H ύβρις του Αίαντα, η Κασσάνδρα και η Αθηνά
Από τον Κωνσταντίνο Αθ. Οικονόμου, δάσκαλο στο 16ο Δ. Σχ. Λάρισας, συγγραφέα
ΓΕΝΙΚΑ: Ο Αίας ο Λοκρός ήταν ο εθνικός ήρωας των Λοκρών, γιος του βασιλιά Οϊλέα. Δεν πρέπει να τον συγχέουμε με τον ομώνυμό του Σαλαμίνιο ήρωα, Αία τον Τελαμώνιο, συγγενή του Αχιλλέα, στον οποίον αναφερθήκαμε σε προηγούμενο άρθρο. Πάντως, και ο Λοκρός Αίας έλαβε μέρος στον Τρωικό Πόλεμο.
Ο ΑΙΑΣ ΣΤΗΝ ΤΡΟΙΑ: Ο Αίας περιγράφεται από τους αρχαίους συγγραφείς ως τρομερός μαχητής, δεινός χειριστής του ακοντίου και του τόξου και ο πιο ταχύς μεταξύ των Ελλήνων ηρώων, παρά το μικρό του δέμας. Τα γνωρίσματά του αυτά τον οδήγησαν σε πράξεις γενναιότητας ξακουστές και έγραψαν τελικά το όνομα του στην ιστορία. Οι Λοκροί1 [Στερεά Ελλάς], πήραν μέρος στον Τρωικό Πόλεμο και στην εκστρατεία των Ελλήνων με 40 πλοία και περισσότερους από 4.000 άνδρες, έχοντας επικεφαλής τους τον Αίαντα. Ο Αίας φορώντας πάντα την ελαφριά πανοπλία του και κρατώντας στιβαρά τα όπλα του, αναδείχθηκε σε έναν από τους σπουδαιότερους ήρωες σε μάχες σώμα με σώμα. Πάντως ο στρατός των Λοκρών ήταν γενικώς ελαφρά οπλισμένος με τόξα και απλές σφενδόνες. Αν και πολύ διαφορετικής ιδιοσυγκρασίας, ίσως εντελώς αντίθετος από τον συνώνυμο του, τον Τελαμώνιο Αίαντα, όντας επικεφαλής του στρατεύματός του, κατατρόπωσε δεκάδες εχθρούς, όταν εκείνοι οπισθοχωρούσαν τρομαγμένοι. Ο Αίας ξεχώρισε και στους επιτάφιους αγώνες προς τιμήν του Πάτροκλου, όπου κατατάχτηκε δεύτερος μετά τον Οδυσσέα, ύστερα όμως από βοήθεια της Αθηνάς στον ευνοούμενό της Ιθακήσιο βασιλιά.
ΑΡΝΗΤΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ – Η ΚΑΣΣΑΝΔΡΑ: Πέρα όμως από τα θετικά χαρακτηριστικά του, ο Αίας είχε και δύο μεγάλα ελαττώματα: αλαζονεία και υπεροψία. Μάλιστα, μετά την άλωση της Τροίας, όταν οι Αχαιοί όρμησαν στο εσωτερικό της πόλης, ο Αίας κατευθύνθηκε στο ναό της Αθηνάς. Εκεί βρισκόταν ικέτης η ιέρεια Κασσάνδρα, κόρη του Πριάμου και φημισμένη μάντισσα, ζητώντας την προστασία της θεάς. Όμως ο Αίας τόλμησε και ατίμασε την ιέρεια αυτή μέσα στον ίδιο το ναό, προσθέτοντας στην αλαζονεία του και την ασέβεια. Το ατίμασμα της μάντισσας Κασσάνδρας, κατά τον Όμηρο, έκανε το ξόανο της θεάς Αθηνάς [Παλλάδιον] να ζωντανεύσει και να σηκώσει τα μάτια του στον ουρανό! Οι Αχαιοί, μαθαίνοντας τα καθέκαστα, αποφασίσαν να λιθοβολίσουν μέχρι θανάτου τον Αίαντα, για να εξευμενίσουν τη θέα που πάντοτε στεκόταν πρόμαχός τους. Εκείνος όμως κατάφερε να γλυτώσει με ικεσίες στο βωμό της Αθηνάς.
Η ΤΙΜΩΡΙΑ: Στην ελληνική Μυθολογία, όμως, η ύβρις πάντα τιμωρείται… Έτσι και στην περίπτωση του Λοκρού Αίαντα η τιμωρία δεν θα αργήσει. Μετά το τέλος των συγκρούσεων στην Τροία, οι Λοκροί, όπως και οι υπόλοιποι Έλληνες, ξεκίνησαν το ταξίδι της επιστροφής στην πατρίδα. Η ακόλαστη όμως πράξη του Αίαντα δεν είχε ξεχαστεί από την Αθηνά, η οποία με κεραυνούς βύθισε πολλά πλοία τους, αλλά ο Αίας κατάφερε να διασωθεί. Κατά την διάρκεια του υπόλοιπου ταξιδιού προς τη Λοκρίδα, ξέσπασε καταιγίδα ανοιχτά της Εύβοιας, αλλά και πάλι ο Αίας σώθηκε πάνω σε έναν βράχο, τολμώντας να ξεφωνίσει αλαζονικά προς τους θεούς ότι θα επιβίωνε ακόμη και παρά την θέληση τους! Τότε ο Ποσειδών, προσβεβλημένος από την υπερηφάνεια του Λοκρού βασιλιά, διέλυσε τον βράχο με την τρίαινα του και ο Αίας χάθηκε. Ίσως αργότερα το πτώμα του να βρέθηκε από άνδρες του, γιατί πιστεύεται ότι το σώμα του έχει θαφτεί κάπου στη Μύκονο ή τη Δήλο, σύμφωνα και με μια ταφική επιγραφή που αναφέρει: “Αίαντος του Οϊλέως κειμένου εν Μυκόνω τη νήσω”.
ΤΑ ΔΕΙΝΑ ΤΩΝ ΛΟΚΡΩΝ: Όπως λέει η μυθική παράδοση, η θεά Αθηνά, εξαιτίας της ασέβειας του Αίαντα, προκάλεσε τα δεινά της φυλής των Λοκρών για χίλια ολόκληρα χρόνια και τους υποχρέωσε να στέλνουν κάθε χρόνο παρθένες καλών οικογενειών στο Ίλιον της Αθήνας για να υπηρετούν σαν δούλες στον ναό της
Η ΤΙΜΗ ΣΤΟΝ ΑΙΑΝΤΑ – ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΙΣ: Οι Λοκροί πολεμώντας με την φάλαγγα τους, άφηναν πάντα, μπροστά και στο κέντρο, μια θέση κενή, γιατί πίστευαν ότι ο Αίας πολεμούσε πάντα μαζί τους και μετά τον θάνατό του. Η γιορτή των Λοκρών προς τιμήν του ήρωά τους ήταν τα Αιάντεια. Κατά τη διάρκεια της εορτής αυτής, κάθε χρόνο, φόρτωναν ένα καράβι με προσφορές και αφού του έβαζαν φωτιά το άφηναν να πλέει ακυβέρνητο ώσπου να καταστραφεί ολοσχερώς τιμώντας τον ήρωα τους. Πολλά νομίσματά τους τον απεικόνιζαν σαν αγέρωχο και περήφανο πολεμιστή. Συνήθως, στην μπροστινή όψη αυτών των νομισμάτων αναγνωρίζεται η μορφή της Περσεφόνης και στην οπίσθια εικονίζεται ο Αίας, γυμνός, σε επιθετική στάση, φορώντας μόνο περικεφαλαία. Στο δεξί του χέρι κρατά ξίφος και στο αριστερό μια ασπίδα, κοσμημένη με έναν δράκο. Αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι ο αρχαίος τραγικός ποιητής Σοφοκλής έγραψε την τραγωδία “Αίας ο Λοκρός”, η οποία δεν διασώθηκε. Ακόμη και σήμερα, ο ήρωας τιμάται στη Λοκρίδα, αφού η αγέρωχη μορφή του είναι το επίσημο έμβλημα του δήμου Λοκρών.
ΠΑΡΑΘΕΜΑ: Ομήρου Ιλιάδα Β 527-530: “Λοκρών δ’ ηγεμόνευεν Οϊλήος ταχύς Αίας, μείων, ούτε τόσος γε όσος Τελαμώνιος Αίας, αλλά πολύ μείων, ολίγος μέν έην, λινοθώρηξ, εγχείη δ’ εκέκαστο Πανέλληνας και Αχαιούς”. Μετάφραση: “Τους Λοκρούς κυβερνούσε ο γρήγορος Αίας, γιος του Οϊλέα, πολύ πιο μικρόσωμος απ’ τον (άλλον) Αίαντα, το γιο του Τελαμώνα. Ήταν μικρόσωμος και φορούσε λινό θώρακα, στο κοντάρι όμως ξεπερνούσε όλους τους Έλληνες και τους Αχαιούς”.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: Αβραάμ Δημ. 2001: «Λοκρικά–Περιβοάγρια-Επικνημίδια». Λαμία 2001. Δακορώνια Φ., Κωτούλας Δ., Μπαλτά Ε. Συθιακάκη Β. Τόλιας Β. «Λοκρίδα – Ιστορία Πολιτισμός». Εκδ. Κτήμα Χατζημιχάλη. Πρωτόπαπας Ζήσης. “Λοκρίδα”. Αθήνα 1952. Χριστοφόρου Μάν. 1991. “Η Οπουντία Λοκρίδα και η Αταλάντη”. 1ο, Ε.Ι.Λ.Ε. Αταλάντης. Lorenzo Rocci (1956). Vocabolario Greco-Italiano. Ed. Dante Alighieri srl.
1. ΟΙ ΛΟΚΡΟΙ: Το αρχαίο ελλήνικό φύλο των Λοκρών, που κατοικούσε στην κεντρική Ελλάδα [Λοκρίδα], στην αρχαιότητα μοιραζόταν σε δύο περιοχές. Στα δυτικά κατοικούσαν οι Εσπέριοι ή Οζόλες Λοκροί, σε μια περιοχή η οποία βρισκόταν στους σημερινούς νομούς Φωκίδας και Αιτωλοακαρνανίας. Το όνομα Οζόλες, σύμφωνα με τον Ευστάθιο Θεσσαλονίκης, οφείλεται στο ρήμα “όζω”, που σημαίνει μυρίζω άσχημα. Η μυρωδιά αυτή οφείλονταν στην οσμή τράγου που ανέδιδαν οι κάτοικοι της περιοχής από τα ακατέργαστα δέρματα τράγου που φορούσαν! [Ευστάθιος, Παρεκβολαί στην Ιλιάδα, Ι, 423,19]. Στα ανατολικά («Εώα Λοκρίς») οι Λοκροί κατοικούσαν στη νότια περιοχή του σημερινού νομού Φθιώτιδας. Οι τελευταίοι αυτοί χωρίζονταν σε Λοκρούς Οπούντιους (σ’ αυτούς δηλαδή που κατοικούσαν στον Οπούντα, και στους Επικνημίδιους Λοκρούς, που ονομάζονταν έτσι από το βουνό πλάι στο οποίο ζούσαν, την Κνημίδα, με κυριότερη πόλη το Θρόνιο. Γενικά, οι Λοκροί αυτοί ήταν ενωμένοι σε Κοινό με πρωτεύουσα την πόλη Οπούς. Τέλος, συχνά διαβάζουμε στα βιβλία Ιστορίας για τους Επιζεφύριους Λοκρούς. Οι Επιζεφύριοι Λοκροί, προερχόμενοι κατά τον Στράβωνα από την Οζολία Λοκρίδα, βοηθούμενοι και από τους Οπουντίους, αποίκησαν την νότια Ιταλία [680 π.Χ]. νικώντας την πόλη Κρότωνα. Έπαιξαν κεντρικό ρόλο στη Μεγάλη Ελλάδα και ίδρυσαν πόλεις κυρίως στα δυτικά παράλια της Κάτω Ιταλίας. Τελικά μετακινήθηκαν στα παράλια του Ιονίου πελάγους ιδρύοντας την πόλη Επιζεφύριοι Λοκροί, που πήρε το όνομα τους και υπάρχει μέχρι σήμερα στη νότια Ιταλία με το ίδιο όνομα, Locri (Λοκροί). Το όνομα Επιζεφύριοι προέρχεται από τον δυτικό άνεμο Ζέφυρο, όνομα και το οποίο έδωσαν στο γειτονικό ακρωτήριο. Χαρακτηριστικό του κράτους αυτών των Λοκρών ήταν ότι η κοινωνία τους ήταν μητριαρχική!
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
