Γράφει η Χρυσή Λασπίδου*
Καθηγήτρια Περιβαλλοντικής Μηχανικής Υδάτινων Συστημάτων Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών
Αντιπρύτανις Καινοτομίας, Διεθνοποίησης, Συνεργασιών και Ψηφιακής Διακυβέρνησης
Επικεφαλής Μονάδας Καινοτομίας, Μεταφοράς Τεχνολογίας και Κέντρου Επιχειρηματικότητας One Planet Thessaly
Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
«Το Πανεπιστήμιο δεν πρέπει να είναι απομονωμένος παρατηρητής των εξελίξεων. Οφείλει να λειτουργεί ως εταίρος του παραγωγικού κόσμου: να ερευνά, να τεκμηριώνει, να εκπαιδεύει, να συνομιλεί με τους παραγωγούς και να συμβάλλει στη μετάβαση από τη γνώση στην εφαρμογή. Αυτή είναι και η ουσία της διασύνδεσης from lab to market»
Σήμερα δεν αρκεί να μιλάμε γενικά για τη σημασία της αγροτικής παραγωγής. Οφείλουμε να μιλήσουμε με ειλικρίνεια για το μέγεθος της πρόκλησης. Ο πρωτογενής τομέας βρίσκεται αντιμέτωπος με μια σύνθετη πίεση: την κλιματική κρίση, τα ακραία καιρικά φαινόμενα, τις φυσικές καταστροφές, την αύξηση του κόστους παραγωγής, τις ζωονόσους, την πίεση στους υδατικούς πόρους, την απειλή της ερημοποίησης και τη δημογραφική αποδυνάμωση της υπαίθρου. Αν δεν αντιμετωπίσουμε αυτή τη συσσώρευση κρίσεων με στρατηγικό τρόπο, θα μιλάμε για τη σταδιακή υποχώρηση ενός τομέα κρίσιμου για την οικονομία, την κοινωνική συνοχή και την ανθεκτικότητα της χώρας.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι χρειαζόμαστε έναν πραγματικό μετασχηματισμό του αγροδιατροφικού τομέα. Όχι αποσπασματικές παρεμβάσεις, αλλά μια νέα παραγωγική λογική που θα συνδυάζει ανθεκτικότητα, βιωσιμότητα και ανταγωνιστικότητα. Ο πρωτογενής τομέας του αύριο πρέπει να είναι ταυτόχρονα πράσινος και ψηφιακός — green and digital. Πράσινος, γιατί χωρίς σεβασμό στους φυσικούς πόρους, εξοικονόμηση νερού και ενέργειας και κλιματικά φιλικές πρακτικές, δεν υπάρχει βιώσιμο μέλλον. Και ψηφιακός, γιατί χωρίς δεδομένα, ευφυή συστήματα και ακριβέστερη διαχείριση στο πεδίο, δεν μπορεί να υπάρξει η παραγωγικότητα που απαιτούν οι σύγχρονες συνθήκες.
Αυτό σημαίνει, πρώτα απ’ όλα, εκσυγχρονισμό της παραγωγής. Η γεωργία και η κτηνοτροφία δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν μόνο με τη λογική της εμπειρικής προσαρμογής. Χρειάζονται εργαλεία που βοηθούν τον παραγωγό να γνωρίζει περισσότερο και να παίρνει βέλτιστες αποφάσεις με βάση ακριβή δεδομένα: παρακολούθηση του αγρού και του περιβάλλοντος σε πραγματικό χρόνο, αξιοποίηση δεδομένων για το έδαφος, το νερό, τις καιρικές συνθήκες και την υγεία της καλλιέργειας ή των ζώων, συστήματα υποστήριξης αποφάσεων, γεωργία ακριβείας, δορυφορικά δεδομένα και έξυπνες παρεμβάσεις που μειώνουν το κόστος, περιορίζουν τις εισροές και προστατεύουν το περιβάλλον. Δεν μιλάμε για τεχνολογία ως αυτοσκοπό, αλλά για τεχνολογία που κάνει την παραγωγή πιο αποδοτική και πιο ανθεκτική.
Ο μετασχηματισμός αυτός, όμως, δεν θα προχωρήσει αν δεν επενδύσουμε σοβαρά στην επιμόρφωση και στη βιωματική μάθηση των ίδιων των αγροτών και κτηνοτρόφων. Οι νέες τεχνολογίες δεν ενσωματώνονται μόνο επειδή είναι διαθέσιμες, αλλά όταν ο παραγωγός τις γνωρίζει, τις δοκιμάζει, τις εμπιστεύεται και βλέπει το αποτέλεσμα στην πράξη. Χρειαζόμαστε νέα μοντέλα εκπαίδευσης και αγροτικά βιωματικά εργαστήρια: πιλοτικές εφαρμογές στο πεδίο, ανοιχτά περιβάλλοντα δοκιμών, διαρκή κατάρτιση και σύγχρονα εργαλεία βιωματικής μάθησης. Η γνώση πρέπει να φύγει από τα στενά όρια του εργαστηρίου και να συναντήσει τον πραγματικό χώρο της παραγωγής, ακολουθώντας σύγχρονα πρότυπα μάθησης όπως peer-to-peer learning σε συνεργατικές δομές.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται και ο ρόλος του δημόσιου πανεπιστημίου. Το Πανεπιστήμιο δεν πρέπει να είναι απομονωμένος παρατηρητής των εξελίξεων. Οφείλει να λειτουργεί ως εταίρος του παραγωγικού κόσμου: να ερευνά, να τεκμηριώνει, να εκπαιδεύει, να συνομιλεί με τους παραγωγούς και να συμβάλλει στη μετάβαση από τη γνώση στην εφαρμογή. Αυτή είναι και η ουσία της διασύνδεσης from lab to market. Δεν αφορά μόνο την εμπορική αξιοποίηση μιας καινοτομίας. Αφορά τη δημιουργία ενός οικοσυστήματος όπου η έρευνα, ο παραγωγός, η πολιτεία, ο νέος επιστήμονας και η επιχείρηση συνεργάζονται σε πραγματικές συνθήκες, ώστε μια ιδέα να μετατρέπεται σε λύση με μετρήσιμο όφελος για την αγροτική οικονομία.
Η αγροτική παραγωγή του μέλλοντος πρέπει να είναι ενημερωμένη, ανοιχτή σε νέες πρακτικές, σύγχρονη, ψηφιακή και πράσινη. Αυτός είναι όρος επιβίωσης για τον πρωτογενή τομέα και ταυτόχρονα όρος ανάπτυξης για τη Θεσσαλία και ολόκληρη τη χώρα, ώστε η ύπαιθρος να γίνει ξανά χώρος δημιουργίας, γνώσης και προοπτικής για τους νέους»
Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η λογική της OnePlanet Thessaly του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας: όχι ως αναφορά σε ένα έργο, αλλά ως παράδειγμα του τι σημαίνει να οργανώνεις δομές συνεργασίας, δοκιμής και μεταφοράς τεχνογνωσίας. Χρειαζόμαστε χώρους όπου ο παραγωγός θα μπορεί να δει στην πράξη πώς μια νέα εφαρμογή μειώνει τη χρήση νερού ή ενέργειας, πώς μια ψηφιακή υποδομή βοηθά στη λήψη αποφάσεων και πώς νέα εργαλεία εκπαίδευσης φέρνουν τη γνώση πιο κοντά στους αγρότες και στους νέους ανθρώπους. Μόνο έτσι η καινοτομία παύει να είναι σύνθημα και γίνεται αναπτυξιακό εργαλείο.
Και εδώ βρίσκεται η πιο κρίσιμη διάσταση: οι νέοι της Θεσσαλίας και της ελληνικής περιφέρειας θα μείνουν στην ύπαιθρο μόνο αν δουν ότι εκεί υπάρχει προοπτική. Δεν αρκεί να τους ζητούμε να παραμείνουν από αίσθημα καθήκοντος. Πρέπει να μπορούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια, να δημιουργήσουν εισόδημα, να εξελιχθούν επαγγελματικά και να νιώθουν ότι συμμετέχουν σε έναν σύγχρονο και δυναμικό τομέα. Η νέα αγροτική επιχειρηματικότητα είναι αναπτυξιακή αναγκαιότητα, όχι πολυτέλεια.
Αν θέλουμε, λοιπόν, ένα μέλλον βιώσιμο για τον πρωτογενή τομέα, οφείλουμε να κινηθούμε με τόλμη και συνέπεια. Με επενδύσεις στη γνώση, στις υποδομές, στην εκπαίδευση, στην κλιματική προσαρμογή, στη γεωργία και κτηνοτροφία ακριβείας, στην κυκλική οικονομία και στη συνεργασία όλων των εμπλεκομένων φορέων. Η αγροτική παραγωγή του μέλλοντος πρέπει να είναι ενημερωμένη, ανοιχτή σε νέες πρακτικές, σύγχρονη, ψηφιακή και πράσινη. Αυτός είναι όρος επιβίωσης για τον πρωτογενή τομέα και ταυτόχρονα όρος ανάπτυξης για τη Θεσσαλία και ολόκληρη τη χώρα, ώστε η ύπαιθρος να γίνει ξανά χώρος δημιουργίας, γνώσης και προοπτικής για τους νέους.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
