«Το Αρχαίο Θέατρο δημιούργησε τις προϋποθέσεις η Λάρισα να αποκτήσει το ιστορικό κέντρο που της έλλειπε. Είναι αλήθεια ότι τα βήματα τα οποία έχουν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση τα τελευταία σαράντα χρόνια είναι πολύ σημαντικά»
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Η σύγχρονη Λάρισα μετά την ισοπέδωση από τους βομβαρδισμούς και τον σεισμό του 1941, ήταν μια «άσχημη πόλη». Αν προσθέσουμε και την λαίλαπα της άναρχης ανοικοδόμησης που ακολούθησε σε ένα κράτος που ποτέ δεν έπαιξε το ρόλο που έπρεπε στο θέμα αυτό, η πόλη συνέχιζε να είναι «άσχημη». Μέχρι και την δεκαετία του ‘60 πολύ λίγες ήταν οι δημόσιες συζητήσεις για την διατήρηση κάποιου ιστορικού κέντρου ή την διατήρηση κάποιων μεμονωμένων παλιών κτηρίων. Η Λάρισα δεν είχε την τύχη να έχει εμφανείς αρχαιότητες, επειδή η πόλη χτιζόταν πάντα πάνω στα ερείπια της προηγούμενης εποχής. Τα οθωμανικά μνημεία ήταν υποτιμημένα και κανένας δε τα θεωρούσε καν μνημεία, μια στάση απόλυτα δικαιολογημένη μετά μια σχετικά νωπή ακόμα απελευθέρωση.
Μέσα σε όλο αυτό το πνεύμα του νεωτερισμού η Λάρισα γκρέμισε την «Νέα Αγορά», τα παλιά «Χασάπικα» που βρισκόταν στην πλατεία Λαού. Η κατεδάφιση αυτή έγινε αμέσως μετά την μεταπολίτευση πριν ακόμα αρχίσει να συζητιέται στην Ελλάδα πως αυτοί οι χώροι μπορούν να αξιοποιηθούν διατηρώντας τις μνήμες σε μια σύγχρονη πόλη. Έτσι η Λάρισα έχασε ένα θαυμάσιο τόπο που θα έδινε μια τελείως διαφορετική μορφή στο κέντρο της.
Η Λάρισα άρχισε να αλλάζει μορφή και πορεία μετά την δεκαετία του ‘80 επί δημαρχίας Λαμπρούλη και σε αυτό συνετέλεσαν τέσσερα σημαντικά έργα: 1) Το μεγάλο έργο της αποχέτευσης το οποίο ξεκίνησε επί δημαρχίας Μπλάνα και ολοκληρώθηκε επί δημαρχίας Λαμπρούλη 2) Το πολεοδομικό σχέδιο του 1989 που ίσχυσε έως και το 2015 όπου αναθεωρήθηκε 3) Η μεγάλης έκτασης πεζοδρόμηση στο κέντρο της πόλης, την οποία τόλμησε ο Λαμπρούλης και 4) Το σημαντικότερο όλων η αποκάλυψη του Αρχαίου Θεάτρου στην καρδιά του ιστορικού κέντρου της Λάρισας. Η Λάρισα του σήμερα είναι μια πόλη τελείως διαφορετική από την Λάρισα των δεκαετιών του ‘50, του ‘60 και του ‘70. Οι γενιές που σήμερα βρίσκονται στα δημόσια πράγματα και οι γενιές που ακολουθούν έχουμε την τεράστια ευθύνη να σχεδιάσουμε και να παραδώσουμε μια πόλη η οποία θα συνεχίζει το όραμα των γενιών που άλλαξαν την πορεία της πόλης μας.
Το Αρχαίο Θέατρο δημιούργησε τις προϋποθέσεις η Λάρισα να αποκτήσει το ιστορικό κέντρο που της έλλειπε. Είναι αλήθεια ότι τα βήματα τα οποία έχουν γίνει προς αυτή την κατεύθυνση τα τελευταία σαράντα χρόνια είναι πολύ σημαντικά. Και αναφέρω τα δεδομένα έργα τα οποία υλοποιήθηκαν και συνεχίζονται έως και σήμερα:
1) Το έργο της ενοποίησης του ιστορικού κέντρου ολοκληρώνεται και περιλαμβάνει της ενοποίηση με πεζόδρομους του μνημείου του Γενί Τζαμί, του Ωδείου, του Μύλου του Παππά, του λόφου του Φρουρίου, του Αλκαζάρ με το μνημείο του Ιπποκράτη και του Φιλολάου, του Β’ Αρχαίου Θεάτρου, του κτηρίου ΜΟΥΣΩΝ όπου θα δημιουργηθεί το μουσείο Πόλης και του Προσκηνίου πολιτισμού.
2) Στο λόφο ολοκληρώνεται το έργο της αναστήλωσης και επανάχρησης για το Μπεζεστένι και εξασφαλίστηκε η μεταβίβαση του κτιρίου των παλιών στρατιωτικών αρτοποιείων στην εφορεία αρχαιοτήτων για την αξιοποίηση των κτιρίων αυτών.
3) Έχει αρχίσει το γκρέμισμα των κτηρίων του τετραγώνου 867Γ που βρίσκεται μπροστά από το αρχαίο θέατρο και αναμένεται να ολοκληρωθεί η κατεδάφιση. Θυμάμαι όταν το 2015 σε εκδήλωση μέσα στο αρχαίο θέατρο όταν ο δήμαρχος Καλογιάννης δήλωνε δημόσια ότι έβαλε στόχο την κατεδάφιση του εν λόγω οικοδομικού τετραγώνου, η κυρία Μενδώνη (η οποία τότε παρίστατο σαν Γενική Γραμματέας στο Υπουργείο Πολιτισμού) τον ειρωνεύτηκε αρκούντως, θεωρώντας αδύνατο το εγχείρημα αυτό. Τελικά το μάθημα είναι ότι αν έχεις στόχο και επιμονή τίποτα δεν είναι αδύνατο. 4)Προχωρούν από την εφορία αρχαιοτήτων οι απαλλοτριώσεις και άλλων κτηρίων δίπλα από το Αρχαίο Θέατρο και έχει αναγνωριστεί διατηρητέο το οθωμανικό Χαμάμ που βρίσκεται απέναντι από το Αρχαίο Θέατρο.
Θεωρώ ότι η συζήτηση για μια ολιστική ανάπλαση του ιστορικού κέντρου με βασικό πυρήνα τον οικοδομικό τετράγωνο 867Γ μπροστά από το Αρχαίο θέατρο έπρεπε ήδη να έχει αρχίσει δημόσια. Η συζήτηση αυτή αφορά όλους τους Λαρισαίους και πρέπει να είναι ανοιχτή, πολύπλευρη και όχι βιαστική. Στην διοίκηση της Συμπαράταξης κάναμε τα πρώτα βήματα προς αυτή την κατεύθυνση με την προκήρυξη και την επιτυχή ολοκλήρωση ενός διεθνούς Αρχιτεκτονικού διαγωνισμού ιδεών για τον περιβάλλοντα χώρο του Αρχαίου Θεάτρου. Ο διαγωνισμός ήταν «ανοιχτός» και άφηνε ελεύθερη στους μελετητές Αρχιτέκτονες την εμβέλεια του χώρου των παρεμβάσεων . Έχω αναφερθεί πολλές φορές στις τεράστιες γραφειοκρατικές δυσκολίες που αντιμετωπίσαμε για να ολοκληρώσουμε τον διεθνή διαγωνισμό, μια διαδικασία η οποία κράτησε πάνω από 3 χρόνια.
Τελικά ο διαγωνισμός αντικειμενικά είχε μεγάλη επιτυχία όσον αφορά τουλάχιστον τις συμμετοχές οι οποίες έφθασαν περίπου τις 80 από τις οποίες η 52 αξιολογήθηκαν από την Διεθνή Αρχιτεκτονική επιτροπή αξιολόγησης. Ο διαγωνισμός αν και κατά τη γνώμη μου ήταν μια σημαντική στιγμή για την πόλη δεν έτυχε της δέουσας προσοχής. Σε αυτό φταίμε πρώτα από όλα εμείς σαν δημοτική αρχή που δεν επικοινωνήσαμε το θέμα όπως έπρεπε και δευτερευόντως οι σχετικοί φορείς των μηχανικών οι οποίοι αντιμετώπισαν το θέμα σαν μια ακόμα «επικοινωνιακή ενέργεια» της δημοτικής αρχής, (στην Ελλάδα δυστυχώς ότι δεν ξεκινάει από εμάς είναι ύποπτο!).
Ο διαγωνισμός αυτός ήταν σημαντικός για την πόλη για τους εξής λόγους: 1) Έβαλε τη Λάρισα και το σημαντικότατο Αρχαίο Θέατρο της στον παγκόσμιο Χάρτη. Οι 80 ομάδες αρχιτεκτόνων προέρχονται από κάθε σημείο του πλανήτη από την Χιλή έως και την Ιαπωνία. 2) Το ίδιο σημαντικό για την εξωστρέφεια της πόλης είναι και η παρουσία, η διαμονή, η ξενάγηση και η ενημέρωση για 5 ημέρες της πενταμελούς διεθνούς επιτροπής στην Λάρισα. Μια επιτροπή η οποία αποτελούνταν από διεθνούς φήμης αρχιτέκτονες από όλο τον κόσμο 3) Με το διαγωνισμό αυτόν άρχισε μια συζήτηση για το πώς θέλουμε να διαμορφωθεί ολιστικά το ιστορικό κέντρο της Λάρισας και κυρίως ο χώρος πέριξ του Αρχαίου Θεάτρου. 4) Στις προτάσεις οι οποίες παρουσιάστηκαν και εκτέθηκαν σε έκθεση στο Χατζηγιάννειο, μπορούσε κάποιος να δει από τις πιο ακραίες ιδέες έως και τι πιο ρεαλιστικές, πραγματικά μια πανδαισία ιδεών στις οποίες μπορεί κάποιος να περιηγηθεί ευχάριστα.
Πριν από όλα αυτά πιστεύω ότι πολύ σημαντικό και επείγον είναι να λυθούν τα πολεοδομικά θέματα που αφορούν την περιοχή του λόφου και έχουν σχέση με τις απαλλοτριώσεις, τις χρήσεις του λόφου, τους συντελεστές δόμησης και τα ύψη των κτηρίων. Από την Συμπαράταξη έχει γίνει πολλή δουλειά σε αυτό το θέμα (ο κ. Διαμάντος σαν αρμόδιο αντιδήμαρχος έχει ασχοληθεί για μεγάλο διάστημα έντονα με το θέμα των πολεοδομικών του λόφου). Πρέπει το θέμα να λάβει τέλος και αυτό είναι αίτημα τόσο του επιχειρηματικού κόσμου, όσο και των κατοίκων και των ιδιοκτητών του λόφου και κυρίως της εφορείας Αρχαιοτήτων. Πιο επείγον όμως είναι το θέμα των συντελεστών δόμησης και του ύψους των κτηρίων στον χώρο απέναντι από τον χώρο του Αρχαίου Θεάτρου. Κύριε Δήμαρχε θέλει μεγάλη προσοχή και άμεσες ενέργειες γιατί ενώ απελευθερώνουμε το 867Γ, θα δούμε να φυτρώνει κάποιο νέο εντεκαόροφο κτίριο ακριβώς απέναντι από το θέατρο.
Απέναντι από το Αρχαίo θέατρο βρίσκεται το οθωμανικό χαμάμ, το οποίο καταφέραμε να το περιηγηθούμε όταν ο ιδιοκτήτης του το αποκάλυψε εσωτερικά και δημιούργησε εκεί ένα υπέροχο κατάστημα εστίασης. Από την ενημέρωση που έχω το Χαμάμ έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο με τις σημαντικές πρωτοβουλίες της εφορείας (και κυρίως της παθιασμένης με τη δουλεία της προϊσταμένης κ. Σδρόλια) και γίνονται σημαντικές προσπάθειες το κτήριο να απαλλοτριωθεί. Δίπλα στο Χαμάμ υπάρχει το σημαντικό νεοκλασσικό το οποίο πραγματικά κινδυνεύει και αυτό αφού είναι χαρακτηρισμένο σαν αξιόλογο και όχι σαν διατηρητέο κτήριο.
Πιστεύω ότι ο δήμος όχι μόνο πρέπει να ενδιαφερθεί για αυτά τα δύο κτήρια αλλά να δημοσιοποιήσει το θέμα και να αναπτύξει πρωτοβουλίες σε στενή συνεργασία προς κάθε κατεύθυνση (με τις Εφορείες Νεωτέρων Μνημείων και Αρχαιοτήτων), και αυτό πρέπει να γίνει σήμερα…. Δυστυχώς κ. Δήμαρχε έχουμε δει πολλές φορές ότι μια μικρή αμέλεια ή μια απόφαση που παίρνεται σε μια στιγμή καθορίζουν το μέλλον της πόλης μας για αιώνες μετά.
Ένας ακόμα αρχιτεκτονικός διαγωνισμός που έγινε από την Συμπαράταξη έχει σχέση με τον ιστορικό κέντρο και κυρίως με τον λόφο του Φρουρίου. Πρόκειται για τον αρχιτεκτονικό διαγωνισμός προσχεδίων για το «Νέο Ρολόι της Λάρισας». Ήταν μια επιμονή του δημάρχου Καλογιάννη ο οποίος επέμενε για την δημιουργία ενός νέου συμβόλου της πόλης. Ο διαγωνισμός ολοκληρώθηκε με την αξιολόγηση 7 προτάσεων και απονομή τριών βραβείων. Το πρώτο βραβείο το οποίο προσωπικά μου άρεσε ανήκε σε ομάδα Λαρισαίων Αρχιτεκτόνων.
Ο διαγωνισμός προσχεδίων έναντι του διαγωνισμού ιδεών είναι αρκετά πιο «δύσκολος» με την έννοια ότι οι συμμετέχοντες πρέπει να καταθέσουν πλήρεις μελέτες και για να είμαστε ειλικρινείς τα χρηματικά βραβεία ήταν πολύ μικρά για αυτό ! Δυστυχώς ο διαγωνισμός αυτός όχι μόνο δε συζητήθηκε και δεν δημοσιοποιήθηκε όσο έπρεπε αλλά σε αρκετά δημοσιεύματα λοιδορήθηκε με το σκεπτικό: «…Μα ρολόι στη σημερινή εποχή…». Δε θέλω να σχολιάσω όλα αυτά, αλλά να πω ότι πέρα από όλα τα άλλα το διαγωνισμός για το ρολόι βάζει ακόμα ένα λιθαράκι στη συζήτηση για τον περιβάλλοντα χώρο του Αρχαίου Θεάτρου και του λόφου.
Δε θα κλίσω το άρθρο αυτό χωρίς να πω μια γνώμη για τον τρόπο που πρέπει να διαμορφωθεί ο χώρος μετά την απελευθέρωση του 867Γ. Αξίζει πραγματικά κάποιος να δει με λεπτομέρεια την πρόταση του δευτέρου βραβείου του διεθνούς διαγωνισμού. Πρόκειται για μια ελληνοιταλική ομάδα στην οποία συμμετείχε σαν σύμβουλος η αείμνηστη Νέλλα Γκόλαντα. Για όσους δεν γνωρίζουν την αείμνηστη Νέλλα να πούμε ότι οι σημερινές διαμορφώσεις στην κεντρική πλατεία και στην Πλατεία Ταχυδρομείου έχουν γίνει πάνω σε δικά της σχέδια. Η βραβευμένη λοιπόν πρόταση θυμίζει και συνάδει με το πνεύμα κατασκευής των δύο πλατειών. Σημαντικό είναι ότι στο χώρο μπροστά από το Αρχαίο θέατρο δημιουργεί δύο επίπεδα, με το κάτω επίπεδο να βρίσκεται στο επίπεδο της σκηνής του Αρχαίου Θεάτρου. Εκεί στο κάτω επίπεδο δημιουργεί και τους βοηθητικούς χώρους για το αρχαίο θέατρο, π.χ. γραφεία, εκδοτήρια κλπ.
Η πρόταση έχει πολύ πράσινο και τρεχούμενα νερά και πολλά άλλα ενδιαφέροντα στοιχεία. Εδώ αξίζει να πούμε ότι αν κάποιος έχει δει το Χαμάμ θα θυμάται ότι το ισόγειο του βρίσκεται επίσης στο επίπεδο του αρχαίου θεάτρου και αυτό μπορεί να αξιοποιηθεί δεόντως σε μια τέτοια λύση δημιουργίας δύο επιπέδων. Να μην παρεξηγηθώ! δεν προτείνω μια λύση για την διαμόρφωση του χώρου, αλλά πραγματικά κάποιες ιδέες και κάποιες βασικές αρχές και προδιαγραφές πρέπει να τεθούν για να αρχίσει η συζήτηση. Αν η συζήτηση αφήσει τελείως ελεύθερους τους Έλληνες να πουν ιδέες, θα έχουμε τόσες γνώμες όσοι είναι και οι συμμετέχοντες στη συζήτηση.
Οφείλω να πω και δυο κουβέντες για το γκρέμισμα όλων των κτισμάτων στο τετράγωνο 867Γ. Κατ΄ αρχήν η απελευθέρωση το οικοδομικού αυτού τετραγώνου ήταν μια τεράστια επιτυχία της πόλης. Δεύτερον αποδείχτηκε ακόμα μια φορά ότι τα πολεοδομικά θέματα στην Ελλάδα απαιτούν πάρα πολλά χρόνια για να επιλυθούν. Ακόμα υπάρχουν κάποιες λίγες εκκρεμότητες για να ολοκληρωθούν όλες οι απαλλοτριώσεις του 867Γ. Η συζήτηση αν πρέπει να κατεδαφιστούν όλα τα κτήρια ή αν υπάρχει λόγος να μείνουν κάποια ιστορικής (και όχι αρχιτεκτονικής) αξίας κτήρια, δυστυχώς έπεσε στο τραπέζι από κάποιους φίλους αρχιτέκτονες όταν οι μπουλντόζες ξεκίνησαν τα γκρεμίσματα!
Το σχέδιο για το 867Γ δημοσιοποιήθηκε από το 2017. Παρόλα αυτά κατά τη γνώμη μου θα μπορούσε να συζητηθεί το θέμα για τα εναπομείναντα κτήρια. Αν πρέπει κάποιο κτήριο να διατηρηθεί θα πρέπει: 1)Να τεκμηριωθεί επιστημονικά από ειδικούς γιατί πρέπει να διατηρηθεί 2)Θα πρέπει να μην αλλοιώνει την νέα εικόνα που θα δημιουργηθεί και βέβαια να μην εμποδίζει τα μελλοντικά σχέδια για μια σημαντική παρέμβαση στο χώρο. 3)Να είναι ξεκάθαρο ότι δεν πρόκειται το διατηρημένο κτήριο να συνεχίζει να χρησιμοποιείται η να χρησιμοποιηθεί από κάποιους (π.χ. τους υπάρχοντες ενοικιαστές ή ιδιοκτήτες).
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
