Η μεγαλύτερη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων πετρελαίου στην ιστορία, που ανακοίνωσε η Διεθνής Υπηρεσία Ενέργειας (IEA), είχε στόχο να καθησυχάσει τις αγορές και να ανακόψει το ενεργειακό σοκ που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, η αντίδραση των τιμών δείχνει ότι οι αγορές δεν πείστηκαν. Τα ξημερώματα της Πέμπτης οι τιμές επιδίδονται σε νέο ράλι, με το μπρεντ να πιάνει πάλι τα 100 δολάρια το βαρέλι και το αμερικανικό αργό να προσεγγίζει τα 94 δολάρια. Και τούτο γιατί το Ιράν εξαπολύει νέο κύμα επιθέσεων στις χώρες του Κόλπου αλλά και βάζει σταθερά τη ναυσιπλοΐα στο στόχαστρο.
Οι επενδυτές φοβούνται πως το πρόβλημα είναι πολύ μεγαλύτερο από τα αποθέματα που μπορούν να απελευθερωθούν.
Η κίνηση της IEA είναι ιστορική. Τα περίπου 400 εκατομμύρια βαρέλια που σχεδιάζεται να διοχετευθούν στην αγορά αποτελούν τη μεγαλύτερη συντονισμένη παρέμβαση που έχει γίνει ποτέ στις αγορές πετρελαίου. Στέλνει επίσης ένα σαφές μήνυμα: οι κυβερνήσεις είναι έτοιμες να χρησιμοποιήσουν κάθε διαθέσιμο εργαλείο για να αποτρέψουν μια νέα ενεργειακή κρίση.
Όμως η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι πόσα βαρέλια μπορούν να βγουν από τα στρατηγικά αποθέματα. Το ερώτημα είναι αν θα ανοίξει ξανά το στενό πέρασμα από το οποίο περνά ένα από τα μεγαλύτερα ποσοστά της παγκόσμιας ενεργειακής τροφοδοσίας: τα Στενά του Ορμούζ.
Από εκεί διέρχεται σχεδόν το ένα πέμπτο της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και ένα τεράστιο μέρος του διεθνούς εμπορίου LNG. Με τη ναυσιπλοΐα να έχει σχεδόν παραλύσει και τους πλοιοκτήτες να αποφεύγουν την περιοχή, εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου παραμένουν εγκλωβισμένα στον Περσικό Κόλπο.
Τα στρατηγικά αποθέματα μπορούν να μετριάσουν τις συνέπειες ενός τέτοιου σοκ – όχι όμως να το εξουδετερώσουν. Ακόμη και αν οι χώρες της IEA κινηθούν στο μέγιστο δυνατό επίπεδο απελευθέρωσης, η επιπλέον προσφορά που μπορούν να διοχετεύσουν στην αγορά είναι πολύ μικρότερη από την ποσότητα πετρελαίου που κινδυνεύει να χαθεί εάν το Ορμούζ παραμείνει κλειστό.
Το ισχυρό χαρτί στο χέρι της Τεχεράνης
Και η κρίση δεν περιορίζεται μόνο στη ναυσιπλοΐα. Οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις στην περιοχή του Κόλπου αυξάνουν τον κίνδυνο για την ίδια την παραγωγή. Ήδη ορισμένοι παραγωγοί αντιμετωπίζουν προβλήματα αποθήκευσης, καθώς το πετρέλαιο που δεν μπορεί να εξαχθεί συσσωρεύεται στις δεξαμενές. Εάν η κατάσταση παραταθεί, οι περικοπές παραγωγής μπορεί να γίνουν αναπόφευκτες.
Σε αυτό το σκηνικό, η πρόσκαιρη ανακούφιση που επιδίωξαν οι κυβερνήσεις μπορεί να αποδειχθεί εύθραυστη. Το πιο ισχυρό γεωπολιτικό χαρτί της κρίσης παραμένει στα χέρια της Τεχεράνης. Το Ιράν μπορεί να δέχεται σφοδρά πλήγματα, όμως εξακολουθεί να βρίσκεται δίπλα στο πιο κρίσιμο ενεργειακό σημείο του πλανήτη.
Όσο τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν κλειστά – ή ακόμη και απλώς επικίνδυνα για τη ναυσιπλοΐα – η παγκόσμια οικονομία θα ζει με τον κίνδυνο μιας πολύ βαθύτερης ενεργειακής κρίσης.
Τι διδάσκει η ιστορία για τον νέο πόλεμο πετρελαίου
Η ιστορία δείχνει ότι τέτοιες κρίσεις δεν είναι σπάνιες. Τις τελευταίες πέντε δεκαετίες, η παγκόσμια οικονομία έχει βιώσει πέντε μεγάλες ενεργειακές αναταράξεις, καθεμία από τις οποίες άλλαξε τις ισορροπίες στις αγορές, την πολιτική και τη γεωπολιτική.
Κάθε ενεργειακό σοκ έχει διαφορετική αφετηρία, αλλά παρόμοιες συνέπειες: εκτίναξη των τιμών του πετρελαίου, άνοδο του πληθωρισμού και έντονες αναταράξεις στις χρηματοπιστωτικές αγορές.
Τα πέντε μεγάλα πετρελαϊκά σοκ
1973 – Το εμπάργκο του ΟΠΕΚ
Το πρώτο μεγάλο πετρελαϊκό σοκ της σύγχρονης ιστορίας προκλήθηκε από το εμπάργκο των αραβικών χωρών του ΟΠΕΚ κατά των δυτικών οικονομιών που υποστήριζαν το Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ.
Οι τιμές του πετρελαίου τετραπλασιάστηκαν μέσα σε λίγους μήνες και η Δύση εισήλθε σε περίοδο στασιμοπληθωρισμού. Η κρίση αυτή οδήγησε στη δημιουργία του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA) και στην πρώτη συντονισμένη στρατηγική ενεργειακών αποθεμάτων.
Δίδαγμα: η ενεργειακή εξάρτηση μπορεί να μετατραπεί σε γεωπολιτικό όπλο.
1979 – Η Ιρανική Επανάσταση
Το δεύτερο σοκ προήλθε από την ανατροπή του Σάχη και την Ιρανική Επανάσταση. Η κατάρρευση της παραγωγής στο Ιράν προκάλεσε νέο κύμα εκτίναξης των τιμών του πετρελαίου.
Οι οικονομίες της Δύσης οδηγήθηκαν σε ύφεση και οι κεντρικές τράπεζες αναγκάστηκαν να αυξήσουν δραματικά τα επιτόκια για να περιορίσουν τον πληθωρισμό.
Δίδαγμα: ακόμη και η απώλεια μέρους της παραγωγής από έναν μεγάλο παραγωγό μπορεί να αποσταθεροποιήσει την παγκόσμια οικονομία.
1990 – Ο Πόλεμος του Κόλπου
Η εισβολή του Ιράκ στο Κουβέιτ οδήγησε σε νέα αναταραχή στις αγορές ενέργειας. Οι τιμές του πετρελαίου διπλασιάστηκαν σε λίγους μήνες.
Ωστόσο, το σοκ αποδείχθηκε σχετικά βραχύβιο, καθώς η στρατιωτική επέμβαση των ΗΠΑ αποκατέστησε γρήγορα τις ροές πετρελαίου.
Δίδαγμα: όταν η γεωπολιτική κρίση έχει σαφή στρατιωτική λύση, οι αγορές επανέρχονται ταχύτερα.
2003 – Η εισβολή στο Ιράκ
Η αμερικανική εισβολή στο Ιράκ το 2003 πυροδότησε νέα αβεβαιότητα στις αγορές ενέργειας, σε μια περίοδο όπου η ζήτηση πετρελαίου αυξανόταν ραγδαία λόγω της ανάπτυξης της Κίνας.
Οι τιμές άρχισαν να ανεβαίνουν σταδιακά και μέσα στην επόμενη πενταετία έφθασαν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Δίδαγμα: η γεωπολιτική αστάθεια σε μεγάλες πετρελαιοπαραγωγές περιοχές μπορεί να τροφοδοτήσει μακροχρόνιες ανοδικές τάσεις.
2022 – Ο πόλεμος στην Ουκρανία
Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία προκάλεσε το μεγαλύτερο ενεργειακό σοκ της Ευρώπης μετά τη δεκαετία του 1970. Οι τιμές του φυσικού αερίου και του πετρελαίου εκτοξεύθηκαν, ενώ οι ευρωπαϊκές οικονομίες αναγκάστηκαν να αναζητήσουν εναλλακτικές πηγές ενέργειας.
Η κρίση επιτάχυνε την ενεργειακή μετάβαση, αλλά και την αναδιάταξη των παγκόσμιων ενεργειακών ροών.
Επιστρέφοντας στο σήμερα, πρέπει να επισημάνουμε ότι η απελευθέρωση των αποθεμάτων αγοράζει χρόνο. Δεν κερδίζει τον πόλεμο. Γιατί στην πραγματικότητα, ο πόλεμος του πετρελαίου τώρα αρχίζει.
Νατάσα Στασινού
Πηγή: naftemporiki.gr
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
