Συνέντευξη στον Δημήτρη Πλιάκα
Κάθε τόπος, μικρός ή μεγάλος, περιμένει εκείνον που θα καταγράψει την ιστορία του, που θα αποδώσει τίμια (στο χαρτί), την ζωή και το αίμα όσων έζησαν εκεί, ανά τους αιώνες. Για ιστορικούς λόγους τα πρωτεία στον ελληνικό χώρο κατέχει η Πελοπόννησος, με δεκάδες βιβλία, συλλόγους, διεργασίες ανά χωριό.
Ακολουθούν περιοχές που εντάχθηκαν νωρίτερα στον σύγχρονο κράτος ή είχαν επιρροές από προηγμένες (για την εποχή) χώρες (πχ. Ιταλία), όπως τα Επτάνησα.
Και η Θεσσαλία;
Η περιοχή, ευτύχησε σε μια πληθώρα εκδόσεων που αφορά στο τοπικό, λαογραφικό αποτύπωμα.
Επιπλέον τα τελευταία χρόνια, διευρύνεται το πλαίσιο των πολιτιστικών δράσεων.
Νέες ενώσεις και σύλλογοι δημιουργούνται, ακόμη και σε δευτεροβάθμιο βαθμό, ενισχύοντας τις ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Ερευνητές εμφανίζονται, είτε δουλεύοντας τις πρώτες πηγές (αρχεία, μαρτυρίες κλπ) είτε επεξεργαζόμενοι τις ήδη υπάρχουσες εργασίες. Κάπου εδώ έρχεται ο Κώστας Πουλιανίτης.
Στρατιωτικός ε.α., που η αγάπη για την τοπική ιστορία, τον έκανε να ασχοληθεί πολύπλευρα με την λαογραφία. Με αυτόνομη παρουσία, λογοτεχνική μα και παράλληλα καταγραφέας ιστορικών (προφορικών μαρτυριών και γραπτών αρχείων) στοιχείων της ιδιαίτερης περιοχής του, τον Πυργετό Τρικάλων.
Παράλληλα ομαδικός τύπος, συμμετέχει στις διαδικασίες των Καραγκούνηδων, που τα τελευταία χρόνια προσπαθούν να αναδείξουν την δική τους ξεχωριστή, πολιτιστική ταυτότητα, μαζί με τους υπόλοιπους Θεσσαλούς.
Ο Κώστας Πουλιανίτης, ένας ερευνητής που θεωρεί την διάσωση ηθών και εθίμων, καθήκον προς τον τόπο, τους προγόνους και τις επόμενες γενιές, απαντά σε ορισμένες ερωτήσεις.
Αναλυτικά η συνέντευξη:
– Ο ρόλος της λαογραφίας, σήμερα. Έχει θέση στις σύγχρονες κοινωνίες; Κινδυνεύει μήπως, να καταλήξει μια ασχολία «μνημειακού» τύπου;
Η δική μου η γενιά πρόλαβε τα «ξεμποστανιάσματα» του ομηρικού τρόπου ζωής, η προηγούμενη πρόλαβε τον ομηρικό τρόπο ζωής. Όσοι ασχοληθήκαμε με την λαογραφία προσπαθήσαμε να καταγράψουμε αυτόν τον διαφορετικό από τον σημερινό, κόσμο, γιατί νοιώθαμε ότι ήταν στη ζώνη του λυκόφωτος. Η καταγραφή ήταν σαν ιερό καθήκον, έπρεπε να διασωθούν αρχέγονα ήθη και έθιμα.
Μετά την έντονη πλέον αστικοποίηση και την οριστική δύση του παλιού τρόπου ζωής, με την πάροδο των ετών θα πάμε σε μια νέου τύπου λαογραφία που θα μελετάει τις αστικές συνήθειες, συμπεριφορές, την ένταξη κι αφομοίωση μεταναστών, τις αρχιτεκτονικές τάσεις, τις μόδες, τα πολιτιστικά ρεύματα και πολλά άλλα αστικά φαινόμενα που εμφανίζονται κατά καιρούς.
– Κάποιος/α αποφασίζει να ασχοληθεί με την λαογραφία. Πώς θα τον συμβουλεύατε; Υπάρχει εγχειρίδιο οδηγιών;
Υπάρχουν και οδηγοί και οδηγίες και σχετική βιβλιογραφία που μπορεί κάποιος να μελετήσει μεθοδολογίες και να ξεκινήσει την ερευνά του, αρκεί μια αναζήτηση στο διαδίκτυο. Επίσης μπορεί να συμβουλευτεί και παλιότερους έμπειρους ερευνητές, νομίζω ότι σπάνια θα του αρνηθούν την βοήθειά τους.
– Θεσσαλικό Ημερολόγιο. Είστε τακτικός συνεργάτης. Ποιό είναι το διαχρονικό αποτύπωμα του;
Θετικό και μεγάλο. Θα υπενθυμίσω την βράβευσή του από την Ακαδημία Αθηνών.
– Είστε Καραγκούνης. Τι σημαίνει αυτό για εσάς;
Υπερηφάνεια, τιμή, νιώθω φορέας ισχυρής, αρχέγονης πολιτιστικής ταυτότητας.
Οι Καραγκούνηδες είναι μια πληθυσμιακή ομάδα που έχει συκοφαντηθεί σε μεγάλο βαθμό. Πιστεύω εξ αιτίας των φίλιων προς τους τσιφλικάδες γραφίδων του τέλους 19ου αιώνα και των αρχών του 20ου αιώνα και αυτό είχε σχέση με τις απαιτήσεις του και τις διεκδικήσεις τους επί της πατρώας γης.
Η αργοπορημένη, λόγω συνθηκών, είσοδό τους στα γράμματα, τις επιστήμες, τις τέχνες και τα αστικά επαγγέλματα τους κατέστησε αντικείμενο εκμετάλλευσης από κάποια μερίδα του αστικού κόσμου. Αλλάζοντας οι συνθήκες από την απαλλοτρίωση των τσιφλικιών και μετά, εισήλθαν κι αυτοί ισότιμα και με αξιώσεις στο ευρύτερο κοινωνικό γίγνεσθαι.
– Τα τελευταία χρόνια υπάρχει κινητικότητα στους Καραγκούνηδες, με συνέδρια, βιβλία, συγκεντρώσεις. Συμμετέχετε σε αυτές τις εκδηλώσεις. Υπάρχει κάτι παραπάνω που θα εμπλούτιζε τις (έως τώρα) προσπάθειες;
Συμμετέχω μέσω του Πολιτιστικού Συλλόγου Πυργετού Τρικάλων «Η Πρόοδος» του οποίου είμαι γραμματέας, καθώς και ως εισηγητής στα συνέδρια της Ένωσης Καραγκούνηδων Νομού Τρικάλων.
Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάτι παραπάνω για να εμπλουτιστούν αυτές οι προσπάθειες, θεωρώ ότι είναι υπεραρκετές καθώς απαιτούν πάρα πολύ κόπο και κόστος για να πραγματοποιηθούν.
– Φτιάξατε ένα ερασιτεχνικό ντοκιμαντέρ για την Κύπρο και τα γεγονότα της εισβολής, το καλοκαίρι του 1974. Γιατί;
Το ντοκιμαντέρ δεν διεκδικεί δάφνες ποιότητας, άλλωστε για αυτό το χαρακτηρίζω ερασιτεχνικό. Το έκανα γιατί το 2024 συμπληρώθηκαν 50 χρόνια από την τουρκική εισβολή και επειδή οι Θεσσαλοί που πολεμήσαν ήταν πάρα πολλοί. Ήταν οι δικοί μας άνθρωποι, τους γνωρίζουμε.
Κάτι έπρεπε να γίνει για τιμηθούν, γιατί πίσω από την ιστορία υπάρχουν οι απλοί άνθρωποι και οι συνέπειες ενός γεγονότος στην ζωή τους.
– Έχετε επιρροές (πεζογράφους και ποιητές) στο λογοτεχνικό σας έργο; Αισθάνεστε συγγενής σχολών, ρευμάτων κλπ;
Ναι έχω επιρροές, αλλά μη συνειδητές. Όποιες επιρροές είναι εμφανείς, είναι αποτέλεσμα υποσυνείδητης ανάδυσης παλιότερων αναγνώσεων. Δεν νιώθω «συγγενής» κάποιας λογοτεχνικής σχολής ή καλλιτεχνικών ρευμάτων.
– Είστε ένας λογοτέχνης του διαδικτύου και το σύνολο του έργου σας είναι αναρτημένο στο προσωπικό σας ιστολόγιο (poulianitis.blogspot.com). Δείχνετε ότι αποφεύγετε τις έντυπες εκδόσεις, για ποιο λόγο;
Πιστεύω ότι το διαδίκτυο έδωσε μια ελευθερία έκφρασης σε πάρα πολλούς δημιουργούς αλλά και μια ελεύθερη πρόσβαση στους αναγνώστες. Δόθηκε έτσι η ευκαιρία σε ανθρώπους που το έργο τους πιθανόν να έμεινε άγνωστο ή γνωστό σε πολύ περιορισμένο κοινό, να γίνει ευρύτερα γνωστό.
Αποφεύγω τις έντυπες εκδόσεις διότι είναι πολύ κοστοβόρες και επιπλέον το ελληνόφωνο αναγνωστικό κοινό και η αντίστοιχη αγορά είναι περιορισμένα ενώ υπάρχει υπερπαραγωγή και υπερπροσφορά από πλευράς λογοτεχνικής δημιουργίας κι έτσι πολύ σπάνια καλύπτονται τα έξοδα της έκδοσης τα οποία η πλειοψηφία των εκδοτικών οίκων τα επιμερίζει στον λογοτέχνη.
– Τι σημαίνει για εσάς ο Πυργετός Τρικάλων;
Είναι η ψυχή μου…
Ασχολήθηκα με την ιστορία, την λαογραφία και την ανθρωπογεωγραφία του συνοικισμού με αποτέλεσμα το βιβλίο μου «Ο Πυργετός Τρικάλων» (2018).
– Κυριαρχεί στις περισσότερες συζητήσεις, αυτόν τον καιρό. Ταινία Καποδίστριας. Την είδατε;
Την έχω δει. Είναι μια ταινία μυθοπλασίας κατά δήλωση του σκηνοθέτη της (κάτι ανάλογο με το ιστορικό μυθιστόρημα), οπότε δεν είναι αναγκαία η ιστορική ακρίβεια. Βλέπετε ευχάριστα και δεν κουράζει.
Έχοντας υπόψη άλλες πάρα πολύ καλές, ως άριστες δουλειές του σκηνοθέτη όπως το αγαπημένο μου, Καλή σου Νύχτα κυρ’ Αλέξανδρε…(1981), ή το El Greco (Ελ Γκρέκο, 2007) και την σειρά ντοκιμαντέρ Η δε Πόλις ελάλησεν (1991), πιστεύω για αυτήν, ότι πρόκειται για κάτι άλλο.
Εδώ πρόκειται για λαϊκό εμπορικό κινηματογράφο ικανοποιητικής ως καλής ποιότητας, όπως το «Ο Θεός Αγαπάει το Χαβιάρι» (2012).
Οι κριτικοί πιστεύω ότι έχουν μια γενικότερη απέχθεια απέναντι στον λαϊκό εμπορικό κινηματογράφο και σε αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο η αρνητική τους στάση απέναντι στην ταινία, μετά έπονται όποιες άλλες αιτίες.
Το κοινό, αν κρίνω ότι μετά το τέλος ξέσπασε σε χειροκρότημα, πιστεύω πως είδε την ταινία με ιδιαίτερο συναισθηματισμό και με βάση την επιβίωση στην συλλογική του ιστορική μνήμη ότι ο Καποδίστριας άφησε θετικό αποτύπωμα στον τόπο και πως για τα δεινά του τόπου, φταίνε οι παρασκηνιακές παρεμβάσεις των Μεγάλων Δυνάμεων κι ο διαρκής ανακυκλούμενος αντιπαραγωγικός κοτσαμπασισμός.
– Τα επόμενα βήματα σας; Συγγραφικά και όχι μόνο.
Ελπίζω ότι μέσα στο 2026 θα ολοκληρώσουμε δυο δουλειές που ηχογραφούμε αυτή την περίοδο με συνθέτη τον Χρήστο Γρούτσο. Είναι δυο κύκλοι τραγουδιών.
Ο ένας με θέμα την τουρκική εισβολή στην Κύπρο, ο άλλος με θέμα την Μικρασία οπού κι εκεί ο φόρος αίματος για την πληθώρα των Θεσσαλών που πολέμησαν ήταν βαρύς.
Με αυτές τις δυο δουλειές και την ήδη υπάρχουσα «Ιστορίας 201» (istorias201.gr) που έχω κάνει με τον συνθέτη Κωσταντίνο Παπαϊωάννου, ολοκληρώνω μια ιστορική τριλογία. Από κει και πέρα θα συνεχίσω, όπου με οδηγήσει η έμπνευσή μου.
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
