Οδηγός για τη σύνταξη: Τα βασικά «κλειδιά» για όρια ηλικίας, ένσημα και ποσά σύνταξης

Έναν αναλυτικό οδηγό για τις βασικές προϋποθέσεις συνταξιοδότησης παρουσιάζει το γραφείο ασφαλιστικών θεμάτων του ΚΕΠΕΑ-ΓΣΕΕ, επισημαίνοντας τα κρίσιμα σημεία που πρέπει να γνωρίζουν οι ασφαλισμένοι πριν υποβάλουν αίτηση για σύνταξη. Η σωστή ενημέρωση σχετικά με τα όρια ηλικίας, τον χρόνο ασφάλισης και τις δυνατότητες αξιοποίησης πλασματικών ετών μπορεί να καθορίσει τη χρονική στιγμή εξόδου από την εργασία αλλά και το ύψος της σύνταξης.

Σύμφωνα με τον οδηγό του ΚΕΠΕΑ-ΓΣΕΕ, το πρώτο και βασικό βήμα για κάθε ασφαλισμένο είναι η ακριβής καταγραφή του συνολικού χρόνου ασφάλισης. Τα στοιχεία για τα έτη μετά το 2002 είναι καταχωρημένα ηλεκτρονικά στο ασφαλιστικό σύστημα, ενώ για τα προηγούμενα χρόνια ενδέχεται να απαιτείται έρευνα στα αρχεία των ασφαλιστικών φορέων. Η επίσημη καταμέτρηση των ενσήμων δίνει τη δυνατότητα στον εργαζόμενο να γνωρίζει με ακρίβεια τα δικαιώματά του και να επιλέγει την πιο συμφέρουσα στιγμή για την αποχώρησή του από την εργασία.

Τα όρια ηλικίας και τα χρόνια εργασίας

Για τη χορήγηση σύνταξης γήρατος ισχύουν δύο βασικές προϋποθέσεις: η συμπλήρωση συγκεκριμένου ορίου ηλικίας και η πραγματοποίηση ενός ελάχιστου αριθμού ημερών ασφάλισης. Το γενικό όριο ηλικίας για πλήρη σύνταξη είναι τα 67 έτη με τουλάχιστον 4.500 ημέρες ασφάλισης, δηλαδή περίπου 15 χρόνια εργασίας. Ωστόσο, υπάρχει και η δυνατότητα συνταξιοδότησης σε ηλικία 62 ετών, εφόσον ο ασφαλισμένος έχει συμπληρώσει 12.000 ημέρες ασφάλισης ή 40 χρόνια εργασίας.

Ιδιαίτερη κατηγορία αποτελούν οι εργαζόμενοι σε βαρέα και ανθυγιεινά επαγγέλματα. Στην περίπτωση αυτή, πλήρης σύνταξη μπορεί να χορηγηθεί στα 62 έτη με 4.500 ημέρες ασφάλισης, εκ των οποίων οι 3.600 σε βαρέα επαγγέλματα. Ωστόσο, βασική προϋπόθεση είναι να υπάρχουν τουλάχιστον 1.000 ημέρες εργασίας σε βαρέα επαγγέλματα μέσα στα τελευταία 17 χρόνια πριν από την υποβολή της αίτησης συνταξιοδότησης.

Παράλληλα, προβλέπεται και η δυνατότητα μειωμένης σύνταξης. Οι ασφαλισμένοι μπορούν να αποχωρήσουν από την εργασία τους στα 62 έτη με 4.500 ημέρες ασφάλισης, εφόσον διαθέτουν τουλάχιστον 100 ημέρες ασφάλισης ανά έτος κατά την τελευταία πενταετία πριν από την αίτηση. Στην περίπτωση αυτή, η σύνταξη μειώνεται κατά 0,5% για κάθε μήνα που υπολείπεται μέχρι τη συμπλήρωση του 67ου έτους, δηλαδή περίπου 6% για κάθε χρόνο και έως 30% συνολικά.

Εθνική και ανταποδοτική σύνταξη

Το ποσό της σύνταξης αποτελείται από δύο βασικά μέρη: την εθνική και την ανταποδοτική σύνταξη. Η εθνική σύνταξη καταβάλλεται από το κράτος και για να χορηγηθεί στο πλήρες ποσό απαιτούνται τουλάχιστον 20 έτη ασφάλισης. Εάν τα χρόνια ασφάλισης είναι λιγότερα, το ποσό μειώνεται κατά 2% για κάθε έτος κάτω από τα 20, με κατώτατο όριο τα 15 έτη ασφάλισης. Με 20 χρόνια ασφάλισης η εθνική σύνταξη ανέρχεται στα 384 ευρώ, ενώ με 15 χρόνια μειώνεται περίπου στα 345 ευρώ.

Η ανταποδοτική σύνταξη υπολογίζεται με βάση τον συνολικό χρόνο ασφάλισης και τον μέσο όρο των αποδοχών από το 2002 έως τη συνταξιοδότηση. Όσο μεγαλύτερος είναι ο χρόνος ασφάλισης και οι αποδοχές, τόσο αυξάνεται το ποσό της ανταποδοτικής σύνταξης. Προσαυξήσεις προβλέπονται για εργαζόμενους που κατέβαλαν αυξημένες ασφαλιστικές εισφορές, όπως σε βαρέα επαγγέλματα ή σε ειδικά ταμεία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και η αξιοποίηση των πλασματικών ετών ασφάλισης. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΚΕΠΕΑ-ΓΣΕΕ, περίπου ένας στους δύο ασφαλισμένους χρησιμοποιεί τη δυνατότητα εξαγοράς πλασματικών χρόνων για να θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα ή να μειώσει το όριο ηλικίας. Στα πλασματικά έτη μπορούν να υπολογιστούν περίοδοι όπως η στρατιωτική θητεία, οι σπουδές, ο χρόνος ανεργίας, η ασθένεια ή ο χρόνος ανατροφής τέκνων.

Τέλος, ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται και στη διαδικασία υποβολής των αιτήσεων. Η σύνταξη αρχίζει να καταβάλλεται από την πρώτη ημέρα του επόμενου μήνα από την υποβολή της αίτησης. Παράλληλα, η αίτηση για την κύρια σύνταξη δεν συνεπάγεται αυτόματα και αίτηση για επικουρική σύνταξη, γεγονός που σημαίνει ότι οι ασφαλισμένοι πρέπει να καταθέτουν ταυτόχρονα αιτήσεις και για τα δύο δικαιώματα, ώστε να μην χάσουν πιθανά αναδρομικά ποσά.