Τα τελευταία χρόνια, ολοένα και περισσότεροι άνθρωποι περιγράφουν μια βαθιά, συνεχόμενη εξάντληση που δεν εξηγείται ή περιορίζεται μόνο από τις απαιτήσεις της δουλειάς. Παρότι είναι σαφές ότι οι γυναίκες συχνά επηρεάζονται δυσανάλογα —ιδιαίτερα σε οικογενειακά και φροντιστικά πλαίσια— το φαινόμενο αυτό δεν φαίνεται να συνδέεται αποκλειστικά με το φύλο. Αντίθετα, πρόκειται για μια εμπειρία που μπορεί να εμφανιστεί σε οποιονδήποτε, αν και συχνά κατανέμεται άνισα μέσα στις σχέσεις και τους ρόλους.
Στην πραγματικότητα, η κατάσταση είναι πιο σύνθετη και συνδέεται με ένα λιγότερο ορατό, αλλά καθοριστικό στοιχείο της καθημερινότητας: την ψυχική κόπωση που προκύπτει από το λεγόμενο mental load.
Το mental load δεν αφορά μόνο πρακτικές ευθύνες που σχετίζονται με το σπίτι ή την οικογένεια. Πρόκειται για ένα ευρύτερο γνωστικό και συναισθηματικό φορτίο, που περιλαμβάνει την οργάνωση, τον συντονισμό, την πρόβλεψη και —κυρίως— την αίσθηση ευθύνης για τη διαχείριση της καθημερινότητας. Είναι η συνεχής εγρήγορση του νου, που παραμένει ενεργή ακόμη και όταν «θεωρητικά» δεν υπάρχει κάποια υποχρέωση.
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του είναι η αόρατη φύση του: δεν μετριέται εύκολα, δεν φαίνεται εξωτερικά και συχνά δεν αναγνωρίζεται μέσα στις σχέσεις.
Το burnout δεν ξεκινά και σίγουρα δεν τελειώνει στο γραφείο
Για πολλούς ανθρώπους, η επαγγελματική εξουθένωση συνδέεται κυρίως με το εργασιακό περιβάλλον: υπερβολική πίεση, deadlines, απαιτητικούς ρυθμούς.
Ωστόσο, η εξάντληση δεν σταματά όταν κλείνει ο υπολογιστής ή τελειώνει το ωράριο εργασίας. Συχνά συνεχίζεται μέσα από μια δεύτερη, αόρατη εργασία: τη διαχείριση της καθημερινότητας, των υποχρεώσεων και των πρακτικών ζητημάτων που απαιτούν συνεχή σκέψη και συντονισμό.
Από το να θυμάται κανείς τι χρειάζεται το σπίτι, μέχρι το να οργανώνει προγράμματα, υποχρεώσεις ή εκκρεμότητες, κάποια άτομα καταλήγουν να λειτουργούν ως οι «διαχειριστές» της καθημερινότητας.
Το αποτέλεσμα; Το μυαλό δεν σταματά ποτέ να είναι σε εγρήγορση και να εργάζεται.
Η «διπλή βάρδια» και το αόρατο φορτίο
Η έννοια της double shift ή «διπλής βάρδιας» περιγράφει αυτή την πραγματικότητα: η εργάσιμη ημέρα τελειώνει, αλλά ξεκινά μια δεύτερη φάση ευθυνών.
Για πολλές γυναίκες ειδικότερα, αυτή η εμπειρία είναι πιο έντονη, καθώς συχνά αναλαμβάνουν —συνειδητά ή ασυνείδητα— τον ρόλο του βασικού συντονιστή της καθημερινότητας. Ωστόσο, είναι σημαντικό να αναγνωριστεί ότι οι ρόλοι αυτοί δεν είναι μόνο εξωτερικά επιβεβλημένοι, αλλά συχνά και εσωτερικευμένοι μέσα στις σχέσεις.
Αυτό σημαίνει ότι σε πολλές περιπτώσεις, κάποιο άτομο μπορεί να αναλαμβάνει τη θέση του «φορέα» της ευθύνης όχι μόνο επειδή του ανατίθεται, αλλά και επειδή έχει μάθει να λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο.
Ακόμη και όταν υπάρχει κατανομή πρακτικών εργασιών, το νοητικό βάρος της οργάνωσης συχνά παραμένει συγκεντρωμένο σε ένα άτομο. Και όταν αυτή η κατάσταση συνεχίζεται για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ψυχική κόπωση μπορεί να μετατραπεί σε βαθύτερη εξουθένωση.
Mental load και γυναικείο burnout: όταν η εξάντληση γίνεται μόνιμη
Καταστάσεις mental load και γυναικείου burnout δεν εμφανίζονται από τη μία μέρα στην άλλη. Συνήθως αποτελούν το αποτέλεσμα μιας μακράς περιόδου συνεχούς πίεσης και ευθυνών που δεν αφήνουν χώρο για ξεκούραση ή αποφόρτιση.
Τα σημάδια μπορεί να περιλαμβάνουν:
- συνεχή αίσθηση κόπωσης
- δυσκολία συγκέντρωσης
- ευερεθιστότητα ή συναισθηματική εξάντληση
- αίσθημα ότι «όλα περνούν από το δικό σου μυαλό»
- δυσκολία να χαλαρώσει κανείς ακόμη και όταν υπάρχει χρόνος
Η ψυχολογική επιβάρυνση δεν αφορά μόνο την καθημερινή λειτουργικότητα. Μακροπρόθεσμα, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά
την ψυχική υγεία, την αυτοεκτίμηση και την ποιότητα των σχέσεων.
Γιατί είναι τόσο δύσκολο να μιλήσουμε για αυτό
Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά του mental load είναι ότι συχνά παραμένει αόρατο. Δεν πρόκειται για μια εργασία που φαίνεται ή μετριέται εύκολα. Είναι κυρίως μια συνεχής διαδικασία σκέψης, οργάνωσης και πρόβλεψης.
Πολλές γυναίκες αισθάνονται ότι πως δεν υπάρχει άλλη επιλογή παρά να τα καταφέρουν μόνες τους, χωρίς να αναγνωρίζουν πόσο μεγάλο είναι το ψυχικό φορτίο που κουβαλούν καθημερινά. Το mental load συχνά παραμένει ένα εσωτερικό, μη εκφρασμένο βάρος, το οποίο – όσο δεν επικοινωνείται – παγιδεύει το άτομο στην αίσθηση ότι πρέπει να τα καταφέρει μόνο του.
Η κατανόηση αυτού του φαινομένου είναι το πρώτο βήμα για να μπορέσει να αλλάξει η σχέση με την καθημερινότητα και τις ευθύνες.
Όταν χρειάζεται να «αφήσουμε κάτω» το βάρος
Η αντιμετώπιση του mental load δεν σημαίνει απλώς καλύτερη οργάνωση του χρόνου. Συχνά απαιτεί βαθύτερη κατανόηση των δυναμικών που δημιουργούν την πίεση και των τρόπων με τους οποίους μπορούμε να θέσουμε όρια και να επαναπροσδιορίσουμε τις ευθύνες μας.
Η συζήτηση με έναν ειδικό μπορεί να βοηθήσει να αναγνωριστούν τα μοτίβα που οδηγούν στην υπερφόρτωση και να βρεθούν πρακτικοί τρόποι διαχείρισης της καθημερινότητας χωρίς να οδηγείται κανείς στην εξουθένωση.
Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το φαινόμενο του mental load καθώς και για τους τρόπους αντιμετώπισής του, μπορείτε να ενημερωθείτε μέσα από τις εξειδικευμένες υπηρεσίες της Hedepy.
Σε έναν κόσμο όπου οι απαιτήσεις δεν σταματούν ποτέ, η ψυχική υγεία χρειάζεται χώρο, φροντίδα και υποστήριξη. Και μερικές φορές, το πιο σημαντικό βήμα είναι απλώς το να μην χρειάζεται να τα κουβαλάμε όλα μόνοι μας.
Επιμέλεια περιεχομένου
Το παρόν άρθρο έχει επιμεληθεί από την ψυχοθεραπεύτρια Nina Vavassori, συνεργάτιδα της Hedepy με εξειδίκευση στην ψυχική υγεία και τις δυναμικές των σχέσεων. Μπορείτε να δείτε το προφίλ της εδώ.
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
