«Το μεγάλο θύμα πάντως είναι η αγορά εργασίας δηλαδή οι εργαζόμενοι, οι άνεργοι και οι επιχειρήσεις»
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Τον τελευταίο καιρό και με αφορμή το «σκάνδαλο» που βγήκε στη δημοσιότητα για τον πρόεδρο της ΓΣΕΕ, τα επιδοτούμενα προγράμματα κατάρτισης ήρθαν και πάλι στη δημοσιότητα. Πρόκειται βέβαια για μια πολύ παλιά ιστορία η οποία ξεκινάει από τα πρώτα οικονομικά Ευρωπαϊκά πακέτα που ήρθαν στην Ελλάδα στις αρχές της δεκαετία του 90. Στην Ελλάδα μέχρι τότε ο όρος «επαγγελματική κατάρτιση» ήταν άγνωστος. Στην μεταπολεμική Ελλάδα η επαγγελματική εκπαίδευση (και όχι κατάρτιση) παρέχονταν κυρίως από τις Νυχτερινές Σχολές Μαθητείας όπου φοιτούσαν τα παιδιά των ασθενέστερων οικονομικά οικογενειών. Για να είμαι ακριβής οι σχολές αυτές δεν παρείχαν επαγγελματική κατάρτιση, αλλά κυρίως παρείχαν μόρφωση στα παιδιά εκείνα που για λόγους οικονομικής ανέχειας αναγκαζόταν να εργάζονται.
Στην ουσία τα παιδιά μάθαιναν το επάγγελμα (την «τέχνη» όπως έλεγαν οι γονείς μας) δουλεύοντας σαν «παραπαίδια» σε κάποιον μάστορα. Αυτή η κατάσταση έφθασε μέχρι και μετά την μεταπολίτευση. Πολύ σημαντικό ρόλο στην δημιουργία της τεχνικής εκπαίδευσης στην Ελλάδα έπαιξαν οι ιδιωτικές Ανώτερες Σχολές οι οποίες δημιουργήθηκαν την δεκαετία του 60 και πραγματικά δημιούργησαν τους τεχνίτες και τους τεχνολόγους οι οποίοι υπήρξαν ο πυρήνας της ανάπτυξης της νέας Ελλάδας. Το 1973 με πρότυπο τις ιδιωτικές αυτές σχολές ιδρύθηκαν τα ΚΑΤΕ οι πρώτες δημόσιες Ανώτερες τεχνικές σχολές και αργότερα δημιουργήθηκαν τα Τεχνικά Λύκεια στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Οι ραγδαίες εξελίξεις στην τεχνολογία και ειδικά στην πληροφορική μετά την δεκαετία του ‘80, επέφερε σαρωτικές και ραγδαίες αλλαγές σε όλα τα επαγγέλματα. Οι εξελίξεις αυτές κατέστησαν αναγκαία την επαγγελματική κατάρτιση τόσο των εργαζομένων όσο και των ανέργων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση άρχισε να μιλάει για «την δομική ανεργία» και αποφάσισε την χρηματοδότηση των χωρών μελών της έτσι ώστε να προχωρήσουν τάχιστα σε προγράμματα επαγγελματικής κατάρτισης. Τότε είναι που στην Ελλάδα ανακαλύπτουμε την «επαγγελματική κατάρτιση» με την μορφή των επιδοτούμενων σεμιναρίων. Η ΕΕ έδινε την δυνατότητα στις χώρες μέλη να σχεδιάσουν σύμφωνα με τις ανάγκες τους τα προγράμματα κατάρτισης και να προχωρήσουν στην άμεση εφαρμογή τους. Οι εντολές από την Ευρώπη ήταν να συμμετέχει στην διενέργεια των προγραμμάτων κατάρτισης τόσο ο δημόσιος όσο και ο ιδιωτικός τομέας. Τα πρώτα επιδοτούμενα σεμινάρια επαγγελματικής κατάρτισης εμφανίστηκαν στην Ελλάδα κυρίως στην αρχή της δεκαετίας του ‘90. Εκείνη την εποχή εκτός από κάποιους κυβερνητικούς οργανισμούς οι οποίοι συμμετείχαν στα προγράμματα κατάρτισης, σχεδόν όλοι οι πόροι απορροφήθηκαν από τον ιδιωτικό τομέα, μέσω Αστικών Εταιρειών μην κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Εγώ ειλικρινά τότε ήταν η πρώτη φορά που άκουγα για τις μη κερδοσκοπικές εταιρίες.
Είναι αλήθεια ότι η επαγγελματική κατάρτιση έγινε γνωστή στην Ελλάδα για πρώτη φορά μέσω των Κέντρων Επαγγελματικής Κατάρτισης (ΚΕΚ), τα οποία στο σύνολό τους ήταν μη κερδοσκοπικές εταιρίες και χρηματοδοτήθηκαν από τις ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις. Στα πρώτα εκείνα προγράμματα όλα σχεδιαστήκαν και προτάθηκαν προς το Υπουργείο από τα ΚΕΚ. Όταν λέμε όλα, εννοούμε: η επιλογή των επαγγελματικών τομέων και οι ειδικότητες που επιλέχθηκαν, δηλαδή οι προτεραιότητες της κατάρτισης επιλέχθηκαν από τα ΚΕΚ, αλλά και η εκπαιδευτική μέθοδο υλοποίησης της κατάρτισης αναπτύχθηκε επίσης από τα ΚΕΚ. Υπεύθυνο υπουργείο για την επαγγελματική κατάρτιση και την όλη διαχείριση (προκηρύξεις, αναθέσεις, έλεγχοι) ήταν από την αρχή μόνο το Υπουργείο Εργασίας, το Υπουργείο Παιδείας δεν είχε καμία ανάμειξη ούτε καν γνωμοδοτική. Με βεβαιότητα λοιπόν μπορούμε να πούμε ότι η επαγγελματική κατάρτιση στην Ελλάδα ξεκίνησε χωρίς καμία κρατική μελέτη, χωρίς κανένα σχεδιασμό, χωρίς καμία διαβούλευση με τους καθ΄ ύλην αρμόδιους φορείς, χωρίς καν να απευθυνθεί στα πανεπιστήμια, ούτε καν στο Υπουργείο παιδείας. Δεν υπήρξε δηλαδή κανένας μελλοντικός σχεδιασμός και προοπτική για την επαγγελματική κατάρτιση. Η τότε κυβέρνηση το μόνο που είχε στη λογική της ήταν να γίνει απορρόφηση των Ευρωπαϊκών πόρων. Πραγματικά αξίζει κάποιοι μελετητές να διερευνήσουν την εξέλιξη της επαγγελματικής κατάρτισης στην Ελλάδα σε μια ολοκληρωμένη και αντικειμενική (από πολιτικές σκοπιμότητες) μελέτη!
Η συνέχεια όλης αυτής της ιστορίας δεν εξελίχθηκε καλύτερα από ότι ήταν το ξεκίνημα. Η Ελλάδα από το 1989 έως και σήμερα το 2026 έχει λάβει 7 πακέτα Ευρωπαϊκής Στήριξης (3 ΚΠΣ, 3 ΕΣΠΑ και το Ταμείο Ανάκαμψης). Σε όλα αυτά τα ευρωπαϊκά πακέτα οι πόροι που προορίζονταν για την Επαγγελματική κατάρτιση ήταν πολλά εκατομμύρια. Τα ΚΕΚ θεσμοθετήθηκαν με νόμο το 1992 όπου αναφέρεται ότι αυτά παρέχουν συνεχιζόμενη επαγγελματική κατάρτισης, μια ορολογία την οποία και εκείνη τη βλέπαμε για πρώτη φορά. Από το 1994 που ξεκίνησε το Β ΚΠΣ τα ΚΕΚ-αστικές εταιρίες αυξήθηκαν με εκθετικό βαθμό. Όλο αυτό το πλήθος των ΚΕΚ διεκδικούσε μερίδιο από την «πίτα» των ευρωπαϊκών πόρων για την επαγγελματική κατάρτιση. Σύμφωνα με τον νόμο θεσμοθέτησης των ΚΕΚ, δίνονταν δικαίωμα να δημιουργήσουν ΚΕΚ και άλλοι φορείς, δημοσίου η ιδιωτικού συμφέροντος. Με πολύ αργούς ρυθμούς (μετά το 2000) ΚΕΚ δημιούργησαν κάποια πανεπιστήμια, η ΓΣΕΕ, η ΓΕΣΕΒΕ, ο ΟΑΕΔ και πολλοί άλλοι συλλογικοί φορείς. Και πάλι όμως την μερίδα του λέοντος των πόρων διεκδικούσαν και έπαιρναν τα ιδιωτικά ΚΕΚ, τα οποία είχαν την δυνατότητα να έχουν καλύτερες εγκαταστάσεις, να κινούνται πέραν γραφειοκρατίας και επίσης να κινούνται για τις αναθέσεις σε ένα παρασκήνιο το οποίο υπήρχε με όλες τις κυβερνήσεις.
Μετά το 2006, ενόψει του πρώτου πακέτου ΕΣΠΑ και κατόπιν πιέσεων από τη Ευρωπαϊκή Ένωση, η ελληνική κυβέρνηση ενσωμάτωσε την επαγγελματική κατάρτιση στο εκπαιδευτικό σύστημα. Τα ΙΕΚ μεταφέρονται από την ευθύνη του Υπουργείου Εργασίας στο Υπουργείο Παιδείας και αναφέρονται ότι παρέχουν την Αρχική Επαγγελματική Κατάρτιση αμέσως μετά το Λύκειο. Τα ΚΕΚ επίσης μεταφέρθηκαν στην ευθύνη του Υπουργείου Παιδείας και με τον τρόπο αυτό τοποθετήθηκαν πλέον στον εκπαιδευτικό χάρτη της Ελλάδας, όπου αναφέρονται ως δομές οι οποίες παρέχουν την Συνεχιζόμενη Επαγγελματική Κατάρτιση. Για πρώτη φορά στην Ελλάδα η Επαγγελματική Κατάρτιση ξεχωρίζει και διαφέρει από την Επαγγελματική εκπαίδευση και εντάσσεται στον γενικό εκπαιδευτικό χάρτη της χώρας. Πέραν αυτού όμως και για τα ΙΕΚ και για τα ΚΕΚ δεν άλλαξε τίποτα με τον νόμο αυτόν, το μόνο που συνέβη είναι η μεταφορά τους στο Υπουργείο Παιδείας.
Τα ΚΕΚ θα συνεχίζουν μέχρι και σήμερα να λαμβάνουν όλους τους Ευρωπαϊκούς πόρους για την κατάρτιση. Εκείνη την εποχή άρχισε να συζητιέται έντονα το θέμα της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων κατάρτισης, το θέμα της επαγγελματικής πιστοποίησης, η θέσπιση δεικτών αξιολόγησης και η αλλαγή του τρόπου ανάθεσης των προγραμμάτων. Η συζήτηση οδήγησε στην δημιουργία του ΕΟΠΕΠ, του εθνικού φορέα πιστοποίησης και στο Εθνικό Πλαίσιο Προσόντων. Σήμερα μετά από όλα αυτά και αφού ζήσαμε μια τραγική εμπειρία λόγω της μεγάλης πανδημίας, ζούμε μια από τις χειρότερες εποχές για την επαγγελματική κατάρτιση στην Ελλάδα. Αλήθεια τώρα ανακαλύπτουν οι διάφοροι αρθρογράφοι και οι πανελίστες της τηλεόρασης και των site, τι γίνεται με την «τηλεκατάρτιση»; ενώ «…ο κόσμος το έχει τούμπανο…». Είμαι σίγουρος ότι όλη αυτή η συζήτηση για τα προγράμματα κατάρτισης δε θα υπήρχε καν αν δεν υπήρχαν οι μικροπολιτικές σκοπιμότητες που έφεραν στο φως το σκάνδαλο της ΓΣΕΕ.
Παρακολούθησα από πολύ κοντά την επαγγελματική κατάρτιση και τα σεμινάρια από το ξεκίνημα τους έως και σήμερα. Θα τολμήσω να αναφέρω κάποια συμπεράσματα για τις μεγάλες ευθύνες όλων των κυβερνήσεων που πέρασαν τα 35 αυτά χρόνια που υπάρχει η επιδοτούμενη επαγγελματική κατάρτιση:
1) Ποτέ δεν έγινε από το κράτος μια τεκμηριωμένη μελέτη για τις πραγματικές ανάγκες της αγοράς εργασίας σε επαγγελματική κατάρτιση. Ποτέ δεν έγινε ένας σχεδιασμός με ορίζοντα έστω το κάθε ευρωπαϊκό πακέτο στήριξης. Ποτέ δεν έγινε πραγματική διαβούλευση με τους παραγωγικούς φορείς. Οι μελέτες του ΣΕΒ, της ΓΕΣΕΒΕ, της ΓΣΕΕ και άλλων φορέων ουδέποτε λήφθηκαν πραγματικά υπόψη. Εθνικό Σχέδιο για την επαγγελματική κατάρτιση δεν υπήρξε ποτέ και δεν υπάρχει και σήμερα.
2) Δεν καταμετρήθηκε ποτέ στην πράξη η αποτελεσματικότητα όλων αυτών των προγραμμάτων. Οι δείκτες αξιολόγησης και όλα αυτά που τα τελευταία χρόνια υπάρχουν στα χαρτιά, πρώτον «δεν είναι ρεαλιστικοί δέκτες» και δεύτερον μαγειρεύονται αρκούντως. Ας μη γελιόμαστε ένας μόνο μπορεί να είναι ο πραγματικός δείκτης για την αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων κατάρτισης: «πόσοι από τους καταρτιζόμενους βρήκαν δουλειά στη συγκεκριμένη ειδικότητα».
3) Δεν υπήρξε ποτέ ένα σύστημα επιλογής των καταρτιζομένων ειδικά των ανέργων έτσι ώστε να εξασφαλίζουν ένα πραγματικό ενδιαφέρον των συμμετεχόντων. Είναι κοινώς γνωστό ότι σχεδόν το σύνολο των καταρτιζομένων παρακολουθούν τα σεμινάρια μόνο για την επιδότηση. Από την άλλη κάποιος δεν κάνει για κουρέας, κάποιος δεν κάνει για υδραυλικός…
4) Δεν υπήρξε ποτέ καμία ουσιαστική μελέτη και παρέμβαση στις εκπαιδευτικές μεθοδολογίες των διαφόρων ΚΕΚ. Αν και στην Ελλάδα έχει γίνει μια θαυμάσια δουλεία στην εκπαίδευση ενηλίκων κυρίως με επικεφαλή τον καθηγητή Αλέξη Κόκκο. Υποτίθεται επίσης ότι μετά την θεσμοθέτηση του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων, για πολλά επαγγέλματα υπάρχει μια κατεύθυνση προς την κατάρτιση του εκπαιδευτικού προγράμματος. Παρόλα αυτά η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί. Κατά την γνώμη μου δεν νοείται επαγγελματική κατάρτιση χωρίς Εργαστηριακή εκπαίδευση και χωρίς πρακτική άσκηση και αυτά τα δύο λείπουν παντελώς στην Ελλάδα ή (ακόμα χειρότερα) και τα δύο αυτά είναι «εικονικά »! 5)Τα ποσά που δαπανήθηκαν τα 35 χρόνια στην επαγγελματική κατάρτιση είναι μυθώδη. Αν όλο αυτό είχε απόδοση μόνο κατά ένα ένα μικρό ποσοστό, η Ελλάδα σήμερα θα ήταν διαφορετική. Θεωρώ βέβαια ότι για όλα αυτά φταίει και η νομενκλατούρα των Βρυξελών, αλλά αυτό είναι μια άλλη συζήτηση.
Μέσα στα πολλά αφιερώματα που είδα τον τελευταίο καιρό στις εφημερίδες σταχυολόγησα τα εξής: 1) Από το ΒΗΜΑ της 22/2/2026 αντιγράφω: «Σε πέντε εταιρείες που ανήκουν σε τέσσερα-πέντε φυσικά πρόσωπα και στενούς συγγενείς τους η μερίδα του λέοντος προγραμμάτων άνω των 500 εκατ. Ευρώ – Τα αμφιλεγόμενα κριτήρια των διαγωνισμών και οι εταιρίες πιστοποίησης». Το άρθρο στην ανάλυση λέει με λεπτομέρεια ότι τα προγράμματα ανατέθηκαν μετά το διαγωνισμό σε αυτές τις εταιρείες διότι βασικό κριτήριο ήταν να έχουν εκπονήσει στο παρελθόν προγράμματα συγκεκριμένων προϋπολογισμών. Όσο για τις εταιρίες πιστοποίησης τις οποίες είναι υποχρεωτικό να τις δηλώσουν κατά την υποβολή της πρότασης, η εφημερίδα μιλάει για ένα παράξενο μονοπώλιο ελάχιστων ιδιωτικών εταιρειών που συνεργάζονται με τις εταιρείες (ΚΕΚ) που ανέλαβαν τα προγράμματα!
2) Στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 15/2/2026 με τίτλο: «Ήμουν στο γήπεδο και την ίδια ώρα καταρτιζόμουν» περιγράφουν με γλαφυρά λόγια όλη την κατάντια της «τηλεκατάρτισης», πράγματα τα οποία όλοι γνωρίζουμε και γελάμε στις παρέες και στα reel του facebook. Δεν μας έφταναν όλα αυτά που γινόταν με την κατάρτιση αλλά φθάσαμε πλέον στον πάτο του βαρελιού με την «τηλεκατάρτιση». Η περίφημη τηλεκπαίδευση η οποία υπήρξε το άλλοθι για να μη χάσουν οι μαθητές και οι φοιτητές τις χρονιές τους την εποχή του covid, έγινε τώρα ο μοναδικός τρόπος παροχής της κατάρτισης και ονομάστηκε «τηλεκατάρτιση». Ο λόγος για αυτή την εξέλιξη είναι προφανής: Μα αυτό τον τρόπο οι επενδύσεις και τα έξοδα λειτουργίας των ΚΕΚ είναι σχεδόν μηδενικά και άρα τα κέρδη (των μη κερδοσκοπικών ΚΕΚ) τεράστια. Αλήθεια ποιος είναι ο λόγος που προφασίζονται στην κυβέρνηση ώστε να επιτρέπεται η τηλεκατάρτιση; Και προσέξτε ακόμα και η πιστοποίηση γίνεται από το σπίτι με τηλεκατάρτιση! Προσέξτε δε μιλάμε για τηλεδιδασκαλία ενός θεωρητικού μαθήματος (ιστορίας, λογοτεχνίας κλπ) αλλά για «Επαγγελματική Κατάρτιση»!
Το πραγματικό σκάνδαλο φίλοι μου δεν είναι αυτό του προέδρου της ΓΣΕΕ, αλλά η Τηλεκατάρτιση και γενικά η επαγγελματική κατάρτιση και τα ευρωπαϊκά χρήματα! Για να είμαι δίκαιος έχω γνωρίσει και συνεργαστεί με ΚΕΚ τα οποία σέβονταν αυτό που έκαναν και παρείχαν πραγματική επαγγελματική κατάρτιση. Αλλά μια επιχείρηση για να επιβιώσει πρέπει να προσαρμόζεται στο περιβάλλον μέσα στο οποίο ζει και αυτό το περιβάλλον το δημιουργούν οι κυβερνήσεις! Το μεγάλο θύμα πάντως είναι η αγορά εργασίας δηλαδή οι εργαζόμενοι, οι άνεργοι και οι επιχειρήσεις.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
