Τα πάρκα και τα άλση της Λάρισας

«Τα παιδιά που μεγάλωσαν στο αισθητικό άλσος σίγουρα θυμούνται τα παιχνίδια που υπήρχαν τότε όπως ο λαβύρινθος ή τα σπιτάκια και την ξύλινη γέφυρα, ας τα συγκρίνουν με τις σημερινές εμπορικές παιδικές χαρές και θα βγάλουν μόνοι τους το συμπέρασμα»

Γράφει ο Γιώργος Σούλτης

Σε όλες τις πόλεις του εξωτερικού τα πάρκα και τα άλση μέσα στις πόλεις είναι κάτι το αυτονόητο. Κάθε φορά που πετάω με το αεροπλάνο πάνω από πόλεις της Ευρώπης (και όχι μόνο) θαυμάζω από ψηλά την τεράστια έκταση των πάρκων στα κέντρα των πόλεων. Πολλές φορές κοιτάζοντας από ψηλά έχεις την εντύπωση ότι η πόλη είναι χτισμένη μέσα στο δάσος και όχι ότι υπάρχουν πάρκα μέσα στην πόλη. Στην Ελλάδα τα πάρκα, τα άλση και τα δασάκια (μέσα η στις παρυφές των πόλεων) τα είχαμε ξεχάσει μέσα στην μεταπολεμική  λαίλαπα της ανοικοδόμησης.

Σιγά σιγά  οι τοπικές κοινωνίες και οι δήμαρχοι στην Ελλάδα άρχισαν ξανά να ενδιαφέρονται για την δημιουργία μεγάλων πάρκων ή για μικρά δασάκια και άλση μέσα στην πόλη. Στη Λάρισα την δεκαετία του 60, θυμάμαι μικρό παιδάκι τις βόλτες με τους γονείς μου στο πάρκο του Αλκαζάρ και στο πάρκο του Αγίου Αντωνίου. Θυμάμαι ακόμα τις σχολικές εκδρομές στα δύο αυτά πάρκα και τις ημερήσιες σχολικές εκδρομές στο δασάκι της Γεωργικής Σχολής. Σε αυτό το δασάκι όπου κάθε πρωτομαγιά και κάθε Καθαρή Δευτέρα όλη η Λάρισα γιόρταζε εκεί.

Το πάρκο του Αλκαζάρ είναι το παλαιότερο και το ιστορικό πάρκο της Λάρισας και χρονολογείται από τα τέλη του 19^ου αιώνα, αφού δημιουργήθηκε αμέσως μετά την απελευθέρωση της Λάρισας. Στην πορεία των χρόνων το πάρκο Αλκαζάρ άλλαξε πολλές φορές μέχρι να πάρει την σημερινή του μορφή. Στο χώρο του Αλκαζάρ από τα πρώτα χρόνια της ελεύθερης Λάρισας άρχισε να διεξάγεται η ετήσια εμποροπανήγυρη η οποία έφθασε μέχρι την δεκαετία του 1990. Κατά τη διάρκεια της κατοχής οι ιταλοί στρατιώτες αποψίλωσαν το πάρκο από τα πανύψηλα δέντρα (πεύκα) σε μεγάλο βαθμό. Το πάρκο άρχισε να δημιουργείται ξανά μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς. Τότε άρχισε να δημιουργείται από το δήμο ένας κήπος (από τον αριστερή πλευρά όπως κατεβαίνουμε τα σκαλάκια) όπου τοποθετήθηκε και έγινε τελικά έμβλημα του κήπου, ένα άγαλμα του ποιητή Κώστα Κρυστάλλη. Από την απέναντι  πλευρά του κήπου δημιουργήθηκε ένα εξοχικό κέντρο, στη θέση παλαιότερου κέντρου το οποίο  είχε καταστραφεί και αυτό στην Κατοχή.

Στο πάρκο αυτό υπήρχαν ακόμα και ζώα (θυμάμαι Λύκο, αλεπούδες, ελάφια, μαϊμούδες και άλλα) σε ένα μικρό ζωολογικό κήπο, με τα οποία μεγάλωσαν πολλές γενιές Λαρισαίων. Το πάρκο διατήρησε την μορφή αυτή έως την δεκαετία του 80 όταν επί δημαρχίας Λαμπρούλη το Αλκαζάρ αναβαθμίστηκε και άλλαξε μορφή. Το πάρκο επεκτάθηκε μέχρι το γήπεδο και σταδιακά κατασκευάστηκαν :  στην θέση  του παλιού εξοχικού κέντρου κατασκευάστηκε  το Κηποθέατρο, κατασκευάστηκε η λίμνη, το Μίνι Γκόλφ και το θαυμάσιο μνημείο της Εθνικής Αντίστασης, φιλοτεχνημένο από τον Λαρισαίο Φιλόλαο Τλούπα. Έτσι το Αλκαζάρ πήρε σιγά σιγά την σημερινή του μορφή. Θαυμάσιες πληροφορίες για την ιστορία του Αλκαζάρ μπορεί να βρει κάποιος στα βιβλία του Νίκου Παπαθεοδώρου και στην ιστοσελίδα της φωτοθήκης Λάρισας.

Το  Πάρκο του Αγίου Αντωνίου είναι δημιούργημα  του Αρχιάτρου Παλιούρα, μια προσωπικότητα η οποία έχει προσφέρει τα μέγιστα στη Λάρισα. Το 1951 έως το 1956, ενώ ήταν διευθυντής του 404 στρατιωτικού νοσοκομείου, δημιούργησε σε διπλανή έκταση 10 στρεμμάτων ένα υπέροχο πάρκο για τους ασθενείς του νοσοκομείου και για όλη την πόλη. Θυμάμαι αυτό το υπέροχο πάρκο γιατί πέρασα εκεί όλη την παιδική μου ηλικία. Ένα πάρκο με πλούσια βλάστηση, παιδικές χαρές, περιοχή με ζώα (ελάφια, παγώνια, φασιανούς και άλλα), με σιντριβάνι όπου χαζεύαμε τα χρυσόψαρα και σε μια γωνία υπήρχε το εκκλησάκι του Αγίου Αντωνίου, τόσο μικρό και τόσο όμορφο που φαινόταν σαν διακοσμητικό παιχνίδι!  Από μια μονογραφία του Γιώργο Τράντα για τον Παλιούρα αντιγράφω σχόλια δημοσιογράφου του 56. «Έκανα προχθές ένα περίπατο εις το «Πάρκο Παλιούρα». Βλάστησις οργιώδης εις μίαν έκτασιν αρκετά μεγάλη άνθη πού πλημμυρίζουν την ατμόσφαιρα με τις ευωδιές τους και μέσα σε αυτά μια πηγή χαράς για τα παιδιά… Ένα ωραίο σιντριβάνι και μέσα στα δένδρα μεγάφωνα, από τα οποία οι περιπατηταί απολαμβάνουν μουσική». (Κ. Περραιβός, 25.4.56)».

Την δεκαετία του ‘80 με δήμαρχο τον Αριστείδη Λαμπρούλη δημιουργήθηκε το «Αισθητικό άλσος» το οποίο βρίσκεται μετά την γέφυρα της εξωτερικής κοίτης του Πηνειού στην οδό Κοζάνης και εκτείνεται ακριβώς δίπλα στην εξωτερική κοίτη. Η όλη διαμόρφωση του άλσους, δηλαδή ο σχεδιασμός και η δημιουργία του  έγινε από τις υπηρεσίες του δήμου με μεγάλο μεράκι. Όλες οι κατασκευές από παιδικές χαρές έως και την βρύση, ήταν ξύλινες και ήταν πραγματικά πρωτότυπες και πανέμορφες. Ακόμα και το κυλικείο δίπλα στην πανέμορφη λιμνούλα, το λειτουργούσε ο δήμος με τις υπηρεσίας του.  Το Αισθητικό άλσος φιλοξένησε και μεγάλωσε τις γενιές των  Λαρισαίων που σήμερα είναι σαραντάρηδες και πενηντάρηδες και στους οποίους έχει αφήσει τις καλύτερες αναμνήσεις.

Την δεκαετία 2010 επί δημαρχίας Κώστα Τζανακούλη δημιουργήθηκε το «Πάρκο των Χρωμάτων» που βρίσκεται στην οδό Καρδίτσης και στην περιοχή που οι παλιοί Λαρισαίοι τη γνωρίζουν σαν Χατζη Χαλάρ. Εκεί περνούσε και το ομώνυμο ρέμα το οποίο επί δημαρχίας Καφέ εγκιβωτίστηκε. Το «πάρκο των χρωμάτων» έγινε με μελέτη νέων Λαρισαίων αρχιτεκτόνων και είναι ακόμα ένα στολίδι για την Λάρισα. Το πάρκο των χρωμάτων έχει δημιουργηθεί σε χώρο όπου η φύτευση έγινε από το μηδέν και αυτό αποτελεί υπόδειγμα καλής πρακτικής για όλη την Ελλάδα. Η επιτυχία του πάρκου φαίνεται από το πλήθος των Λαρισαίων που συγκεντρώνει εκεί κάθε μέρα.

Η Λάρισα  έχει παράδοση και κουλτούρα η οποία υποστηρίζει την δημιουργία πάρκων,  αλσυλλίων και αστικών δασών. Πιστεύω ότι οι δυνατότητες για δημιουργία νέων τέτοιων χώρων του δήμου Λαρισαίων είναι μεγάλες, τόσο στην πόλη όσο και στα χωρία και στον περιαστικό χώρο,. Χρειάζεται όραμα, σχεδιασμός και επιμονή ώστε η Λάρισα να καταστεί μια από τις πιο πράσινες πόλεις στην Ελλάδα. Θα αναφέρω πρώτα κάποια σχέδια για την δημιουργία νέων μεγάλων πάρκων από το δήμο, τα οποία υπάρχουν και έχουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο δρομολογηθεί: 1) Το μεγάλο σχέδιο για το υπερτοπικό πάρκο του ΕΘΙΑΓΕ.  Έχουμε μιλήσει διεξοδικά για αυτό. Το πάρκο του ΕΘΙΑΓΕ  μετά από τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό βρίσκεται μπροστά στην προκήρυξης της μελέτης. 2) Το δασάκι του Μεζούρλου. Πρόκειται για τον λόφο όπου βρίσκεται το Διαχρονικό Μουσείο. Θυμάμαι σαν τώρα την δενδροφύτευση αυτού του λόφου στην οποία συμμετείχα όταν ήμουν στο δημοτικό,  την δεκαετία του 60. Η πρόταση για την μετατροπή του δασυλλίου αυτού  σε επισκέψιμο άλσος έχει υποβληθεί στο ΒΑΑ (ΕΣΠΑ) της περιφέρειας από την παρούσα δημοτική αρχή.

Στη συνέχεια αναφέρω κάποιες προτάσεις οι οποίες αναφέρονται σε κάποιες δυνατότητες μελετών και σχεδίων τα οποία βρίσκονται ακόμα στην σφαίρα των ιδεών, αλλά πιστεύω ότι μπορούν σχετικά εύκολα να δρομολογηθούν: 1) Όταν από τις υπηρεσίες του δήμου σχεδιάστηκε το πάρκο των χρωμάτων επί δημαρχίας Τζανακούλη, μιλούσαν για ένα γραμμικό πάρκο το οποίο θα συνεχιζόταν και θα περνούσε πέραν της οδού Χατζημιχάλη μέχρι να συναντήσει την οδό Ιωαννίνων. Αν και έχουν γίνει αλλαγές στην οδό Λάτσιου η οποία θα πρέπει να συνεχίσει πάνω στο άτυπο πάρκινγκ του Γαία και να συναντήσει το δρόμο μετά τη Χατζημιχάλη μέχρι την οδό Ιωαννίνων, πιστεύω ότι η μελέτη της συνέχισης του πάρκου των χρωμάτων πρέπει να γίνει άμεσα παράλληλα με τον σχεδιασμό του σχετικού δρόμου. Επίσης δίπλα στο πάρκο των χρωμάτων έχει μείνει ένα οικόπεδο το οποίο ανήκει στην Περιφέρεια. Πιστεύω ότι στο οικόπεδο αυτό δεν πρέπει με τίποτα να ανεγερθεί κτίριο  δημόσιων υπηρεσιών. Αν χτιστεί κάτι εκεί πρέπει να βρίσκεται σε αρμονία με το πάρκο. Η εξαγγελία του πρώην περιφερειάρχη Αγοραστού για δημιουργία ενός ΠΛΑΝΗΤΑΡΙΟΥ ταιριάζει απόλυτα με ο πάρκο των χρωμάτων. Ο νέος  περιφερειάρχης πρέπει να δει το θέμα με προσοχή και να αποφασίσει για την χρήση του οικοπέδου αυτού έτσι ώστε να μην αλλοιωθεί η όλη φιλοσοφία του πάρκου.

2) Πρέπει άμεσα να ανανεωθεί και να αναδημιουργηθεί  το Δασάκι της Γεωργικής Σχολής. Σε αυτό το σχέδιο πρέπει να συνεργαστούν ό δήμος, η περιφέρεια, το ΕΛΓΟ Δήμητρα στον οποίο ανήκει η Αβερώφειος και το πανεπιστήμιο Θεσσαλίας (πρώην ΤΕΙ),  ώστε να ξαναδημιουργηθεί το ιστορικό αυτό δασάκι. Μπορεί μάλιστα το αλσύλλιο αυτό να επεκταθεί και σε διπλανές εκτάσεις οι οποίες ανήκουν στο πανεπιστήμιο  ή στο δήμο Λάρισας. Πιστεύω ότι αυτό είναι μια ενέργεια η οποία δεν θέλει πολλούς πόρους αλλά συνεννόηση και επιμονή 3) Θα πρέπει να επεκταθούν τα έργα της ήπιας διαμόρφωσης της κοίτης του Πηνειού προς  δύο κατευθύνσεις. Πρώτον στο τμήμα της όχθης προς την πλευρά του Αλκαζάρ η οποία «τελειώνει» σε ένα σημείο λίγο μετά το Κηποθέατρο. Δεύτερον προς την ΔΕΥΑΛ και από τις  δύο όχθες, όσο είναι δυνατόν και μπορεί να επεκταθεί. Τονίζω ότι κάθε παρέμβαση στην όχθη εκεί δεν είναι ασφαλής αν δεν γίνει το θυρόφραγμα και στην έξοδο της εσωτερικής κοίτης.

Επιμένω στην πρόταση για την δημιουργία επισκέψιμων δασυλλίων στα χωριά του δήμου, αν και σαν αντιδήμαρχος δέχτηκα πολύ «ειρωνικά σχόλια» από πολλές πλευρές για το έργο του παραπήνειου μονοπατιού που τόλμησα. Αναφέρω κάποιες περιπτώσεις όπου τα έργα για την αξιοποίηση κάποιων δασυλλίων χρειάζονται ελάχιστους  πόρους και μπορούν να βρεθούν σχετικά χρηματοδοτικά εργαλεία σε διάφορα προγράμματα: 1) Το παραποτάμιο δασάκι στο Δασοχώρι. 2) Το παραποτάμιο δασάκι στην περιοχή του Αγίου Νικόλα στην Αμυγδαλέα (Τέμπη Αμυγδαλέας). 3) Το παραποτάμιο δασάκι της Τεψιθέας και 4)το δασάκι στο πρώην φυτώριο του δήμου στα όρια Αμυγδαλέας και Τερψιθέας.

Θα ήθελα στη συνέχεια να καταγράψω και κάποιες σκέψεις για τις αρχές που θα έπρεπε διέπουν τον σχεδιασμό και ανασχεδιασμό των πάρκων και των αλσυλλίων του δήμου. Σημειώνω ότι στο πάρκο του Αλκαζάρ και του Αγ. Αντωνίου μέχρι και την δεκαετία του 80 υπήρχε μόνιμος φύλακας, υπήρχε στιβαρή περίφραξη και τα πάρκα είχαν ωράριο λειτουργίας, δηλαδή έκλειναν μετά από κάποια ώρα. Η βλάστηση στα πάρκα αυτά τότε ήταν τέτοια που το πάρκο απομονώνονταν από τον περιβάλλοντα χώρο (π.χ. δρόμο αυτοκινήτων).  Όλα τα πάρκα του εξωτερικού έχουν ακριβώς αυτή τη μορφή και  λειτουργούν ακριβώς με αυτό τον τρόπο. Στο μεγάλο πάρκο του κέντρου του Βερολίνου είχα δει να κυκλοφορούν ελεύθερα μέσα στο πάρκο ζαρκάδια και άλλα μικρότερα ζωάκια. Η λογική αυτών των πάρκων είναι: «όταν μπεις σε ένα τέτοια πάρκο  να ξεχνάς ότι βρίσκεσαι ακριβώς στο μέσον ενός πολύβουο κέντρου πόλης». Υπάρχουν επομένως και αυτού του είδους τα πάρκα και ίσως πρέπει να δούμε και εμείς για κάποια από τα πάρκα μας αυτού του είδους την κατασκευή και λειτουργία. Δεν μπορεί ο σχεδιασμός ενός έργου να καθορίζεται από την έλλειψη προσωπικού του δήμου. Δυστυχώς σε όλα τα δικά μας πάρκα έχει επικρατήσει η λογική του ανοικτού χώρου. Έτσι όλα τα πάρκα μας, ακόμα και το αισθητικό άλσος  έχουν μετατραπεί περισσότερο σε πλατείες ή σε παιδικές χαρές χάνοντας  την ουσία της έννοιας πάρκου.

Η δεύτερη παρατήρηση είναι η κατάχρηση των χώρων των πάρκων μας  από την μεγάλη έκταση των «εμπορικών» παιδικών χαρών. Πολλές φορές ο χώρος σχεδιάζεται και προσαρμόζεται στα όργανα των παιδικών χαρών ενώ έπρεπε να γίνεται το αντίθετο. Δηλαδή η οποιαδήποτε παιδική χαρά πρέπει να επιλέγεται ώστε να ταιριάζει στον χώρο και την φιλοσοφία του πάρκου. Τα παιδιά που μεγάλωσαν στο αισθητικό άλσος σίγουρα θυμούνται τα παιχνίδια που υπήρχαν τότε όπως ο λαβύρινθος ή τα σπιτάκια και την ξύλινη γέφυρα, ας τα συγκρίνουν με τις σημερινές εμπορικές παιδικές χαρές και θα βγάλουν μόνοι τους το συμπέρασμα.

Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει κα με τα όργανα γυμναστικής και τις αθλητικές υποδομές. Δεν μπορεί όλα τα πάρκα να χάνουν την φυσιογνωμία τους με το στήσιμο γηπέδων και χώρων γυμναστικής! Οι αθλητικοί εξοπλισμοί και οι  αθλητικές δομές δε πρέπει να αλλοιώνουν την μορφή του πάρκου. Αυτά πρέπει να γίνονται  με μέτρο, με σχέδιο και σύμφωνα με την φυσιογνωμία του κάθε πάρκου ή να δημιουργούνται ειδικά πάρκα αθλητικών  χώρων.

Πάω τέλος στο θέμα των αναψυκτηρίων, καφετεριών και άλλους χώρους καταστημάτων υγειονομικού ενδιαφέροντος. Η ασύδοτη παραχώρηση χώρου τραπεζοκαθισμάτων σε όποιον επιχειρηματία το ζητήσει, με το αιτιολογικό «…μα το θέλει ο κόσμος και το ζητάει…» αλλοιώνει τη μορφή του πάρκου. Τι θα έλεγε ο Παλιούρας και ο Περραιβός αν ξυπνούσαν σήμερα και έκαναν μια βόλτα στο πάρκο του Αγ. Αντωνίου; Ο λαός θέλει αυτό που τον συνηθίζουν να θέλει!

Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET

Ακολουθήστε το στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.