού και Σελήνης που εμφανίζεται σε κυλίνδρους της Μεσοποταμίας, συριακές σφραγίδες, κινέζικα νομίσματα, αλλά και στους θρύλους μακρινών μεταξύ τους εθνών και αυτόχθονων φυλών.
ΟΙ ΦΩΤΕΙΝΟΤΕΡΟΙ ΑΣΤΕΡΕΣ: Ο αστερισμός περιλαμβάνει 73 ορατούς αστέρες [≤ 6,5]. Ο α Λαγωού, που είναι και ο φωτεινότερος στον αστερισμό με φαινόμενο μέγεθος 2,58, έχει το ιδιαίτερο όνομα Arneb, από το αραβικό για όλο τον αστερισμό. Ο β Λαγωού ονομάζεται Nihal. Οι αστέρες γ, δ και ε, έχουν αντίστοιχα φ.μ. 3,60, 3,81 και 3,19. Ο ζ, που έχει φαιν.μέγεθος 3,55, πριν από 1,05 εκατομμύριο χρόνια είχε περάσει σε μία ελάχιστη απόσταση 5,3 ετών φωτός από τη Γη, με αποτέλεσμα να είναι ο φωτεινότερος αστέρας (φωτεινότερος από ό,τι σήμερα ο Σείριος) στον γήινο ουρανό επί περίπου 130.000 χρόνια. Σήμερα απέχει 70,2 έτη φωτός από εμάς.
ΑΞΙΟΣΗΜΕΙΩΤΑ ΣΤΟΝ ΑΣΤΕΡΙΣΜΟ: Ο μεταβλητός αστέρας R Λαγωού, ορατός ακόμη και με γυμνό μάτι στο μέγιστο της λαμπρότητάς του (φαιν.μέγεθος από 5,5 ως 11,7), είναι γνωστός ως ο «Πορφυρός Αστέρας του Hind», μεταβλητός τύπου Mira με περίοδο 427 ημέρες, ένα από τα ερυθρότερα άστρα στον ουρανό. Ο αστέρας Gliese 229 B, με φαιν.μέγεθος 20,0 στον αστερισμό, είναι ο πρώτος φαιός νάνος που ανακαλύφθηκε ποτέ και το μεγαλύτερου απολύτου μεγέθους (21,0!) σώμα εκτός Ηλιακού Συστήματος που απεικονίσθηκε ποτέ στο ορατό φως. Απέχει από εμάς 19 έτη φωτός. Το σφαιρωτό σμήνος M79 (NGC 1904), έχει φαιν.μέγεθος 8,4 αλλά πολύ αμυδρούς αστέρες και φαινόμενη διάμετρο 8΄. Ο Λαγωός διαθέτει και αμυδρούς γαλαξίες, με φωτεινότερους τους NGC 1964 (φ.μ. 10,8) και NGC 1744 (φ.μ. 11,1).
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
