Ρομαντισμός, η στιγμή και η διάρκεια

Γράφει η Εύα Μπουτζέτη – Πανίδη

Η ιστορία του Ρωμαίου και της Ιουλιέτας συγκινεί γιατί μιλά για έναν έρωτα απόλυτο. Έναν έρωτα που δεν πρόλαβε να φθαρεί από την καθημερινότητα. Έμεινε αιώνιος μέσα από τη θυσία. Ο ρομαντισμός της στιγμής έχει τη δική του λάμψη. Δε συγκρίνεται. Δεν ιεραρχείται.

Υπάρχει όμως και ένας άλλος ρομαντισμός. Εκείνος της διάρκειας. Όχι πιο θεαματικός, αλλά πιο ανθεκτικός. Η κοινή ζωή δεν είναι ποίημα χωρίς στίγματα. Είναι διαδρομή με ανηφόρες. Είναι ο αγώνας να μεγαλώσουν παιδιά μέσα σε οικονομικές δυσκολίες. Είναι η αγωνία μήπως ένα λάθος τα οδηγήσει σε δρόμους που δεν ονειρεύτηκαν οι γονείς. Είναι η προσευχή κάθε βράδυ «Να γίνουν καλοί άνθρωποι».

Και ύστερα έρχονται οι δοκιμασίες της υγείας. Ένα εγκεφαλικό που αλλάζει ρόλους. Μια χρόνια ασθένεια. Η σταδιακή απώλεια μνήμης. Στην αυτοβιογραφία του The Man Who Forgot How to Read, ο συγγραφέας Howard Engel περιγράφει τη ζωή του μετά από εγκεφαλικό επεισόδιο που στερήθηκε την ικανότητα να διαβάζει. Προσβλήθηκε από μια σπάνια πάθηση που ονομάζεται alexia sine agraphia, πράγμα που σημαίνει ότι ενώ μπορούσε ακόμα να γράψει, δεν μπορούσε πλέον να διαβάσει. Αυτό που συγκινεί δεν είναι μόνο η ιατρική περιπέτεια. Είναι η παρουσία της συζύγου του. Εκείνη στάθηκε δίπλα του όχι με δραματικές δηλώσεις, αλλά με καθημερινή στοργή και επιμονή. Μαζί ξαναέχτισαν μια καινούργια κανονικότητα. Ο έρωτας εκεί δεν ήταν εξιδανίκευση, ήταν η αγάπη και η συνεργασία.

Η σύγχρονη επιστημονική γνώση επιβεβαιώνει αυτό που οι παλαιότεροι ήξεραν βιωματικά. Η πολύχρονη μελέτη του Πανεπιστημίου Harvard για την ανθρώπινη ανάπτυξη έδειξε ότι η ποιότητα των στενών σχέσεων είναι από τους σημαντικότερους παράγοντες ευζωίας και ψυχικής ανθεκτικότητας στην τρίτη ηλικία. Δεν είναι τα χρήματα ούτε η κοινωνική προβολή που προστατεύουν την ψυχή, είναι ο άνθρωπος που στέκεται δίπλα σου.

Παράλληλα, τα δεδομένα της μεγάλης ευρωπαϊκής έρευνας SHARE που συμμετείχαν 28 ευρωπαϊκές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας και του Ισραήλ (Survey of Health, Ageing and Retirement in Europe) δείχνουν ότι οι σύζυγοι που αναλαμβάνουν ρόλο φροντιστή σε περιπτώσεις άνοιας ή χρόνιας νόσου βιώνουν μεν επιβάρυνση, αλλά όταν υπάρχει κοινωνική στήριξη, η σχέση τους αποκτά ακόμη βαθύτερο νόημα. Η φροντίδα δεν είναι μόνο βάρος. Είναι δεσμός. Αυτός είναι ο ρομαντισμός της διάρκειας. Όχι μόνο, όταν η φλόγα (που καίει γρήγορα), αλλά όταν η φωτιά μένει αναμμένη και συντηρείται.

Χέρια που ρυτίδωσαν, αλλά δεν άφησαν ποτέ το ένα το άλλο. Μαζί στα εύκολα είναι τύχη. Μαζί στα δύσκολα είναι αγάπη

Αυτό δε σημαίνει ότι κάθε ζευγάρι οφείλει να μείνει μαζί. Υπάρχουν σχέσεις που τελειώνουν για να διασωθεί το συμφέρον των παιδιών και η αξιοπρέπεια των ανθρώπων μέσα τους. Υπάρχουν ιστορίες που λύγισαν κάτω από προβλήματα και βάρη αβάσταχτα. Ο έρωτας δε μετριέται αποκλειστικά με τα χρόνια. Όμως όταν δύο άνθρωποι, μετά από δεκαετίες κοινών αγώνων, κάθονται δίπλα- δίπλα και μοιράζονται την σιωπή χωρίς αμηχανία, τότε βλέπουμε κάτι σπάνιο, βλέπουμε κοινή μνήμη.

Ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα έγιναν σύμβολο γιατί πέθαναν μαζί. Ο παππούς και η γιαγιά γίνονται σύμβολο ρομαντισμού γιατί έζησαν μαζί. Και οι δύο μορφές αγάπης είναι ρομαντικές. Η μία υμνεί την ένταση. Η άλλη υμνεί την αντοχή.

Στη Λάρισα, στις γειτονιές μας, στα ΚΑΠΗ, στα παγκάκια της Κεντρικής Πλατείας, υπάρχουν τέτοιες ήσυχες ιστορίες που δε γράφτηκαν ποτέ σε βιβλία. Ζευγάρια που πέρασαν και άντεξαν τις κρίσεις, που στάθηκαν ο ένας δίπλα στον άλλον σε θαλάμους νοσοκομείων, που αγωνίστηκαν για τα παιδιά και σήμερα αγωνιούν για τα εγγόνια. Αυτές οι ιστορίες δεν είναι απλώς ιδιωτικές. Είναι το ήσυχο θεμέλιο της κοινωνίας μας. Είναι μνήμη, είναι παράδειγμα, είναι πολιτισμός. Είναι κοινωνικό κεφάλαιο.

Κι όταν βλέπεις δύο ανθρώπους μεγάλης ηλικίας να περπατούν μαζί αργά, με βήματα συγχρονισμένα από το χρόνο, δε βλέπεις μόνο χρόνια κοινής ζωής. Βλέπεις συγχώρεση. Βλέπεις αγάπη και αντοχή. Βλέπεις την επιλογή να μείνουν μαζί ξανά και ξανά. Η τοπική κοινωνία οφείλει να τις στηρίζει, με ισχυρή πρωτοβάθμια φροντίδα, με δομές υποστήριξης φροντιστών, με δράσεις που μειώνουν τη μοναξιά και ενισχύουν τη διαγενεακή σύνδεση.

Ίσως τελικά ο ρομαντισμός να μην είναι ούτε μόνο η φλόγα που καίει γρήγορα ούτε μόνο η θυσία που συγκλονίζει. Ίσως να είναι το απλό, καθημερινό «είμαι εδώ». Και αυτό το «είμαι εδώ», όταν αντέχει στο χρόνο, γίνεται κάτι περισσότερο από αγάπη. Γίνεται υπόσχεση που τηρήθηκε. Και οι υποσχέσεις που τηρούνται, είναι οι πιο αληθινές ιστορίες έρωτα.

Γιατί τελικά, ρομαντισμός δεν είναι μόνο να πεθάνεις για την αγάπη. Είναι να ζήσεις γι’ αυτήν.
Να μείνεις. Να συγχωρήσεις. Να επιμείνεις.