Γράφει ο Eυάγγελος Μπαλντούνης
Καθηγητής φιλόλογος – συγγραφέας – ιστορικός ερευνητής.
Από τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής στη θέση «Μελίσσι» του Σαρανταπόρου θανατώθηκαν 10 ντόπιοι πατριώτες. Θρήνος τότε στο ιστορικό Σαραντάπορο, για τα αθώα αυτά θύματα της εν ψυχρώ εκτέλεσης, αφού πρώτα οδηγήθηκαν και παγιδεύτηκαν στη θέση «Μελίσσι». Ήταν τότε που οι Γερμανοί για αντίποινα μπαίνουν στο χωριό, φοβίζουν τους κατοίκους και φτάνουν σε σημείο να θέλουν να εκτελέσουν γυναικόπαιδα. Από μαρτυρίες κατοίκων, αναφέρεται ότι ο ιερέας και ο πρόεδρος του χωριού επενέβησαν δυναμικά και μετά από διάλογο με τους Γερμανούς αξιωματούχους κατάφεραν να γλιτώσουν τα γυναικόπαιδα αντί για αυτούς.
ΠΟΛΕΜΙΚΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ και ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΑ ΠΟΥ ΠΡΟΗΓΗΘΗΚΑΝ: Κατά τον Ιούνιο του 1943 χτυπήθηκε από τους Ελασίτες γερμανική φάλαγγα στο Κασιάνι, μια τοποθεσία, εκεί περίπου που έγινε η μάχη το 1912 με τους Τούρκους. Κάψανε κάπου 40 αυτοκίνητα και αιχμαλωτίσανε τους γερμανούς. Το σύνολο των γερμανών ήταν περίπου τα 80 άτομα δηλαδή οδηγοί και συνοδηγοί αυτούς τους σκότωσαν όλους. Από το Σαραντάπορο πήραν μέρος σχεδόν όλοι οι κάτοικοι, άλλοι για πλιάτσικο και άλλοι στα καραούλια πρόσεχαν από γύρω. Αφού τελείωσε η μάχη οι γερμανοί απαγορέψανε τη ζώνη αυτή, την ονόμασαν «νεκρά ζώνη». Επειδή όμως χρειάζονταν οι χωριανοί την περιφέρεια αυτή να βοσκήσουν τα γιδοπρόβατα τους, πήγαιναν και έβγαζαν άδεια από τους γερμανούς. Πολλοί μάλιστα για να είναι πιο σίγουροι και έμπιστοι στους γερμανούς, έβγαλαν ταυτότητες γερμανικές. Οι Ιταλοί και αργότερα οι Γερμανοί είχαν συνεργάτες τους «λεγεωνάριους» και τους ΠΑΟτζήδες δωσίλογους του «Μιχάλαγα».
Η ΦΟΒΕΡΑ ΤΟΥ ΣΥΝΕΡΓΑΤΗ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΜΙΧΑΛΑΓΑ: Τον Αύγουστο του 1943, ο Μιχάλαγας, οργανωτής και αρχηγός των ομάδων Π.Α.Ο. στην περιοχή της Κοζάνης και συνέταιρος των γερμανών, κατεβάζει ένα κοπάδι με γίδια και γελάδια προς τον Τύρναβο, με σκοπό τη σφαγή τους και την πώληση τους. Το κοπάδι και οι άνδρες που το συνοδεύουν, διανυκτερεύει σε μαντρί της περιοχής του Λιβαδίου. Το βράδυ αντάρτες των αντιστασιακών ομάδων της περιοχής του Αμάρμπεη και των Αντιχασίων, αρπάζουν το κοπάδι και το οδηγούν στα λημέρια τους. Ο Μιχάλαγας μαθαίνει το γεγονός και καταφθάνει στο σημείο επιβαίνοντας σε γερμανικό τζιπ. Πληροφορείται ότι στην επιχείρηση αρπαγής του κοπαδιού συμμετείχαν ως μέλη των ανταρτών και άτομα από το Σαραντάπορο. Δεν έχει φυσικά το σθένος να στραφεί εναντίον των αντιστασιακών ομάδων για το γεγονός της αρπαγής του κοπαδιού. Η πρόθεση του θα φανεί σύντομα. Στις 6 Ιανουαρίου 1944, ομάδα σαμποτέρ του 50ου Συντάγματος του Ε.Λ.Α.Σ χτύπησε στο Σαραντάπορο. Κατέστρεψε τρία φορτηγά αυτοκίνητα, σκότωσε εφτά Γερμανούς, πήρε λάφυρα όπλα και άλλα υλικά. Στις 11 Γενάρη πάλι ίδιοι κατέστρεψαν σε πολλά σημεία το δρόμο Ελασσόνας Σαρανταπόρου.
Η ΑΙΦΝΙΔΙΑ ΕΦΟΔΟΣ ΤΩΝ ΚΑΤΑΚΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΩΝ ΣΥΝΕΡΓΑΤΩΝ ΤΟΥΣ: Έρχεται το ξημέρωμα της 19ης Ιανουαρίου. Από νωρίς το πρωί γερμανοί και δωσίλογοι Παοτζήδες από την περιοχή της Κοζάνης, τα πρωτοπαλίκαρα του Μιχάλαγα δηλαδή, φορώντας γερμανικές στολές, μπήκαν στο χωριό και πραγματοποίησαν εκκαθαριστική επιχείρηση. Συγκέντρωσαν όλους όσους ήταν στο χωριό, γυναίκες, άνδρες, παιδιά και ηλικιωμένους στη θέση «Μέγα» ΒΑ του χωριού. Εδώ σκοτώνουν τον Βαγγέλη Ντάλλα, παλικάρι 22 χρονών. Γύριζε από τα χωράφια και βρήκαν πάνω του χαρτιά του Ε.Α.Μ. και τον εκτέλεσαν επιτόπου. Για ώρες κείτονταν νεκρός ανάμεσα στους συγκεντρωμένους. Οι Γερμανοί με αυτές τις αποτρόπαιες πράξεις σε βάρος αμάχων, εκδικούνταν για τη συντριβή που έπαθαν στα Στενά του Σαρανταπόρου. Την ίδια ώρα πολλοί από τους εισβολείς επιδόθηκαν σε πλιάτσικο στα σπίτια του χωριού
Η ΚΑΤΑΤΟΠΙΣΤΗΚΗ ΑΝΑΦΟΡΑ ΤΟΥ Θ. ΓΚΟΥΝΤΡΟΥΜΠΗ: Ο αείμνηστος Θ. Γκουντρουμπής (ο πατέρας του Νικόλαος σκοτώθηκε στο Μελίσσι), βιοτέχνης στο Σαραντάπορο, γράφει πολλά χρόνια αργότερα: «Από αφηγήσεις των μεγαλυτέρων μου και της μητέρας μου σκοτώθηκε ο πατέρας μου Νικόλαος τη 19.01.1944. Θυμάμαι απλώς μια μάζα ανθρώπων στο Μέγα (ήταν τότε 3 ετών). Με είχε κάποιος στην αγκαλιά του αλλά ποιος ήταν δε γνώριζα. Από αφηγήσεις, ήταν ο πατέρας μου. Αργότερα που γνώρισα την κοινωνία έμαθα πως την ημέρα αυτή οι γερμανοί μαζέψανε όλα τα γυναικόπαιδα και πήραν τους άντρες αυτούς που δεν κρατούσαν δελτίο ταυτότητας γερμανικό, όσοι είχαν τους άφησαν λεύτερους. Αυτούς που δεν είχαν τους χωρίσαν από τους άλλους, γύρω στον αριθμό τριάντα άτομα και τα οδηγήσανε σε άλλο μέρος, μακριά από το χώρο που τους είχαν συγκεντρωμένους. Τους πήγαν προς τη κατεύθυνση της Κοζάνης με την προϋπόθεση να τους ανακρίνουν στο γερμανικό τμήμα Κοζάνης…..».
ΠΩΣ ΚΑΤΑΦΕΡΑΝ ΝΑ ΔΙΑΣΩΘΟΥΝ 13 ΑΤΟΜΑ: «Οι Γερμανοί χώρισαν τις γυναίκες και τα παιδιά από τους άνδρες. Όλους τους άνδρες τους έβαλαν στη γραμμή κι από δω κι από κει μας σημάδευαν με τα πυροβόλα. Όλοι αρχίσαμε να υποψιαζόμαστε ότι μας πάνε για εκτέλεση. Το κατάλαβαν και οι γυναίκες πίσω μας και άρχισαν να θρηνούν. Ξεκινήσαμε στη σειρά και τραβούσαμε για τα μαντριά. Τώρα είμαστε σίγουροι ότι μας πάνε για εκτέλεση. Μαζί μας ήταν και ο παππά-Γιώργης που τα χείλη του έπαιζαν, μάλλον ψιθύριζε προσευχές. Νομίζω πως όλοι κάναμε την ίδια σκέψη: μας πάνε για εκτέλεση. Θα δεχτούμε έτσι παθητικά τη μοίρα μας; Δεν θα αντιδράσουμε; Δεν θα φανούμε άντρες; Όχι!.. θα αντιδράσουμε και ας μας χτυπήσουν πισώπλατα, δεν θα στηθούμε να μας γαζώσουν με τα αυτόματα.
Συνεννοηθήκαμε λοιπόν με τα μάτια και είμαστε σε εγρήγορση. Η πορεία συνεχιζόταν δήθεν αδιάφορα. Κάναμε τάχα πως δεν καταλαβαίναμε πως πάμε για σφαγή. Περιμέναμε να συναντήσουμε τον κατάλληλο τόπο. Τα τοπία διαδέχονται το ένα το άλλο… άλλο γυμνό, άλλο με λίγη βλάστηση. Επιτέλους συναντάμε το κατάλληλο τοπίο, με πυκνή βλάστηση και πουρνάρια. Ντού, φώναξε με χαμηλή φωνή ο παππάς και χιμήξαμε όλη τον κατήφορο πίσω από τα πουρνάρια. Οι γερμανοί αιφνιδιάστηκαν, δεν περίμεναν κάτι τέτοιο. Γρήγορα όμως συνήλθαν και άρχισαν να μας γαζώνουν με τα πολυβόλα. Τα δευτερόλεπτα όμως είχαν δώσει καιρό στους σκληροτράχηλους άνδρες να απομακρυνθούν και να γλιτώσουν. Γλίτωσαν αρκετοί και μέσα σε αυτούς και ο παπάς, παρόλο που φορούσε τα ράσα του, μπόρεσε να ξεφύγει. Δυστυχώς γαζώθηκαν πολλοί και μάλιστα νέοι».
Η ΣΥΝΤΑΡΑΚΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟΠΤΗ ΜΑΡΤΥΡΑ Ν. ΓΚΟΥΝΤΖΟΥΡΕΛΑ: Ο Ν. Γκουτζουρέλας, είναι κρυμμένος λίγο παρακάτω, στην τοποθεσία «Σταυροδρόμι.» Βλέπει τα γεγονότα να εξελίσσονται μπροστά του. Βλέπει τους αιχμαλώτους να προσπαθούν να διαφύγουν και τους συνοδούς τους να πυροβολούν αδιακρίτως. Το μυδράλιο που ήταν στημένο στο σημείο ρίχνει σφαίρες κατά ριπάς. Αφού σταμάτησαν οι πυροβολισμοί και οι εκτελεστές έφυγαν, βγαίνει από την κρυψώνα του για να πάει να δει τι έγινε. Διακρίνει τον ιερέα του χωριού, Γ. Γκουντρουμπή, να έρχεται τρέχοντας προς το μέρος του. Η περιγραφή του συγκλονίζει: «Είχε κατατρυπημένο ράσο και ήταν πολύ φοβισμένος. Του είπα να πάει στην καλύβα του πατέρα μου, που ήταν λίγο παρακάτω. Όταν έφυγαν οι στρατιώτες πήγα κοντά να δω τι έγινε. Βρήκα τον Χρήστο τον Κλεισιάρη καταματωμένο. Τον τράβηξα, προσπάθησα να τον σηκώσω αλλά δεν μπορούσε… δεν γλύτωσε… Παραδίπλα ήταν ο Νάσιος ο Πινιάρας. Ήταν χτυπημένος αλλά γλύτωσε. Άλλοι πέθαναν… Ο Κλεισιάρης ο Γιώργος ένας καλός άνθρωπος. Ήταν χτυπημένος και πήγα να τον σηκώσω λέγοντας του: – Σήκω, έρχονται να μας εκτελέσουν, σήκω! – Δεν μπορώ του έλεγε εκείνος, χτυπήθηκα γερά, δεν θα γλυτώσω, τους άλλους κοιτάξτε». Ο Διονύσιος Ντάλλας ο οποίος διέφυγε, περιγράφοντας το γεγονός αργότερα είπε πως λίγο πριν τους χτυπήσουν με το μυδράλιο, πήδηξε σε παρακείμενο μικρό γκρεμό και τρέχοντας να ξεφύγει τον πυροβολούσαν αλλά δεν τον πέτυχαν.
ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟ: ΜΑΡΤΥΡΙΚΟΣ ΤΟΠΟΣ: Οι περισσότεροι από τους διασωθέντες δεν ζουν πια και οι ηλικιωμένοι πλέον δεν θυμούνται τα ονόματα, καθώς για πολλές δεκαετίες τα γεγονότα της κατοχής και του εμφυλίου αποτελούσαν σημείο τριβής και εντάσεων με αποτέλεσμα πολλοί να αποφεύγουν να μιλήσουν ακόμα και σήμερα… Με Προεδρικό Διάταγμα το 2020, το Σαραντάπορο χαρακτηρίζεται ως Μαρτυρικό Χωριό. Η απόφαση αυτή αποτελεί παράσημο για το χωριό και αποδίδει τον ελάχιστο φόρο τιμής στους ήρωες που έπεσαν στους πολέμους και στους άμαχους που άδικα έχασαν τη ζωή τους από τους εχθρούς της πατρίδας μας. από σχετικό δημόσιο λόγο: «Η Αντίσταση στον κάθε είδους κατακτητή, ήταν και θα είναι πάντα υποχρέωσή μας. Η διατήρηση της Ιστορικής Μνήμης και η μεταλαμπάδευση της στις επόμενες γενιές, είναι υποχρέωσή μας. Η Ανάδειξη της Θυσίας των Συμπατριωτών μας και η κατάληψη της θέσης που της αξίζει στην Ιστορία του τόπου μας, είναι υποχρέωσή μας. Η προσπάθεια για την Απόδοση Δικαιοσύνης και η διεκδίκηση των Δίκαιων, Εύλογων, Ηθικών και Υλικών αποζημιώσεων, είναι υποχρέωσή μας».
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
