Σοφία Γουργουλιάνη: «Στάση // Ποτάμι: Η αγάπη που μένει πίσω από την απώλεια» - Παράσταση εμπνευσμένη από το τραύμα των Τεμπών

Μέσα από τρεις φωνές – μιας μητέρας, ενός συντρόφου και μιας παιδικής φίλης – το έργο φωτίζει τους ανθρώπους που συνεχίζουν να ζουν μετά την απώλεια, κουβαλώντας μνήμες, ερωτήματα και σιωπές

Συνέντευξη στον Λάμπρο Αναγνωστόπουλο

Το τραγικό σιδηροδρομικό δυστύχημα στα Τέμπη άφησε πίσω του μια βαθιά συλλογική πληγή. Από αυτήν την πληγή – αλλά και από τη μητρότητα – γεννήθηκε το νέο θεατρικό έργο της Σοφίας Γουργουλιάνη, «Στάση // Ποτάμι», μια παράσταση που επιχειρεί να μιλήσει όχι τόσο για το ίδιο το γεγονός, όσο για όσα μένουν πίσω: την αγάπη, την απώλεια και τις διαφορετικές μορφές του πένθους.

Μέσα από τρεις φωνές – μιας μητέρας, ενός συντρόφου και μιας παιδικής φίλης – το έργο φωτίζει τους ανθρώπους που συνεχίζουν να ζουν μετά την απώλεια, κουβαλώντας μνήμες, ερωτήματα και σιωπές. Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η συγγραφέας μιλά για τη γέννηση του έργου, για τη σχέση του με την προσωπική της εμπειρία της μητρότητας, αλλά και για το πώς η τέχνη μπορεί να γίνει ένας τρόπος να επεξεργαστούμε συλλογικά ένα τραύμα.

Το «ποτάμι» του τίτλου γίνεται σύμβολο μιας μετάβασης από τη ζωή στον θάνατο, αλλά και από την απώλεια στη μνήμη. Και το θέατρο, μια μικρή «στάση» μέσα σε αυτή τη ροή.

Αναλυτικά η συνέντευξη:

Το έργο «Στάση // Ποτάμι» γεννήθηκε μέσα από ένα τραγικό γεγονός που συγκλόνισε όλη τη χώρα. Ποια ήταν η πρώτη σκέψη ή εικόνα που σας ώθησε να γράψετε αυτό το έργο;

Ξεκίνησα να γράφω το πρώτο κείμενο, τον πρώτο μονόλογο, που στην ουσία είναι μία μάνα που με κάποιο τρόπο προσπαθεί να διαχειριστεί την απώλεια της κόρης της σε ένα σιδηροδρομικό δυστύχημα, όταν η μικρή μου κόρη ήταν περίπου δύο μηνών και ήταν τον καιρό που έκανε την απεργία πείνας ο Πάνος Ρούτσι. Νομίζω ότι συνδέθηκα πολύ και λόγω της μητρότητας με το πώς είναι να χάσεις ένα παιδί ως μάνα. Μάλλον λειτούργησε παράλληλα η απεργία πείνας και η μητρότητα. Κάπως μου βγήκε ένας φόβος απώλειας, νομίζω. Οπότε ξεκίνησα γράφοντας το πρώτο κομμάτι και νομίζω ότι τα Τέμπη μπήκαν λόγω του Ρούτσι με έναν τρόπο και λόγω της κίνησής του με την απεργία.

Στη συνέχεια πήγε ο νους μου στο πόσο διαφορετικά αγαπάει ο καθένας μας έναν άνθρωπο που χάσαμε ανάλογα με τη σχέση που είχαμε μαζί του. Και πόσο διαφορετικά τελικά τον βλέπαμε όσο ήταν εν ζωή. Οπότε μετά έφτιαξα τους άλλους δυο μονολόγους. Ο ένας είναι ο σύντροφος. Κάπως με τράβηξε το να είναι ένας άνθρωπος που δεν γνώριζε τόσο καλά την κοπέλα, που ήταν μια πρόσφατη σχέση, όμως με τον τρόπο του είχε προλάβει να την αγαπήσει αλλά του την πήρε το δυστύχημα και ο τελευταίος μονόλογος είναι η καλύτερη παιδική της φίλη. Είναι λοιπόν τρεις άνθρωποι που μείναν πίσω και χάσανε έναν δικό τους άνθρωπο. Η αλήθεια είναι ότι πουθενά δεν υπάρχει η λέξη Τέμπη αν και είναι σαφές ότι το έργο αναφέρεται σ’ αυτό. Αλλά δεν είναι ένα κείμενο πολύ πολιτικό, νομίζω. Είναι ένα κείμενο κάπως πιο ανθρώπινο.

Ο τίτλος του έργου «Στάση // Ποτάμι» φαίνεται να φέρει έναν έντονο συμβολισμό. Πώς προέκυψε αυτός ο τίτλος και τι σημαίνει για εσάς η συνύπαρξη της «στάσης» με τη ροή του «ποταμιού» μέσα στην ιστορία;

Στη Λάρισα από το σπίτι μας βλέπαμε – αν και είχε δέντρα μπροστά- το ποτάμι, ήμασταν απέναντι από τον Πηνειό. Και κάπως ξεκίνησα έχοντας αυτή την εικόνα στον νου μου. Μπορεί να ήταν η παιδική ανάμνηση, η μητρότητα, δεν ξέρω αλλά κάπως ξεκίνησα να γράφω για μια μάνα που κοιτάει το ποτάμι χωρίς να λέω πουθενά ότι είναι ο Πηνειός. Είναι όμως σαφές ότι στη Λάρισα εκτυλίσσεται όλο. Ξεκίνησα με τη μάνα που κοιτάει το ποτάμι, το οποίο βέβαια αγαπούσε η κόρη της. Οπότε το ποτάμι συμβολίζει αυτή τη μετάβαση από τη μία όχθη στην άλλη, μια μετάβαση από τη ζωή στον θάνατο. Και νομίζω ότι κάπως έτσι λειτουργεί στο έργο. Είναι σαφές σε μένα ότι είναι το ποτάμι που είχα δίπλα μου, στο παιδικό μου σπίτι. Νομίζω ότι τη λέξη στάση τη βάλαμε περισσότερο για να δώσουμε την «αξία» που έχει το ποτάμι για το κείμενο και για το έργο.

Πιστεύεις ότι το θέατρο μπορεί να λειτουργήσει ως τρόπος συλλογικής επεξεργασίας ενός τραύματος, όπως για παράδειγμα αυτό των Τεμπών; Γενικότερα η τέχνη, πώς μπορεί να μας βοηθήσει να επαναπροσδιορίσουμε την έννοια της απώλειας, της παρουσίας ή της απουσίας;

Παρόλο που θεωρώ ότι η τέχνη μπορεί να έρθει με τον τρόπο της, ενδεχομένως μετά από κάποιες συλλογικές διεκδικήσεις, νομίζω ότι είναι ένα πάρα πολύ σημαντικό εργαλείο που μας επιτρέπει να επεξεργαστούμε κάποια κοινωνικά θέματα που συνέβησαν ή μπορεί να συμβαίνουν. Πέρα από την ατομική αντίδραση δηλαδή, νομίζω ότι κανείς αν θέλει να είναι ειλικρινής με τον εαυτό του ως καλλιτέχνη ξεκινάει από ένα βίωμα κι από κάτι που τον «καίει». Αν αυτό που σε «καίει» είναι κάτι συλλογικό, μπορεί να γίνει και κάτι σαν λάβαρο. Δηλαδή, η τέχνη, μπορεί να μην είναι ακριβώς διεκδίκηση με την έννοια ότι βγαίνω στους δρόμους, αλλά είναι ένας τρόπος πραγματικά να επεξεργαστούμε τα πράγματα και να αντιδράσουμε απέναντι σε αυτά. Ενδεχομένως να είναι κάτι πιο εσωστρεφές, αλλά όταν βρει τον δρόμο του και τον τρόπο να κινητοποιήσει, αποκτά μια εξωστρέφεια. Σχεδόν μαγική πολλές φορές.