Νικόδημος: Ένα μαγαζί, μια ολόκληρη ιστορία… (ΦΩΤΟ)

Του Λευτέρη Παπαστεργίου

Χειμώνας του 1985-1986. Μια παρέα φίλων και γνωστών Λαρισαίων αποφασίζουν να ιδρύσουν τον Σύλλογο Φίλων της ζωντανής παράδοσης. Όλα τους παιδιά της ίδιας γειτονιάς. «Πίσω από τα σχολεία», είναι η φράση που συνεχίζει, ακόμη και σήμερα, να οριοθετεί τις συνοικίες του Αγίου Αντωνίου μέχρι τον Άγιο Νικόλαο, καλύπτοντας τα ιστορικά σχολεία του 1^ου και του 4^ου Λυκείου, ένα οικοδομικό τετράγωνο συνυφασμένο με την ιστορία της Λάρισας. Επιλέγουν να «στεγαστούν» στο «μπακάλικο», στο περίφημο κτίσμα του Νικόδημου, εκεί που ο παππούς Βαγγέλης Νικόδημος έζησε κοντά έναν αιώνα. Ζητάνε τον χώρο και τους δίνεται με έναν μόνο όρο: να μην πειράξουν τίποτα. Να αφήσουν τον χώρο αναλλοίωτο, για να διηγείται μέσα από τα αντικείμενά και την αρχιτεκτονική του, την ιστορία ολόκληρης της πόλης.

Το χτίσιμο του κτιρίου ξεκίνησε το 1898 και τελείωσε το 1904, τη χρονιά που γεννήθηκε ο Βαγγέλης Νικόδημος. Περίφημοι κτίστες από τα χωριά της Ηπείρου παραδίδουν στη Λάρισα ένα υπέροχο λαϊκό νεοκλασικό. Το κόστος του ανυπολόγιστο για την εποχή. «Μόνο το Πεντελικό μονοκόμματο μάρμαρο που τοποθετείται στο κέντρο του χώρου κόστιζε ένα ποσό με το οποίο θα μπορούσε κανείς τότε να αγοράσει τρία οικοδομικά τετράγωνα», λένε αυτοί που ξέρουν.

Η παρέα των Λαρισαίων αποδέχεται τον όρο της ιδιοκτησίας και ο Νικόδημος μετατρέπεται από το φημισμένο μπακάλικο σε ένα μαγαζί το οποίο έμελλε να γράψει την δική του ιστορία στη ζωή της πόλης. Το 1989 εμφανίζονται στον χώρο η Γεωργία και ο Κωστής. Σχεδόν κανείς δεν χρειάζεται να ρωτήσει για το επίθετό τους. «Πάμε στο Νικόδημο», λένε όλοι και γνωρίζουν πως εκεί θα βρούνε τους δυο ανθρώπους που αναλαμβάνουν να μαγειρέψουν, να σερβίρουν, να παίξουν μουσική, να κουβεντιάσουν και να γελάσουν με τις παρέες των λιγοστών τραπεζιών. Δεν χρειάζεται, άλλωστε, να κάνουν κάτι παραπάνω. Όλα τα κάνει ο χώρος μόνος του. Οι παρέες ανανεώνονται, όταν κάθε γενιά κλείνει τον δικό της κύκλο. Ο χώρος που κάποτε «φιλοξένησε» ξιφολόγχες των βαλκανικών πολέμων και έζησε μαχαιρώματα και καυγάδες, που επιτάχθηκε από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια της κατοχής και βεβηλώθηκε από το μίασμα του φασισμού, «ξεπλύθηκε» στην πορεία που ακολούθησε από έρωτες, τραγούδια, γεύσεις και αναμνήσεις. Εκεί συναντήθηκαν χιλιάδες Λαρισαίοι για να φλερτάρουν, να διασκεδάσουν, να ικανοποιήσουν και τις πέντε τους αισθήσεις. «Πλέον έχουμε πελάτες τα παιδιά κάποιων ζευγαριών που ερχόταν στον Νικόδημο ως ερωτευμένοι νεοσσοί που έψαχναν το νόημα της ζωής», μου λέει η Γεωργία, αφήνοντας το μυαλό της να ταξιδέψει πολλά χρόνια πίσω.

Ήταν τότε που στη Λάρισα υπήρχαν πολύ λίγα μαγαζιά για φαγητό και με πολύ συγκεκριμένη κουζίνα. «Όταν υπήρχαν βράδια που δεν είχαμε πολύ κόσμο, ξέραμε που θα είχαν πάει», μου λέει και θυμάται πως σιγά-σιγά άρχισε να «πειράζει» την κουζίνα της. Την ρωτάω για τη σημαντική στιγμή του μαγαζιού. «Ήταν όταν ο συγχωρεμένος ο Αλέκος Ζούκας μετατρέπει τον χώρο από ελιτίστικο σε λαϊκό. Οι πόρτες ανοίγουν. Ότι έκανε ο Τσιτσάνης με το μπουζούκι, κάνει ο Ζούκας με τον Νικόδημο», μου λέει, μιλώντας για μια μορφή που σημάδεψε με το πέρασμά του την πόλη.

«Τα χρόνια περνάνε. Η πόλη αλλάζει. Από τα τρία-τέσσερα φαγάδικα, έχει πλέον μετατραπεί σε πόλη του καφέ, του φαγητού και της διασκέδασης. Χώροι αλλάζουν καθημερινά. Μαγαζιά ανοίγουν και κλείνουν. Τα μενού ανανεώνονται με ταχύτητα που ξεπερνά τις προσδοκίες ενός έτσι κι αλλιώς περιορισμένου κοινού. Η κρίση δείχνει τα δόντια της. Ο Νικόδημος ωστόσο μένει εκεί. Στο ίδιο πάντα σημείο έτοιμος να ακούσει και να διηγηθεί»

Ο χώρος εκπέμπει τις δικές του ανάσες. Είναι αυτές που συγχρονίζονται με τις ανάσες των πελατών, οι οποίοι για δεκαετίες γνωρίζουν πως εκεί δεν πας, απλώς για να φας, μα και για να ταξιδέψεις. Στήνεις αυτί και περιμένεις από τον χώρο, όταν έχει τις ορέξεις του, να σου διηγηθεί ιστορίες περασμένων δεκαετιών, βγαλμένες από τα κατάστιχα της ιστορίας. Τα βαρέλια με τον μούστο στο κελάρι, ο νιπτήρας που χρησιμοποιούνταν τότε για να ξεπλύνουν οι πελάτες τις νταμιτζάνες τους και να αγοράσουν το κρασί που μόλις είχε παραχθεί. Τα τέσσερα μπουκάλια μπύρας που έχουν μείνει από την κατοχή και τα δύο τσουβάλια που φέρουν επάνω τους τον αγκυλωτό σταυρό των Ες-Ες για να θυμίζουν σε όλους τι πέρασε αυτός ο τόπος. Όλα τους μικρά κομμάτια ενός τεράστιου παζλ που ενώνονται πλέον στον ουρανίσκο κάθε πελάτη που επιζητάει μια νότα χαμένης νοσταλγίας.

«Ένα καράβι είναι ο Νικόδημος. Ένα καράβι που ταξιδεύει μόνο του. Το κινούν πλέον οι Λαρισαίοι. Εμείς δεν έχουμε να κάνουμε πολλά», μου λέει η Γεωργία αναφερόμενη συνεχώς στον Σύλλογο των Φίλων της ζωντανής παράδοσης, τους ανθρώπους που με την πρωτοβουλία τους έκαναν στη Λάρισα ένα μεγάλο δώρο. Αναφέρεται και στους «εξαιρετικούς ιδιοκτήτες» του οικήματος. Τους «ανθρώπους που ποτέ δεν δημιούργησαν το παραμικρό πρόβλημα και που η αγάπη τους για τον χώρο είναι πυξίδα δημιουργίας για μας».

Τα χρόνια περνάνε. Η πόλη αλλάζει. Από τα τρία-τέσσερα φαγάδικα, έχει πλέον μετατραπεί σε πόλη του καφέ, του φαγητού και της διασκέδασης. Χώροι αλλάζουν καθημερινά. Μαγαζιά ανοίγουν και κλείνουν. Τα μενού ανανεώνονται με ταχύτητα που ξεπερνά τις προσδοκίες ενός έτσι κι αλλιώς περιορισμένου κοινού. Η κρίση δείχνει τα δόντια της. Ο Νικόδημος ωστόσο μένει εκεί. Στο ίδιο πάντα σημείο έτοιμος να ακούσει και να διηγηθεί. Μόλις ανάβουν τα χαρακτηριστικά του φώτα, η νύχτα αποκτά μια άλλη διάσταση. Οι μυρωδιές ταξιδεύουν στον χώρο και σαλπίζουν προσκλητήριο οργασμού. «Δεν θα μιλήσω για την ποιότητα. Θα ήταν ιεροσυλία σε έναν τέτοιο χώρο να μιλούσαμε για δεύτερη ποιότητας υλικών. Μαγειρεύω όπως θα μαγείρευα στα παιδιά μου», λέει η Γεωργία και αυτό δεν χρήζει ιδιαίτερης απόδειξης. Φτάνει μια επίσκεψη.

Μια επίσκεψη που είναι ικανή να ενεργοποιήσει κρυμμένες δυνατότητες του ανθρώπου. Γιατί τι είναι τελικά η διασκέδαση; Ίσως αυτή η δυνατότητα να ξεφύγει κανείς από το «προκαθορισμένο». Από το «τυποποιημένο» και το «ελεγχόμενο». Αρκεί να λάβει τα κατάλληλα ερεθίσματα, τις απαραίτητες εμπειρίες, την όρεξη για την ίδια τη ζωή. Στο Νικόδημο τα καμπανάκια χτυπάνε. Εκεί υπάρχει η δυνατότητα, το έργο να γραφτεί έξω από το σενάριο…