Νερό, όταν η ανικανότητα γίνεται πολιτική επιλογή

Της Εύης Μπουτζέτη – Πανίδου

Μπήκαμε στην Άνοιξη και οδεύουμε ολοταχώς προς ένα ακόμη καλοκαίρι όπου θα πούμε, για πολλοστή φορά, «το νερό νεράκι». Και όμως, πριν λίγους μήνες, η ίδια αυτή χώρα πνιγόταν. Η Θεσσαλία βίωσε καταστροφικές πλημμύρες. Χάθηκαν περιουσίες, καταστράφηκαν υποδομές, μολύνθηκαν υδάτινοι αποδέκτες. Και τι κάναμε; Τίποτα. Αφήσαμε το νερό να φύγει όπως πάντα ανεκμετάλλευτο στη θάλασσα. Το πρόβλημα δεν είναι φυσικό. Είναι βαθιά πολιτικό.

Η Ελλάδα της σπατάλης και οι άλλοι

Στην Κύπρο πανηγυρίζουν τώρα που γεμίζουν από το βρόχινο νερό οι ταμιευτήρες. Στη Μέση Ανατολή αγωνιούν μην καταστραφούν οι μονάδες αφαλάτωσης και διψάσουν εκατομμύρια άνθρωποι. Εμείς; Ειδικά στην Θεσσαλία αφήνουμε το νερό να μας πνίγει, να μας καταστρέφει, να μας μολύνει τις θάλασσες μας το χειμώνα και να μας λείπει το καλοκαίρι. Όχι γιατί δεν μπορούμε. Αλλά γιατί δεν σχεδιάζουμε. Στο προσυνέδριο της Νέας Δημοκρατίας στη Λάρισα, παρουσία του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, ξεχώρισε η στάση του Δημήτρη Κουρέτα. Δεν χάιδεψε αυτιά. Δεν επανέλαβε εύκολες λύσεις. Δεν άνοιξε καν το θέμα της εκτροπής του Αχελώου γνωρίζοντας ότι πρόκειται για σύνθετο έργο με σοβαρές επιπτώσεις. Αντίθετα, μίλησε για το αυτονόητο που η Ελλάδα αποφεύγει, ένα ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης υδάτων. Με έργα, σχέδιο και επιστημονική βάση. Σε μια χώρα όπου η πολιτική συχνά λειτουργεί με όρους εντυπώσεων, αυτή η στάση μοιάζει σχεδόν… εξαίρεση.

Η κομματοκρατία ως δομικό πρόβλημα

Και εδώ βρίσκεται η ρίζα του κακού. Η Ελλάδα δεν πάσχει από έλλειψη γνώσης. Πάσχει από κομματοκρατία, μια παθογένεια που πλέον δεν κρύβεται, αλλά επιδεικνύεται. Η Βουλή που θα έπρεπε να αντικατοπτρίζει την πολυπλοκότητα της κοινωνίας έχει καταντήσει ένα κλειστό επαγγελματικό «κλαμπ». Κυριαρχούν οι δικηγόροι και οι γιατροί. Όχι ως αποτέλεσμα αξιοκρατικής επιλογής, αλλά ως προϊόν κομματικών μηχανισμών που αναπαράγουν τους ίδιους τύπους ανθρώπων, τις ίδιες λογικές και τις ίδιες αδυναμίες. Δεν είναι τυχαίο. Είναι επιλογή. Έτσι, η χώρα διοικείται σχεδόν μονοδιάστατα, από επαγγελματικές ομάδες που όσο αξιόλογες κι αν είναι στην επιστήμη και στον χώρο τους, δεν έχουν κατά κανόνα σχέση με:

την παραγωγή,
τη μηχανική και τα τεχνικά έργα,
τη διαχείριση φυσικών πόρων,
τον στρατηγικό σχεδιασμό υποδομών.

Και το αποτέλεσμα είναι αυτό που ζούμε. Πολιτικές χωρίς τεχνικό υπόβαθρο, αποφάσεις χωρίς βάθος και έργα που είτε δεν ξεκινούν είτε δεν ολοκληρώνονται ποτέ. Θα αναφερθούμε μόνο σε ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα από τα δεκάδες, ένα από τα πολλά διαχρονικά.

Ο πρώην Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κωνσταντίνος Τσιάρας, είναι μικροβιολόγος δηλαδή επιστήμονας εργαστηρίου, που καλείται να διαχειριστεί έναν κατεξοχήν παραγωγικό και υδρο εξαρτώμενο τομέα, όπως η αγροτική οικονομία (πριν από αυτό ήταν υπουργός δικαιοσύνης). Αυτές τις μέρες ο συγκεκριμένος υπουργός εμπλέκεται στο σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕ. Εδώ ταιριάζει να πούμε ότι «βάλανε τον λύκο να φυλάει τα πρόβατα».

Και όμως, αυτοί οι άνθρωποι μαζί με στρατιές συμβούλων, συχνά επίσης κομματικά επιλεγμένων καλούνται να διαχειριστούν σύνθετα, τεχνικά και πολυπαραγοντικά προβλήματα. Το ζήτημα δεν είναι προσωπικό. Είναι βαθιά συστημικό. Όταν η καταλληλότητα υποχωρεί μπροστά στην κομματική ισορροπία, τότε η πολιτική δεν λύνει προβλήματα, τα διαιωνίζει.

Ανάμεσα σε κύματα και λάσπη, η ευθύνη στέκει ακόμα όρθια. Η φύση μιλάει. Το ερώτημα είναι ποιος ακούει.

Όταν άλλοι επενδύουν, εμείς σχολιάζουμε

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, η πολιτεία επενδύει στην αποκατάσταση οικοσυστημάτων. Δεν πρόκειται απλώς για «τσιμεντόλιθους στη θάλασσα». Πρόκειται για ένα οργανωμένο σχέδιο αποκατάστασης της φύσης. Οι ειδικά σχεδιασμένοι κύβοι λειτουργούν σαν «θεμέλια ζωής» μέσα στη θάλασσα. Πάνω τους προσκολλώνται στρείδια και άλλοι οργανισμοί και σιγά-σιγά δημιουργείται ένας ολόκληρος ζωντανός οργανισμός ένας ύφαλος.

Με απλά λόγια:

Τα στρείδια καθαρίζουν το νερό. Ένα μόνο στρείδι μπορεί να φιλτράρει έως και 200 λίτρα νερού την ημέρα, απομακρύνοντας μικρορύπους και αιωρούμενα σωματίδια.
Όσο καθαρίζει το νερό, περνά περισσότερο φως, και έτσι μπορούν να αναπτυχθούν φυτά και μικροοργανισμοί.
Τα μικρά ψάρια βρίσκουν καταφύγιο μέσα στις δομές αυτές για να προστατευτούν από θηρευτές.
Με τον χρόνο, δημιουργείται ένας «κύκλος ζωής», περισσότερα ψάρια, περισσότερα καρκινοειδή, περισσότερη ζωή.

Αυτό λέγεται οικολογική συνέργεια, το ένα στοιχείο βοηθά το άλλο και τελικά ενισχύεται όλο το οικοσύστημα. Και το πιο σημαντικό; Η φύση, όταν της δώσεις τη σωστή βάση, δουλεύει μόνη της.

Το Ηνωμένο Βασίλειο επενδύει σήμερα για να έχει καθαρές θάλασσες, πλούσια αλιεία και ισορροπημένα οικοσυστήματα αύριο. Οι δικοί μας πολιτικοί ειδικά οι καθεστωτικοί δημοτικοί άρχοντες έχουν ενημερωθεί για τα έργα που συμβάλλουν στην ποιότητα των θαλασσών. Η απάντηση είναι καθαρή, αδιαφορούν είτε από άγνοια, είτε από ανικανότητα.

Ο Αγιόκαμπος δεν είναι απλώς παραλία, είναι ανάσα γαλήνης. Μια παραλία που δεν ζητά τίποτα, ζητά μόνο προστασία και σου δίνει τα πάντα.

Στη Θεσσαλία την ίδια στιγμή, και συγκεκριμένα στον Αγιόκαμπο Λάρισας, κάθε χειμώνα επαναλαμβάνεται η ίδια εικόνα, η θάλασσα μολύνεται έντονα αποκτά καφέ χρώμα από τα φερτά υλικά των πλημμυρών. Ένα φαινόμενο που δεν είναι «φυσικό», αλλά αποτέλεσμα απουσίας έργων συγκράτησης, διαχείρισης και προστασίας. Η ευθύνη δεν είναι αφηρημένη. Αγγίζει την τοπική αυτοδιοίκηση, όπως τον Δήμο Αγιάς, που επιτρέπει με την αδράνεια ή την ανεπάρκεια, αυτή τη συνεχιζόμενη υποβάθμιση ενός πολύτιμου παράκτιου οικοσυστήματος.

Στην Ευρώπη σχεδιάζουν για δεκαετίες. Στην Αγιά λειτουργούμε με ορίζοντα… την επόμενη κορδέλα εγκαινίων.

Το πραγματικό ζήτημα

Η Ελλάδα δεν στερείται πόρων. Στερείται συνέχειας, σχεδιασμού και κυρίως πολιτικής ωριμότητας. Το νερό:

άλλοτε μας πνίγει,
άλλοτε μας λείπει.

Και σχεδόν ποτέ δεν το διαχειριζόμαστε.

Αν συνεχίσουμε έτσι, το πρόβλημα δεν θα είναι μόνο περιβαλλοντικό. Θα είναι υπαρξιακό. Γιατί μια χώρα που δεν μπορεί να διαχειριστεί το νερό της, δύσκολα μπορεί να διαχειριστεί το μέλλον της. Και όσο η πολιτική παραμένει εγκλωβισμένη στην κομματοκρατία, στη διαπλοκή και στις ισορροπίες προσώπων. Αντί για τη γνώση και την επάρκεια, το νερό θα συνεχίζει να είναι είτε απειλή είτε έλλειψη. Ποτέ, όμως, δε θα είναι αυτό που θα έπρεπε, πηγή ζωής.

Ενδεικτικές πηγές: