Εθισμός στο Tik Tok: Το «επικίνδυνο» scrolling και το άγχος της προσκόλλησης

Μια πρόσφατη μελέτη πάνω στο Tik Tok επισημαίνει το συγκεκριμένο μοτίβο ότι τα άτομα με υψηλό άγχος προσκόλλησης τείνουν να είναι πιο επιρρεπή στην ανάπτυξη εθιστικών συνηθειών scrolling.

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Psychology, εξέτασε πώς τα στυλ δέσμευσης (οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι σχηματίζουν συναισθηματικούς δεσμούς) σχετίζονται με τη χρήση βίντεο μικρής διάρκειας.

Το βασικό εύρημα ήταν ότι τα άτομα με υψηλό άγχος προσκόλλησης ήταν πιο πιθανό να εμφανίσουν προβληματικά ή εθιστικά πρότυπα χρήσης.

Αυτό περιλαμβάνει συμπεριφορές όπως:

• Ψυχαναγκαστικός έλεγχος
• Δυσκολία διακοπής
• Χρήση online περιεχομένου για τη ρύθμιση των δικών τους συναισθημάτων

Είναι σημαντικό ότι η σχέση δεν ήταν τυχαία: συνδεόταν με υποκείμενες συναισθηματικές ανάγκες και φόβους.

Το άγχος προσκόλλησης είναι ένα ψυχολογικό πρότυπο που χαρακτηρίζεται από:

• Φόβο απόρριψης ή εγκατάλειψης
• Έντονη ανάγκη για καθησυχασμό
• Αυξημένη ευαισθησία στην κοινωνική κριτική

Τα άτομα με αυτό το πρότυπο συχνά:

• Αναζητούν συχνή επιβεβαίωση
• Βιώνουν αβεβαιότητα στις σχέσεις τους με τους άλλους
• Αντιδρούν έντονα σε αντιληπτά κοινωνικά ερεθίσματα
• Αυτό τα καθιστά πιο ευάλωτα σε περιβάλλοντα που παρέχουν γρήγορη, επαναλαμβανόμενη κοινωνική κριτική.

Οι εφαρμογές με βίντεο σύντομης μορφής είναι μοναδικά δομημένες, για να ενισχύουν την εμπλοκή. Παρέχουν:

• Ατελείωτο, γρήγορο περιεχόμενο
• Άμεση συναισθηματική διέγερση
• Κοινωνικά σήματα (“μου αρέσει”, “προβολές”, σχόλια)

Για κάποιον με άγχος προσκόλλησης, αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο:

• Scrolling: απόσπαση της προσοχής ή επιβεβαίωση
• Προσωρινή συναισθηματική ανακούφιση
• Επιστροφή στο scrolling όταν επανεμφανιστεί η δυσφορία

Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε συνήθη ή ψυχαναγκαστική χρήση.

Η μελέτη υποδηλώνει ότι η χρήση βίντεο σύντομης μορφής μπορεί να λειτουργήσει ως μια μορφή συναισθηματικής ρύθμισης. Πρακτικά:

• Το άγχος προσκόλλησης προκαλεί δυσφορία
• Το scrolling μειώνει προσωρινά αυτήν τη δυσφορία
• Ο εγκέφαλος μαθαίνει να επαναλαμβάνει τη συμπεριφορά

Αυτό το μοτίβο είναι παρόμοιο με άλλους συμπεριφορικούς εθισμούς, όπου η δραστηριότητα γίνεται ένας τρόπος διαχείρισης εσωτερικών καταστάσεων αντί απλώς κατανάλωσης περιεχομένου.

Είναι αυτό πραγματικός εθισμός;

Ο όρος «εθισμός» σε αυτό το πλαίσιο εξακολουθεί να συζητείται. Αυτό που είναι πιο ξεκάθαρο είναι ότι ορισμένοι χρήστες αναπτύσσουν προβληματικά πρότυπα χρήσης των social media. Αυτά τα πρότυπα μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινή λειτουργία.

Η συμπεριφορά μοιράζεται χαρακτηριστικά με αναγνωρισμένους συμπεριφορικούς εθισμούς. Έτσι, αν και δεν αποτελεί πάντα κλινική διάγνωση, ο αντίκτυπος μπορεί να είναι σημαντικός.

Βέβαια δεν επηρεάζονται όλοι εξίσου. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η ευαλωτότητα εξαρτάται από:

• Ψυχολογικά χαρακτηριστικά (όπως το άγχος προσκόλλησης)
• Στρατηγικές συναισθηματικής ρύθμισης
• Προσωπικά επίπεδα στρες

Αυτό εξηγεί το γιατί:

• ρισμένοι μπορούν να χρησιμοποιούν αυτές τις πλατφόρμες αδιάφορα
• Άλλοι δυσκολεύονται να αποσυνδεθούν
• Ποιες είναι οι πιθανές συνέπειες;

Η υπερβολική χρήση βίντεο μικρής διάρκειας έχει συσχετιστεί με:

• Μειωμένο εύρος προσοχής
• Διαταραχή ύπνου
• Αυξημένο άγχος ή διακυμάνσεις της διάθεσης
• Μειωμένη παραγωγικότητα

Όταν συνδυάζονται με άγχος προσκόλλησης, αυτές οι επιπτώσεις μπορεί να γίνουν πιο επίμονες ή πιο δύσκολο να διαχειριστούν.

Πως γίνεται να σπάσει ο φαύλος κύκλος;

Η διαχείριση αυτού του προτύπου περιλαμβάνει την αντιμετώπιση τόσο της συμπεριφοράς όσο και των υποκείμενων εναυσμάτων. Αποτελεσματικές στρατηγικές περιλαμβάνουν:

• Ορισμό χρονικών ορίων για τη χρήση εφαρμογών
• Μείωση της έκθεσης στα ΜΚΔ σε συναισθηματικά ευάλωτες στιγμές
• Ανάπτυξη εναλλακτικών μηχανισμών αντιμετώπισης (π.χ., σωματική δραστηριότητα, κοινωνική αλληλεπίδραση)

Η σύνδεση μεταξύ του άγχους προσκόλλησης και των συνηθειών προβολής βίντεο μικρής διάρκειας αναδεικνύει κάτι βαθύτερο από τον χρόνο μπροστά στην οθόνη: τον ρόλο των συναισθηματικών μοτίβων στην ψηφιακή συμπεριφορά.

Για ορισμένους χρήστες, το scrolling γίνεται κάτι περισσότερο από ψυχαγωγία: ένας μηχανισμός αντιμετώπισης. Η αναγνώριση αυτής της διάκρισης είναι το πρώτο βήμα προς μια πιο υγιή, πιο σκόπιμη χρήση.