Του Λάμπρου Αναγνωστόπουλου
H Nατάσα Παπαδοπούλου-Τζαβέλλα που υπηρέτησε με συνέπεια το κοινωνικό και πολιτικό τραγούδι υπήρξε συνοδοιπόρος και σύντροφος επί δεκαετίες του τραγουδοποιού-αντάρτη Πάνου Τζαβέλλα και μέσα από το νέο της βιβλίο, καταθέτει προσωπικές μνήμες και αφηγήσεις ζωής οι οποίες έρχονται ξανά στο φως.
Το βιβλίο «Πάνος Τζαβέλλας: Από ατσάλι και βελούδο», Εκδόσεις Παπαζήση και σε επιμέλεια της Αναστασίας Βούλγαρη, δεν είναι απλώς μια βιογραφία όπως θα σκεφτούν ενδεχομένως πολλοί, αλλά είναι μια κατάθεση μνήμης, ένα προσωπικό και ταυτόχρονα βαθιά πολιτικό ντοκουμέντο για έναν άνθρωπο που ταύτισε τη ζωή του με τον αγώνα και το τραγούδι.
Ο Πάνος Τζαβέλλας αναδύεται μέσα από τις σελίδες του βιβλίου όχι ως μια αγιογραφική φιγούρα, αλλά ως μια σύνθετη και σημαντική μουσική προσωπικότητα. Ανυπότακτος και τρυφερός, σκληραγωγημένος από τις φυλακές αλλά σχεδόν πάντα, βαθιά ανθρώπινος. Η Νατάσα Παπαδοπούλου Τζαβέλλα, έχοντας μοιραστεί μαζί του σχεδόν τέσσερις δεκαετίες ζωής, καταφέρνει να ισορροπήσει ανάμεσα στο προσωπικό βίωμα και τη συλλογική ιστορία.
Η αφήγηση διατρέχει ολόκληρη τη διαδρομή του: Από την ένταξή του στην ΕΠΟΝ και τη συμμετοχή του στον ΕΛΑΣ και τον Δημοκρατικό Στρατό, μέχρι τις φυλακές, την εξορία και τελικά τη μετεμφυλιακή και μεταπολιτευτική του παρουσία ως τραγουδοποιού. Το σώμα του τραυματισμένο, αλλά η φωνή του ακέραιη, μια φωνή που κουβαλούσε την εμπειρία της Ιστορίας.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στο πολιτικό τραγούδι της δεκαετίας του ’70, μια περίοδο που όπως προκύπτει και από τις μαρτυρίες, αποτέλεσε εποχή ακμής και αναζήτησης. Ο Τζαβέλλας, δημιουργεί έναν δικό του χώρο έκφρασης, όπου το αντάρτικο τραγούδι συναντά την ποίηση και τη βιωματική ερμηνεία. Δεν τραγουδά απλώς αλλά «ερμηνεύει», όπως χαρακτηριστικά σημειώνεται.
Κομβικό σημείο στην καλλιτεχνική και πολιτική του παρακαταθήκη αποτελεί το τραγούδι «κυρ-Παντελής». Πολύ πριν ο όρος γίνει κοινωνικό στερεότυπο της σύγχρονης Ελλάδας, ο Τζαβέλλας είχε ήδη σκιαγραφήσει με τον δικό του τρόπο τον μικροαστισμό και την κοινωνική αδράνεια. Πριν μερικά χρόνια, τον Σεπτέμβριο του 2018, είχαμε γίνει μάρτυρες- εμείς πίσω από τις οθόνες μας και δυστυχώς κάποιοι αυτόπτες- της δολοφονίας του ακτιβιστή της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, Ζακ Κωστόπουλου.
Ο Ζακ που βρέθηκε παγιδευμένος μέσα σε κοσμηματοπωλείο επί της οδού Γλάδστωνος στην Αθήνα, ξυλοκοπήθηκε μέχρι θανάτου από τον ιδιοκτήτη του καταστήματος και στη συνέχεια από αστυνομικούς, διότι θεώρησαν ότι εισέβαλε στο κατάστημα για να κλέψει. Τότε, γράφτηκαν και ακούστηκαν έντονα η λέξη «νοικοκυραίος» και η φράση «κυρ- Παντελής», για να περιγράψουν τόσο τον καταστηματάρχη που ξυλοκόπησε τον Ζακ, όσο και τους περαστικούς που παρακολουθούσαν το σκηνικό χωρίς αντίδραση.
Η Νατάσα Παπαδοπούλου-Τζαβέλλα σημειώνει στο βιβλίο ότι ο Τζαβέλλας ήταν περήφανος, δύσκολος, αλλά και βαθιά δοτικός. Ένας άνθρωπος που αρνήθηκε την πολιτική καριέρα, ακόμη και όταν του προτάθηκε από τον Ανδρέα Παπανδρέου, επιλέγοντας να παραμείνει «ένας απλός αγωνιστής και τραγουδοποιός». Σημαντική είναι και η συμβολή του βιβλίου στην κατανόηση της πολιτισμικής ζωής της Μεταπολίτευσης: οι μπουάτ της Πλάκας, οι συλλογικές εμπειρίες, η διάδραση με το κοινό, αλλά και η σχέση τέχνης και πολιτικής αποκτούν σάρκα και οστά μέσα από βιωματικές αφηγήσεις.
«Ήταν ένας καλός άνθρωπος και ευγενής, μερικές φορές γινόταν σκληρός, θεωρώ ότι τον είχε κάνει η φυλακή σκληρό, ωστόσο μέσα του είχε μεγάλη τρυφερότητα. Ήταν και πολύ περήφανος, σπάνια δεχόταν βοήθεια, ήθελε να τα βγάζει πέρα μόνος του. Δεν παραπονιόταν ποτέ για κάτι, δεν ήταν δηλαδή μίζερος όπως γίνονται πολλοί καθώς μεγαλώνουν. Αγαπούσε πολύ τα ταξίδια, ταξιδέψαμε αρκετά, όσα χρήματα βγάζαμε, τα χαλούσαμε σε ταξίδια, για αυτό το μόνο περιουσιακό στοιχείο που έχουμε είναι ένα δώμα 35 τ.μ. στην Πειραϊκή. Ήταν ένα βαθιά πολιτικό ον αλλά με την πολιτική δεν θέλησε να ασχοληθεί ποτέ. Θυμάμαι που ο Ανδρέας Παπανδρέου ήθελε να τον κάνει βουλευτή Κοζάνης. Εκείνος όμως του έλεγε ότι δεν πήγε φυλακή για να πάρει αξιώματα και ότι ήταν απλώς αγωνιστής και καλλιτέχνης.
Έχω πολλές αναμνήσεις από τον Πάνο, είναι δύσκολο να σκεφτώ και να αναφερθώ σε μια μόνο. Όταν έγραφε στο σπίτι τα τραγούδια του και εγώ τον άκουγα μετά να παίζει κιθάρα ή το βράδυ όταν κοιμόταν στην ταράτσα (κάθε βράδυ συνήθιζε να κοιμάται έξω, «χούι» που του είχε μείνει από τη φυλακή) κι εγώ του είχα πάντα ένα φωτάκι αναμμένο. Είχα την έννοιά του μην κρυώσει, σκέφτομαι τώρα τέτοιες στιγμές και συγκινούμαι. Ήμασταν μαζί για 38 χρόνια», έχει τονίσει η ίδια η συγγραφέας σε παλαιότερη συνέντευξή της στη larissanet.
Το βιβλίο «Από ατσάλι και βελούδο» δεν αφορά μόνο τον Πάνο Τζαβέλλα. Αφορά μια ολόκληρη γενιά που πίστεψε ότι η τέχνη μπορεί να συμβάλλει στην αλλαγή της σκέψης του κόσμου και εν μέρει το κατάφερε. Μέσα από τη διαδρομή του μουσικού αντάρτη αναδεικνύεται μια εποχή έντονων πολιτικών και πολιτισμικών γεγονότων, αλλά και η επιμονή μιας φωνής που παρέμεινε σταθερή στις αξίες της.
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
