Ακόντιος και Κυδίππη

Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο, συγγραφέα

Δύο νεαροί Κυκλαδίτες, ο Ακόντιος από την Κέα και η Κυδίππη από τη Νάξο, είναι τα κεντρικά πρόσωπα μιας ρομαντικής και ενδιαφέρουσας ερωτικής ιστορίας, την οποία αφηγείται ο Καλλίμαχος¹ στο 3ο Βιβλίο των “Αἰτίων” του. Ο σχετικός Μύθος, όπως τον διασώζουν ο Καλλίμαχος και ο Οβίδιος, θυμίζει αρκετά τον ανάλογο μύθο της Κτήσυλλας και του Ερμοχάρη.

Ο ΜΥΘΟΣ: Ο Ακόντιος, ξακουστός για την ομορφιά του ανάμεσα σε όλα τα παλικάρια της Κέας, συναντά στον Ναό της Αρτέμιδος της Δήλου μια πανέμορφη Ναξιώτισσα, την Κυδίππη, και την ερωτεύεται κεραυνοβόλα, με την πρώτη ματιά. Για να την παντρευτεί, μεταχειρίζεται ένα ευφυές σχέδιο, ένα σχέδιο το οποίο συνετέλεσε ιδιαίτερα στην εξαιρετική φήμη του ποιήματος του Αλεξανδρινού Καλλιμάχου. Χαράσσει πάνω σ’ ένα μήλο τα ακόλουθα λόγια: “Ορκίζομαι στο όνομα της Αρτέμιδος τον Ακόντιο να παντρευτώ” και ρίχνει το μήλο στα πόδια της Κυδίππης και της τροφού της. Η τροφός, περίεργη, το παίρνει, παρατηρεί πως φέρει μία επιγραφή, το δίνει στη νεαρή κυρία της, την οποία και παρακινεί να το διαβάσει. Η Κυδίππη δεν υποψιάζεται την παγίδα και διαβάζει μεγαλοφώνως. Έκπληκτη και ταραγμένη κοντοστέκεται στην τελευταία λέξη. Όμως, είναι πια πολύ αργά, αφού διάβασε, παρά τη θέλησή της, τον όρκο που θα τη δεσμεύσει και που ήδη “άκουσε” η θεά Άρτεμις. Επιστρέφει στη Νάξο, κρατώντας μυστική την περιπέτειά της. Κάποτε, οι γονείς της την αρραβωνιάζουν μ’ έναν νεαρό Ναξιώτη. Αλλά η Άρτεμις, στο όνομα της οποίας ορκίστηκε η Κυδίππη, επεμβαίνει υπέρ του Ακοντίου. Την παραμονή της γαμήλιας τελετής, η Κυδίππη αρρωσταίνει, ο γάμος αναβάλλεται κι εκείνη γίνεται καλά. Δύο φορές ακόμη επαναλαμβάνονται οι ετοιμασίες του γάμου, και τις δύο όμως φορές η Κυδίππη αρρωσταίνει και πάλι! Ο πατέρας της αναγκάζεται να προσφύγει στο Μαντείο των Δελφών και συμβουλεύεται τον Απόλλωνα, ο οποίος του αποκαλύπτει ό,τι ακριβώς συνέβη στη Δήλο, του παραγγέλλει μάλιστα να τηρηθεί οπωσδήποτε ο ακούσιος όρκος. Ο πατέρας της Κυδίππης υπακούει στη θεϊκή εντολή, κι έτσι το πιο όμορφο παλικάρι της Κέας παντρεύεται την πανέμορφη Ναξιώτισσα! Αυτός είναι ο μύθος του Ακοντίου και της Κυδίππης, ένας μύθος αναμφίβολα ιδιαίτερα όμορφος και ικανός να κεντρίσει τη φαντασία των ποιητών αποτελώντας πηγή έμπνευσής τους.

ΤΟ ΣΧΕΤΙΚΟ ΠΟΙΗΜΑ ΤΟΥ ΚΑΛΛΙΜΑΧΟΥ: Το ποίημα του Καλλιμάχου, γραμμένο σε ελεγειακό μέτρο, αποτελείτο από 150 στίχους και διαιρούνταν σε 2 μέρη. Το πρώτο μέρος αναφέρεται τη συνάντηση των δύο νέων και στο σχέδιο του Ακοντίου να ρίξει το ενεπίγραφο μήλο στα πόδια της αγαπημένης του. Το μήλο, η σπουδαιότητα του οποίου ήταν τεράστια στην Αρχαιοελληνική Μυθολογία, θεωρούνταν κυρίως ερωτικό δώρο και, επομένως, είχε σχέση με τη θεά του έρωτα, την Αφροδίτη [δες μύθο Έριδος, στον Τρωικό Κύκλο]. Μάλιστα, το “μηλοβολεῖν” (=το να ρίχνει κανείς μήλα σε κάποιον), ήταν χειρονομία ερωτικής πρόκλησης. Ο άνδρας, λοιπόν, πρόσφερε μήλα στο κορίτσι που αγαπούσε, αλλά και αντιθέτως το κορίτσι μπορούσε, επίσης, να ρίξει μήλα σε κάποιον που αγαπούσε, όπως, για παράδειγμα, η Γαλάτεια χτυπά με μήλα (“βάλλει μάλοισιν²”) το ποίμνιο του κύκλωπα Πολυφήμου [γούστα είν΄αυτά!]. Στην περίπτωση του Ακοντίου, το ρίξιμο του μήλου στα πόδια της Κυδίππης δεν ήταν μόνο προσφορά δώρου αγάπης, αλλά, κυρίως, το μοναδικό μέσο με το οποίο ο Ακόντιος θα κατάφερνε την τελική του επιδίωξη, δηλαδή τον γάμο του με τη όμορφη Ναξιώτισσα. Τον Καλλίμαχο τον ενδιαφέρουν παράλληλα τοπικά έθιμα και σπάνιες παραδόσεις, τις οποίες και διασώζει. Έτσι, ο Καλλίμαχος αναφέρει έθιμα του γάμου στη Νάξο. Το κύριο έθιμο αποτελούσε ανάμνηση του μύθου σύμφωνα με τον οποίο νυμφεύτηκαν ο Ζευς και η Ήρα και των οποίων η ένωση αποτελούσε για τους Αρχαίους Έλληνες το πρότυπο του νόμιμου γάμου. Αφηγείται, λοιπόν, ο Καλλίμαχος πως ήδη η παρθένος μοιράστηκε την κλίνη της μ’ ένα αγόρι, όπως το όριζε το έθιμο, που απαιτούσε να κοιμάται η νύφη έναν προνύμφιο ύπνο με κάποιο μικρό αγόρι, του οποίου και οι δύο γονείς ζουν. Το έθιμο αυτό, προορισμένο να θυμίζει τους μυστικούς έρωτες του Διός και της Ήρας, το είχε ακολουθήσει και η Κυδίππη, όταν αρρώστησε. Στη συνέχεια, σε μία ακόμη απαίτηση του γαμήλιου εθίμου στη Νάξο, να φέρνουν δηλαδή το πρωί της παραμονής της γαμήλιας τελετής τα σφαχτά του γάμου, διαβάζουμε το εκπληκτικό δεξιοτέχνημα του Καλλιμάχου: “Την αυγή τα βόδια έτρεμαν από την αγωνία, βλέποντας μέσα στη λίμνη με το καθαρτήριο νερό να καθρεφτίζεται το μαχαίρι του θυσιαστή”! Το βράδυ της παραμονής του γάμου, συνεχίζει ο Καλλίμαχος, “κατέλαβε την Κυδίππη μία φοβερή ωχρότητα, την κυρίευσε μία ασθένεια, από την οποία θεραπεύεται κάποιος στέλνοντάς την μέσα στο σώμα των αγρίων αιγών³ και παραλίγο να στοιχίσει στην Κυδίππη την ίδια της τη ζωή. Μια δεύτερη φορά ετοίμαζαν τη νυφική κλίνη, αλλά και πάλι το κορίτσι υπέφερε επί επτά μήνες από τεταρταίο πυρετό. Όταν για τρίτη φορά σκέφθηκαν τον γάμο, ξαφνικά η Κυδίππη καταλήφθηκε από φοβερό ρίγος”. Στη συνέχεια, στο δεύτερο μέρος της ελεγείας, ο Καλλίμαχος αναφέρεται στο χρησμό, την απόκριση δηλαδή που έδωσε η Πυθία στον πατέρα της Κυδίππης. Έπειτα ο Καλλίμαχος, θέλοντας να εξάρει την ευγενική καταγωγή της Κυδίππης και επιδιώκοντας να πληροφορήσει για τη λατρεία του Αρισταίου Διός, αναφέρει [μέσα από το χρησμό] τα λόγια προς τον πατέρα της Κυδίππης: “Αν θέλεις τη συμβουλή μου, θα πρέπει οπωσδήποτε να τηρηθεί ο όρκος της κόρης σου∙ παίρνοντας τον Ακόντιο, θα ενώσεις ήλεκτρο⁴ με λαμπρό χρυσάφι”. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Ακόντιος ήταν κατώτερος στην καταγωγή από την Κυδίππη, κι έτσι εξηγούνταν η επίμονη αντίδραση των γονέων της στον γάμο αυτό. Και συνεχίζει η χρησμοδότηση του Απόλλωνα: “Εσύ, ο πεθερός, κατάγεσαι από τον Κόδρο, αλλά και ο νεαρός από την Κέα, που θα γίνει γαμπρός σου, ανήκει στην οικογένεια των ιερέων του Αρισταίου Διός, του Ἰκμίου (που λατρευόταν στην Κέα)”. Ο Καλλίμαχος διηγείται έπειτα την επιστροφή του πατέρα στη Νάξο, την αποκάλυψη της ιστορίας από την Κυδίππη, την αποδοχή της να έρθει ο Ακόντιος στη Νάξο, τα τραγούδια του γάμου, που αυτή τη φορά δεν αναβλήθηκε, και την αμέτρητη χαρά του Ακοντίου! Τέλος, ο Καλλίμαχος καθορίζει την πηγή αυτής της αφήγησης, που ήταν ο Ξενομήδης, ένας χρονικογράφος από την Κέα. Ο Καλλίμαχος δεν μετέτρεψε την Κυδίππη σ’ ένα θεατρικό ή μυθιστορηματικό πρόσωπο. Άφησε στους αναγνώστες του να μαντεύουν όλη εκείνη την εσωτερική της πορεία, από το σάστισμα, τη συγκίνηση και τη συστολή της αρχικά, τη σιωπή που κρατά απέναντι στους γονείς της, την παθητική υποταγή της στη θέληση και στις αποφάσεις τους και τέλος, την καρτερία της στη θεϊκή βούληση, την αποδοχή του πεπρωμένου, που φαίνεται πως την οδήγησε στην ευτυχία.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Καλλίμαχος, Αίτια, αποσπ. Οβίδιος, Ηρωίδες 20 και 21. Αρισταίνετος, 10^η Επιστολή του α΄ Βιβλίου.

Σημ. Από το επόμενο μυθικό μας σημείωμα θα περάσουμε στον κύκλο των θαλασσίων θεοτήτων.

Konstantinosa.oikonomou@gmail.com www.scribd.com/oikonomoukon

1. Ο Καλλίμαχος ήταν ένας σημαντικός εκπρόσωπος της Ελληνιστικής Ποίησης (323 – μέσα του 3ου αι. π.Χ.).
2. Θεόκριτος, Ειδύλλια, 6 [“Βουκολιασταί”].
3. Ησύχιος: “κατ’ αἶγας ἀγρίας∙ παροιμία λεγομένη εἰς ἀγρίας αἶγας τρέπειν τὰς νόσους”.
4. Το ήλεκτρο είναι ένωση χρυσού και αργύρου.
5. Οβίδιος, Ηρωίδες, ΧΧ 54 – 62.

Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.