Oι πλατείες της Λάρισας

«Είναι αλήθεια ότι στη σύγχρονη Λάρισα έχουμε  ξεχάσει τελείως  (για πάρα πολλά χρόνια) τις εικαστικές παρεμβάσεις σε πλατείες και γενικά στους δημόσιους χώρους. Οι παρεμβάσεις στους κυκλικούς κόμβους ίσως μας ξύπνησαν λίγο την τελευταία πενταετία»

Γράφει ο Γιώργος Σούλτης

Κάποιος σίγουρα θα αναρωτηθεί τι δουλειά έχουν οι πλατείες ανάμεσα στα οραματικά έργα της Λάρισας. Είναι αλήθεια όμως ότι οι πλατείες συμβάλουν τα μέγιστα στην εικόνα μια πόλης. Οι πλατείες συνθέτουν το πρόσωπο μιας πόλης, σκιαγραφούν τον χαρακτήρα  των ανθρώπων της και αποτυπώνουν την ιστορία της. Όλα αυτά τα δεδομένα για τις πλατείες ελάχιστα τα σκεφτόμαστε σαν πολίτες, τα αναγνωρίζουμε όμως και τα κατανοούμε κάθε φορά που επισκεπτόμαστε μια πόλη σε οποιοδήποτε μέρος τους κόσμου και αν βρίσκεται. Στην Ελλάδα πολύ λίγη σημασία δίνουμε στον σχεδιασμό μιας πλατείας. Πολλές φορές οι δήμαρχοι μιλούν «για μια πλακόστρωση, φωτισμό, παρτέρια με πράσινο και αρκετά παγκάκια..». Το ίδιο συμβαίνει και με τις συντηρήσεις των ιστορικών πλατειών (πολύ χειρότερο όταν υπάρχει ολική ανακατασκευή και «εκσυγχρονισμός»). Αν το να κατασκευάσεις πρόχειρα μια νέα μικρή πλατεία σε κάποια συνοικία ή σε κάποιον απόμερο ελεύθερο χώρο είναι λάθος, οι «πρόχειρες» σοβαρές παρεμβάσεις στις ιστορικές πλατείες είναι απαράδεκτες!

Η Λάρισα είναι μια πόλη που έχει πολλές πλατείες! Υπάρχουν οι κεντρικές ιστορικές πλατείες, αλλά και πολλές καινούργιες οι οποίες δημιουργούνται στις συνοικίες, καθώς η πόλη επεκτείνεται. Υπάρχουν επίσης πολλές μικρές πλατείες σε πολλούς χώρους (κάθε μεγέθους) τους οποίους καταφέρνει να «ελευθερώνει» κατά καιρούς  ο δήμος μέσω των απαλλοτριώσεων , σε όλη την έκταση της πόλης.

Θυμάμαι κάποια στιγμή πριν μερικά χρόνια βρέθηκα σε μια κεντρική πλατεία των Τρικάλων, στην πόλη που γεννήθηκα και έζησα μέχρι τα 7 μου χρόνια. Καθώς έπινα τον καφέ μου το μάτι μου έπεσε σε ένα σιντριβάνι που είχα απέναντι μου και σαν χείμαρρος με πλημμύρισαν μνήμες από τον καιρό που σαν μικρό παιδάκι κρατώντας τη γιαγιά μου από το χέρι, έβλεπα το ίδιο αυτό σιντριβάνι. Ναι! Η πλατεία πιθανόν είχε αλλάξει αλλά το σιντριβάνι ήταν  το παλιό εκείνο σιντριβάνι το οποίο δεν είχε καμία ιδιαίτερη καλλιτεχνική ή αρχιτεκτονική αξία, πέραν της ιστορικής του αξίας και όμως το είχαν διατηρήσει! Είναι αλήθεια ότι στην Ελλάδα στις περισσότερες πόλεις δεν έχουν διατηρηθεί τα ιστορικά κέντρα. Πολλές φορές φαίνεται να μην έχει νόημα να κρατήσεις την παλιά μορφή μιας πλατείας όταν τριγύρω της έχουν αλλάξει τα πάντα. Στις περισσότερες πόλεις της Ελλάδας βλέπουμε να επανασχεδιάζονται οι πλατείες και να αλλάζουν τελείως μορφή. Το είδαμε να γίνεται πριν περίπου δύο δεκαετίες  στην Ομόνοια με πλήρη αποτυχία και μιλάμε για το κεντρικότερο και εμβληματικότερο  σημείο της Αθήνας! Δεν ξέρω ποιο είναι το σωστό ίσως υπάρχουν πολλές απόψεις και οι ειδικοί να μιλήσουνε για το θέμα αυτό είναι άλλοι, εκείνο όμως που ξέρω εγώ είναι ότι οι πλατείες αποτελούν το πρόσωπο μια πόλης και δεν μπορεί να κατασκευάζονται η να αναμορφώνονται με πρόχειρο τρόπο!

Ξέρω ότι οι φίλοι και συνάδελφοί μου μηχανικοί και αρχιτέκτονες θα με εγκαλέσουν άλλη μια φορά και θα μου πουν ότι ο τρόπος είναι ένας και μόνο: «οι Αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί». Εγώ συμφωνώ μαζί τους, πρέπει όμως να δούμε όλοι μαζί τα προβλήματα και κυρίως οι καθ΄ ύλη αρμόδιοι  πρέπει να ακούσουν τις διαμαρτυρίες και τις παρατηρήσεις των δημάρχων οι οποίες προκύπτουν από την εμπειρία τους στην διοίκηση των δήμων. Προσωπικά έκανα  αγώνα και μεγάλες προσπάθειες για την διενέργεια αρχιτεκτονικών διαγωνισμών.

Ο αγώνας και οι δυσκολίες για τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς έχουν δύο όψεις: 1) Την ύπαρξη μιας τεράστιας γραφειοκρατίας στην πράξη, για την οποία όσοι μιλούν θεωρητικά αρνούνται ότι υπάρχει! Οι πόροι έρχονται στους δήμους με συγκεκριμένες προθεσμίες και πραγματικά σε πολλούς δήμους έχουν χαθεί πολύτιμοι πόροι λόγω αυτής της γραφειοκρατίας. Ζητώ χρόνια από τους αρμόδιους φορείς να γίνει έστω μια συζήτηση και μια ημερίδα για το θέμα των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών! Θεωρούν άραγε κάποιοι δεδομένο ότι ο νόμος είναι απόλυτα σωστός και ότι  όλοι οι δήμαρχοι διαμαρτύρονται για τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς μόνο για λόγους πολιτικής;  2) Η δεύτερη όψη του αγώνα για τους αρχιτεκτονικούς διαγωνισμούς είναι να πείσεις τόσο την πολιτική ηγεσία του δήμου όσο και τις υπηρεσίες για την αναγκαιότητα των αρχιτεκτονικών διαγωνισμών. Και εδώ που τα λέμε δεν έχουν άδικο οι δήμαρχοι να αντιδρούν, όταν φοβούνται ότι θα χάσουν το έργο και τους πόρους.

Τις πλατείες της Λάρισας μπορούμε να τις κατατάξουμε σε τρεις κατηγορίες: 1)Οι κεντρικές πλατείες (πλατεία Σάπκα, πλατεία Ταχυδρομείου, πλατεία Μπλάνα, πλατεία Λαμπρούλη, πλατεία Γ. Ολυμπίου – τρίγωνη). 2) Τις μεγάλες κεντρικές πλατείες των συνοικιών (Φιλιππούπολη, Νεάπολη, Ν. Πολιτεία, Αβέρωφ, Αμπελόκηποι, Πυροβολικά και άλλες) 3) Τις μικρές πλατείες και ελεύθερους χώρους στο κέντρο ή στις συνοικίες (π.χ πλατεία Αννας Φράνκ, πλατεία στα Σάλια, πλατεία Χαμένων Πατρίδων κλπ). Βέβαια ο δήμος Λαρισαίων δεν περιλαμβάνει μόνο την Λάρισα, αλλά και τα χωριά και επομένως μια ακόμα κατηγορία πλατειών αποτελεί το σημαντικό κομμάτι των μεγάλων πλατειών των χωριών. Στην περίοδο της δημαρχία Καλογιάννη έγινε προσπάθεια για την συντήρηση όλων των πλατειών (στη πόλη και τα χωριά),  κατασκευάστηκαν νέες μεγάλες πλατείες (π.χ. Αγ. Γεώργιος, Τούμπα) και διαμορφώθηκαν πολλοί μικροί χώροι σε όλη την πόλη (π.χ. πλατεία προσκόπων, χαμένων πατρίδων, Λιβαδάκι, και  άλλοι μικροί χώροι).

Η αλήθεια είναι ότι σε όλες τις συντηρήσεις που πραγματοποιήθηκαν στις πλατείες δεν έγινε καμία αλλαγή της μορφής ούτε έγιναν ανακατασκευές οποιασδήποτε κλίμακας. Οι συντηρήσεις περιορίστηκαν σε συντήρηση της πλακόστρωσης , του πρασίνου και στα παγκάκια.  Οι νέες πλατείες στο Αγ. Γεώργιο και στην Τούμπα κατασκευάστηκαν με μελέτη της υπηρεσίας του δήμου και προσωπικά τις θεωρώ εξαιρετικά επιτυχημένες. Θα προσπαθήσω να διατυπώσω μερικές ιδέες πως μπορεί ο δήμος να ασκήσει μια άλλη πολιτική στο θέμα των ομολογουμένως πολλών πλατειών του δήμου Λάρισας. Μερικές από αυτές τις προτάσεις εντάχθηκαν στο σχεδιασμό της δημοτικής αρχής του Καλογιάννη, άλλες πάλι έμειναν μόνο στις εσωτερικές μας συζητήσεις. Στόχος όλων αυτών που γράφω δεν είναι να πείσουν κάποιους, αλλά να προκαλέσουν προβληματισμό και συζητήσεις.

Οι κεντρικές πλατείες της πόλης πήραν την σημερινή μορφή τους πριν 30 περίπου χρόνια επί δημαρχίας Καφφέ. Θεωρώ ότι η κεντρική πλατεία έχει πάρει πλέον μια μορφή η οποία την χαρακτηρίζει απόλυτα και εγώ θεωρώ επιτυχημένη. Κατά τη γνώμη μου όμως η πλατεία Ταχυδρομείου χρειάζεται  επανασχεδιασμό και ανακατασκευή σε αρκετά σημεία της. Μιλάμε για ένα σχεδιασμό ο οποίος θα σέβεται την σημερινή της μορφή  που έχει αποκρυσταλλωθεί εδώ και χρόνια (π.χ. τα σιντριβάνια),  αλλά θα τακτοποιεί με διαφορετικό τρόπο τις χρήσεις υγειονομικού ενδιαφέροντος (καφετέριες). Πιστεύω επίσης ότι επανασχεδιασμό και ανακατασκευή χρειάζονται τόσο η τρίγωνη πλατεία όσο και η πλατεία του Αγ. Βησσαρίωνα. Θα μπορούσε να γίνει ένας αρχιτεκτονικός διαγωνισμός ο οποίος θα περιλαμβάνει το σύνολο των πλατειών του κέντρου έτσι ώστε να αποδοθεί σε όλο το κέντρο της Λάρισας μια ενιαία μορφή η οποία θα συνδυάζεται και με το χώρο του Αρχαίου Θεάτρου και του λόφου του Φρουρίου.

Πολύ σημαντικό θεωρώ σε έναν τέτοιο διαγωνισμό να τεθούν από το δήμο οι προδιαγραφές και οι αρχές που πρέπει να τηρούν οι προτεινόμενες αρχιτεκτονικές ιδέες. Για παράδειγμα ποια είναι τα στοιχεία τα οποία πρέπει να διατηρηθούν από τη σημερινή μορφή των πλατειών, το ποσοστό της διαθέσιμης χρήσης γης στις εμπορικές επιχειρήσεις, η αναλογία μεταξύ του μπετόν και του πρασίνου, τα στοιχεία νερού, το είδος των υλικών κοκ. Πολύ σημαντικό είναι επίσης να καθοριστεί η μορφή του αστικού εξοπλισμού (παγκάκια, δοχεία απορριμμάτων κλπ) έτσι ώστε να έχουν μια ξεχωριστή προσωπικότητα που να χαρακτηρίζει την πόλη, πράγμα στο οποίο ποτέ δεν δόθηκε σημασία.  Αναφέρω ότι έγινε μια προσπάθεια την περίοδο που ήμουν αντιδήμαρχος να υπάρξει συνεργασία με το τμήμα Ξύλου και επίπλου του τότε ΤΕΙ Θεσσαλίας για τον σχεδιασμό αστικού εξοπλισμού (παγκάκια κλπ), η οποία όμως δεν προχώρησε.

Κατά την γνώμη μου ανασχεδιασμό και ανακατασκευή χρειάζεται η πλατεία Νεάπολης και η πλατεία Αβέρωφ. Η πλατεία της Νεάπολης μια μεγάλη και όμορφη πλατεία,  έχει χάσει την μορφή της και έχει πνιγεί από τις καφετέριες. Η πλατεία Αβέρωφ,  με δικό μας λάθος της Συμπαράταξης,  έχει χάσει την (όμορφη) μορφή που είχε, και σε αυτό φταίει η καταστροφή των δίδυμων σιντριβανιών της. Και δεν είναι μόνο  η κατάργηση των σιντριβανιών η οποία κατέστρεψε την πλατεία, αλλά η τοποθέτηση μιας ακραίου μεγέθους παιδικής χαράς και η απαράδεκτη μετατροπή του άλλου σιντριβανιού σε μια αντιαισθητική εξέδρα.

Πιστεύω ότι οι κεντρικές πλατείες των συνοικιών θα πρέπει να εκφράζουν την ειδική ιστορία της συνοικίας και την ιστορία και την προέλευση των κατοίκων της. Μια εφαρμόσιμη ιδέα την οποία κατά καιρούς την έχω συζητήσει με πολλούς είναι η εξής: Σε συνεργασία με το ΤΕΕ και τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων μέσω μιας προγραμματικής σύβασης να δημιουργηθούν ομάδες νέων μηχανικών και να εκφράσουν ιδέες για την κάθε μεγάλη συνοικιακή πλατεία της πόλης (είχε γίνει κάτι ανάλογο επί δημαρχίας Καφέ). Κάτι ανάλογο κάναμε με μεγάλη επιτυχία για τις σχολικές αυλές και πιστεύω ότι θα έδινε λαμπρά αποτελέσματα για τις πλατείες όπως έγινε και για τις σχολικές αυλές.

Μια ανάλογη επίσης προγραμματική σύμβαση θα μπορούσε να γίνει με αντικείμενο: την καταγραφή όλων των μικρών πλατειών της Λάρισας και την διατύπωση ιδεών αλλά και προδιαγραφών οι οποίες θα κατευθύνουν τους μελετητές της υπηρεσίας του δήμου στους μελλοντικούς σχεδιασμούς και τις μελέτες τους, για τις διαμορφώσεις των μικρών ελεύθερων χώρων οι οποίοι κατά καιρούς προκύπτουν. Με αυτό τον τρόπο θα υπάρχει ένας οδηγός, ένας μπούσουλας για όλες τις μελλοντικές δημοτικές αρχές και τις υπηρεσίες του δήμου και βέβαια μέσα από την δημοσιότητα που θα πάρουν αυτές οι προγραμματικές συμβάσεις θα κάνουν συμμέτοχους στη συζήτηση αυτή και τους  πολίτες της Λάρισας.

Είναι αλήθεια ότι στη σύγχρονη Λάρισα έχουμε  ξεχάσει τελείως  (για πάρα πολλά χρόνια) τις εικαστικές παρεμβάσεις σε πλατείες και γενικά στους δημόσιους χώρους. Οι παρεμβάσεις στους κυκλικούς κόμβους ίσως μας ξύπνησαν λίγο την τελευταία πενταετία. Μια οραματική ιδέα είναι αυτό που το έχουμε δει να γίνεται σε πολλές πόλεις του κόσμου. Να γίνει μια μεγάλη πρόσκληση σε καλλιτέχνες από όλη την Ελλάδα για εικαστικές παρεμβάσεις για παράδειγμα σε όλες τις μεγάλες συνοικιακές πλατείες. Η χρηματοδότηση θα μπορούσε να γίνει από το ιδιωτικό τομέα της Λάρισας  ή από συλλογικούς φορείς μετά από πρόσκληση του δήμου. Η εμπειρία μου με κάνει να πιστεύω ότι σίγουρα πολλοί θα είναι αυτοί που θα ανταποκριθούν σε μια τέτοια προσφορά.

Κλείνοντας θέλω να αναφερθώ στο  όραμα του δημάρχου Καφφέ για τα σιντριβάνια της Λάρισας. Προσωπικά ασπάζομαι την «τρέλα» για τα σιντριβάνια τα οποία ταιριάζουν απόλυτα στη  Λάρισα, η οποία στη μέση του καυτού Θεσσαλικού κάμπου, το καλοκαίρι φλέγεται. Όταν επισκέφτηκα την Σεβίλλη στην Ισπανία, ανακάλυψα ότι την χαρακτήριζαν «πόλη των σιντριβανιών» και σου έδινε μια άλλη αίσθηση όταν σε κάθε γωνιά έβλεπες όμορφους πίδακες. Δυστυχώς στη Λάρισα τα πολλά σιντριβάνια που κατασκευάστηκαν επί δημαρχίας Καφφέ αφέθηκαν να «πεθάνουν», δε μιλάω για δημιουργία καινούργιων. Ο κύριος λόγος είναι ότι όλες αυτές οι εγκαταστάσεις χρειάζονται συντήρηση. Οι δήμοι δεν έχουν πια προσωπικό και άρα οι πολιτικές διοικήσεις βρίσκουν την εύκολη λύση: να τα καταργήσουμε! Αν κάτι το θέλουμε παλεύουμε να το κρατήσουμε και με κάθε τρόπο προσπαθούμε να βρούμε λύση. Ίσως τελικά το πρόβλημα είναι ότι οι Λαρισαίοι δεν  συμμερίστηκαν ποτέ το όραμα για τα σιντριβάνια!

Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.