Μαϊμούδες που εξερευνούν, παρατηρούν ή πανικοβάλλονται. Ένας γάιδαρος που κουβαλά το βάρος της πλάνης και της συνήθειας. Στη νέα του έκθεση με τίτλο «Τα πιθηκοειδή και ο γάιδαρος», που παρουσιάζεται στις Βιτρίνες Τέχνης του ΟΤΕ Θεσσαλονίκης (Καρόλου Ντιλ και Ερμού), ο Ηλίας Δόβρης επιστρατεύει μορφές του ζωικού κόσμου για να μιλήσει για τον άνθρωπο και τις αντιφάσεις του.
Για τον καλλιτέχνη από τη Λάρισα, απόφοιτο του Τμήματος Εικαστικών και Εφαρμοσμένων Τεχνών του ΑΠΘ, μαϊμούδες, γορίλες και γάιδαροι λειτουργούν ως πρωταγωνιστές μιας αφήγησης γύρω από την περιέργεια, την κοινωνική συμπεριφορά, την εξουσία και τη σχέση μας με την εικόνα. Μέσα από τη χρήση υλικών όπως τρίχες, βιομηχανικά εξαρτήματα και υπολείμματα χρώματος φέρνει στο προσκήνιο μια ακόμη σταθερά της δουλειάς του: τη φθορά ως φορέα μνήμης και εμπειρίας.
Για πολλά χρόνια ο Ηλίας Δόβρης ζωγράφιζε ανθρώπινα πορτρέτα. Σταδιακά, όμως, η προσοχή του στράφηκε προς το ζωικό βασίλειο. Εκεί εντόπισε ένα πεδίο ελευθερίας και συμβολισμού. Ο ίδιος εξηγεί: «Παλιότερα έκανα πάρα πολλά πορτρέτα. Μετά από ένα σημείο άρχισα να αναζητώ μια άλλη κατεύθυνση. Παντού βλέπουμε πορτρέτα, εικόνες προσώπων, αμέτρητες selfies. Μέσα από τα ζώα ένιωσα ότι μπορούσα να μιλήσω πιο καθαρά για όσα παρατηρώ γύρω μου. Μέσα από την αγνότητά τους έβλεπα συμβολισμούς, παρομοιώσεις, αναφορές σε μύθους. Ήταν ένας τρόπος να πλησιάσω τον άνθρωπο από μια διαφορετική διαδρομή. Τα ζώα κουβαλούν μια αλήθεια που με συγκινεί βαθιά. Μέσα σε αυτά αναζητώ τη σχέση μας με τον κόσμο, τις αντιφάσεις μας, τις επιθυμίες μας και τις ιστορίες που επαναλαμβάνονται από εποχή σε εποχή».
Η μαϊμού ως σύμβολο μιας χαμένης περιέργειας
Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται η μορφή της μαϊμούς. Για τον Ηλία Δόβρη, το πιθηκοειδές παραπέμπει σε μια πρωταρχική κατάσταση ύπαρξης, πριν από τους κοινωνικούς ρόλους, τις βεβαιότητες και τις άμυνες της καθημερινότητας.
«Η μαϊμού είναι, κατά κάποιον τρόπο, εμείς πριν από εμάς. Είναι η κατάσταση όπου υπάρχει ακόμη η περιέργεια της ανακάλυψης. Σήμερα βλέπω γύρω μου μια υπερβολική βεβαιότητα, μια αίσθηση ότι όλα είναι ήδη γνωστά. Εγώ θα ήθελα να ξαναδούμε τον κόσμο με μεγαλύτερη περιέργεια. Να ξαναερωτευτούμε ελεύθερα, να πειραματιστούμε, να αναπτύξουμε την επιθυμία της ανακάλυψης. Η μαϊμού συμβολίζει αυτή την κατάσταση. Στα έργα μου υπάρχουν μορφές που πλησιάζουν ένα σύμβολο, άλλες που παρατηρούν, άλλες που τρομάζουν, άλλες που μένουν αμέτοχες. Είναι διαφορετικές εκδοχές της ανθρώπινης στάσης απέναντι στο άγνωστο. Με ενδιαφέρει η στιγμή που κάποιος τολμά να αγγίξει κάτι καινούργιο και η στιγμή που η υπόλοιπη ομάδα παρακολουθεί την πράξη αυτή».
Η σκέψη αυτή συναντά και το κείμενο που συνοδεύει την έκθεση, όπου ο καλλιτέχνης μιλά για την «αγνότητα της ανακάλυψης», την «περιέργεια χωρίς εγωισμό» και την «τρυφερότητα πριν γίνει προστατευτικός μηχανισμός».
Ο γάιδαρος και η συλλογική πλάνη
Απέναντι στη μαϊμού, ο γάιδαρος εμφανίζεται ως μια μορφή βαθιά συνδεδεμένη με τη συλλογική εμπειρία. Η αφετηρία, όπως εξηγεί ο Ηλίας Δόβρης, προέρχεται από το γνωστό παιχνίδι «Πετάει ο γάιδαρος», όμως ο συμβολισμός αποκτά πολλαπλές αναγνώσεις.Ο ίδιος λέει: «Ο γάιδαρος συνδέεται με την πλάνη. Είναι η στιγμή όπου όλοι συμφωνούμε να δεχτούμε κάτι που γνωρίζουμε ότι βρίσκεται έξω από τη φυσική του θέση. Ταυτόχρονα είναι ένα ζώο που κουβαλά πάνω του μια ιστορία κόπου και δουλικότητας. Τον βλέπουμε κουρασμένο, φορτωμένο, ταλαιπωρημένο. Μέσα σε αυτή τη μορφή συνυπάρχουν δύο επίπεδα. Από τη μία η συλλογική αποδοχή μιας πλάνης και από την άλλη η επανάληψη ενός ρόλου που βαραίνει το ίδιο το σώμα. Αυτή η αντίφαση με απασχολεί ιδιαίτερα. Ο γάιδαρος γίνεται ένας τρόπος να μιλήσω για μηχανισμούς που επαναλαμβάνονται ξανά και ξανά μέσα στην κοινωνία. Με ενδιαφέρει η στιγμή όπου κάποιος αντιλαμβάνεται ότι συμμετέχει σε αυτή την επανάληψη και αναρωτιέται ποια θέση έχει μέσα της».
Το κεντρικό έργο της έκθεσης περιλαμβάνει μια εγκατάσταση όπου οι μαϊμούδες τοποθετούνται πάνω σε ένα βάθρο από ξύλο και καρφιά. Η κατασκευή, επεξεργασμένη με χρυσή μπογιά, παραπέμπει στην έννοια της εξουσίας και της κοινωνικής ιεραρχίας. Ο Ηλίας Δόβρης αναφέρει: «Το βάθρο με ενδιέφερε ως σύμβολο. Υποδηλώνει την επιθυμία ανόδου, την προσπάθεια κάποιου να βρεθεί ψηλότερα από τους άλλους. Χρησιμοποίησα ξύλο, καρφιά και μια χρυσή επιφάνεια που παραπέμπει στην εξουσία. Με ενδιέφερε η σχέση μας με τα σύμβολα και με τους μηχανισμούς που οργανώνουν τη συλλογική ζωή. Οι μαϊμούδες βρίσκονται επάνω σε αυτή την κατασκευή σαν να εξερευνούν έναν χώρο γεμάτο υποσχέσεις και παγίδες ταυτόχρονα. Η σκέψη μου στρέφεται πάντοτε προς τον άνθρωπο και τη θέση του μέσα σε αυτά τα συστήματα».
Εξίσου σημαντικό ρόλο κατέχει η υλικότητα. Ο καλλιτέχνης χρησιμοποιεί ανθρώπινες τρίχες, τρίχες ζώων, βίδες, ξύλα από παλέτες, ευρήματα από τη θάλασσα και υπολείμματα χρωμάτων από παλαιότερες εργασίες. Η επιλογή αυτή συνδέεται με μια βαθύτερη αντίληψη για τον χρόνο και τη μνήμη. «Θεωρώ ότι η φθορά έχει πολλή αλήθεια μέσα της. Έχει ειλικρίνεια. Τα υλικά που έχουν ήδη ζήσει κουβαλούν ιστορίες. Μια παλιά επιφάνεια, ένα ξύλο που βρέθηκε στη θάλασσα, μια ξεραμένη μπογιά, όλα μεταφέρουν κάτι από τον χρόνο που πέρασε επάνω τους. Αυτή η αίσθηση με συγκινεί. Η σημερινή αισθητική συχνά αναζητά την τελειότητα, την καθαρότητα, την ομοιομορφία. Εγώ αναζητώ τα ίχνη που αφήνει η ζωή πάνω στα πράγματα. Για αυτό χρησιμοποιώ υλικά φθαρμένα, ευρήματα, υπολείμματα. Μέσα τους υπάρχει μνήμη κι εμπειρία».
Η προσέγγιση αυτή συνομιλεί με το έργο δημιουργών όπως ο Γερμανός ζωγράφος Anselm Kiefer και ο Γάλλος Paul Rebeyrolle, καλλιτέχνες που αξιοποίησαν την ύλη ως φορέα ιστορικής και υπαρξιακής εμπειρίας.
Παράλληλα με την καλλιτεχνική του δραστηριότητα, ο ΗλίαςΔόβρης αφιερώνει μεγάλο μέρος της καθημερινότητάς του στη διδασκαλία. Μαζί με τη Σουλτάνα Χαμπάκη δημιούργησε το 2023 το «Ατελιέ» στη Λάρισα, έναν χώρο όπου συναντώνται παιδιά, έφηβοι και ενήλικες.
«Ζω και εργάζομαι στη Λάρισα και διδάσκω καθημερινά παιδιά και νέους ανθρώπους. Εκεί συναντώ συνεχώς την ανάγκη για δημιουργία, έκφραση και αναζήτηση. Αυτή η επαφή τροφοδοτεί και τη δουλειά μου. Το εργαστήριο αποτελεί κομμάτι της ζωής μου. Σήμερα φιλοξενεί περίπου 170 μαθητές, από νήπια μέχρι ανθρώπους που προετοιμάζονται για τις σχολές καλών τεχνών. Ζωγραφίζω μαζί τους, παρατηρώ τον τρόπο που βλέπουν τον κόσμο, ακούω τις ανησυχίες και τις επιθυμίες τους. Οι νεότερες γενιές μεταφέρουν μια πολύτιμη εικόνα της πραγματικότητας. Μέσα από αυτή τη σχέση μαθαίνω διαρκώς. Βλέπω επιμονή, αφοσίωση, προσπάθεια. Στα παιδιά λέω συχνά να ζωγραφίζουν με όλο τους το είναι. Η τέχνη συνδέεται με μια εσωτερική ανάγκη έκφρασης, με μια κατάσταση πλήρους παρουσίας. Εκεί βρίσκεται η ουσία της δημιουργίας. Εκεί γεννιούνται οι εικόνες που έχουν διάρκεια και αλήθεια».
Γιάννης Αργυριάδης και Ηλίας Δόβρης
Ο επιμελητής της έκθεσης Γιάννης Αργυριάδης περιγράφει έναν δημιουργό που αντιμετωπίζει την τέχνη ως καθημερινό τρόπο ύπαρξης. «Όταν γνώρισα τον Ηλία Δόβρη, συνάντησα έναν άνθρωπο με σπάνια αφοσίωση στη δημιουργία. Οι ιδέες γεννιούνται διαρκώς μέσα του και η μία οδηγεί στην επόμενη με φυσικότητα. Η τέχνη αποτελεί τον τρόπο με τον οποίο παρατηρεί τον κόσμο και επεξεργάζεται την εμπειρία του. Στο εργαστήριο που δημιούργησε στη Λάρισα καλλιεργεί ένα περιβάλλον όπου η έκφραση συνδέεται με την ελευθερία και τη φαντασία. Μέσα από τη δουλειά του αναδεικνύεται μια βαθιά πίστη στη δύναμη της δημιουργικής πράξης. Τα έργα του λειτουργούν ως πεδία στοχασμού γύρω από την ανθρώπινη κατάσταση, ενώ ταυτόχρονα διατηρούν μια σπάνια αμεσότητα. Η έκθεση στις Βιτρίνες Τέχνης φέρνει στο προσκήνιο αυτή ακριβώς τη συνάντηση ανάμεσα στην προσωπική αναζήτηση και στη συλλογική εμπειρία».
Χρύσα Νάνου
Πηγή: makedonikanea.gr
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
