Σημαντικά νέα στοιχεία για τη μακραίωνη ιστορία της αρχαίας πόλης της Κύθνου έφερε στο φως η ολοκλήρωση της πενταετούς ανασκαφικής έρευνας (2021–2025) στην Ακρόπολη του Βρυόκαστρου, στο πλαίσιο του πανεπιστημιακού ανασκαφικού προγράμματος του Τομέα Αρχαιολογίας του Τμήματος Ιστορίας, Αρχαιολογίας και Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Κυκλάδων του Υπουργείου Πολιτισμού.
Η φετινή ανασκαφική περίοδος (23 Ιουνίου – 2 Αυγούστου 2025) σηματοδότησε την ολοκλήρωση ενός ακόμη πενταετούς κύκλου συστηματικής έρευνας στην Ακρόπολη της αρχαίας πόλης, με τις εργασίες να επικεντρώνονται αφενός στο εκτενές οικιστικό συγκρότημα του Νοτίου Πλατώματος και αφετέρου στην ευρύτερη περιοχή του ιερού της Δήμητρας και της Κόρης.
Νέα δεδομένα από το ιερό της Δήμητρας και της Κόρης
Κατά τη φετινή περίοδο ολοκληρώθηκε η ανασκαφή του δυτικού τμήματος του τελετουργικού Κτιρίου 3 του ιερού, αποκαλύπτοντας, όπως και τα προηγούμενα χρόνια, μεγάλο αριθμό πήλινων ειδωλίων και λύχνων, χρονολογούμενων από τους αρχαϊκούς έως τους ελληνιστικούς χρόνους. Παράλληλα, σε χαμηλότερο σημείο της πλαγιάς της Ακρόπολης, δυτικά του κτιρίου, η δοκιμαστική έρευνα επιβεβαίωσε την ύπαρξη ιδιαίτερα πυκνής συγκέντρωσης κεραμεικής – κυρίως υδριών, αρκετές από τις οποίες βρέθηκαν σχεδόν ακέραιες. Η φύση της συγκέντρωσης διερευνάται περαιτέρω, καθώς παραμένει ανοιχτό το ενδεχόμενο είτε πρόκειται για αποθέτη του ιερού είτε για δευτερογενή μετακίνηση ευρημάτων λόγω διάβρωσης.
Το οικιστικό συγκρότημα του Νοτίου Πλατώματος
Ιδιαίτερα σημαντικά ήταν τα αποτελέσματα από το Νότιο Πλάτωμα της Ακρόπολης, όπου η ανασκαφική έρευνα προχώρησε σε βάθος στους περισσότερους χώρους του εκτεταμένου οικιστικού συγκροτήματος. Οι έως σήμερα ερευνημένοι χώροι (αρ. 8–18) αποκαλύπτουν ένα συγκρότημα με έντονο οικιστικό χαρακτήρα, το οποίο πιθανότατα λειτουργούσε και ως έδρα της στρατιωτικής φρουράς της πόλης. Ξεχωρίζει ένα κυκλικό κτίριο στην ανατολική πλευρά, το οποίο ταυτίζεται πιθανότατα με πύργο ή παρατηρητήριο.
Ιδιαίτερης σημασίας είναι η διαπίστωση ότι κάτω από τα ελληνιστικά στρώματα αποκαλύφθηκαν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα και κινητά ευρήματα γεωμετρικών και πρώιμων αρχαϊκών χρόνων (9ος–8ος αι. π.Χ.), τεκμηριώνοντας την αδιάλειπτη ανθρώπινη δραστηριότητα στην Ακρόπολη τουλάχιστον από τα τέλη του 10ου αιώνα π.Χ. έως το τέλος της ελληνιστικής περιόδου. Τα ευρήματα των ρωμαϊκών χρόνων είναι περιορισμένα, γεγονός που υποδηλώνει ότι η οικιστική–στρατιωτική χρήση της Ακρόπολης σταδιακά εγκαταλείφθηκε, ενώ το παρακείμενο ιερό παρέμεινε ενεργό έως και τον 4ο αι. μ.Χ.
Ένας πενταετής απολογισμός με μακρά ιστορία
Η ολοκλήρωση της ανασκαφικής περιόδου του 2025 σηματοδοτεί το κλείσιμο ενός ακόμη πενταετούς κύκλου έρευνας στο Βρυόκαστρο Κύθνου. Η πανεπιστημιακή αυτή ανασκαφή του Τομέα Αρχαιολογίας του Τμήματος ΙΑΚΑ του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας διενεργείται συστηματικά από το 2001 έως σήμερα, κάθε καλοκαίρι, με τη συμμετοχή περίπου 50–60 φοιτητών αρχαιολογίας ετησίως, κυρίως από το ΠΘ. Συνολικά, περισσότερες από 1.200 φοιτήτριες και φοιτητές έχουν εκπαιδευτεί στις μεθόδους και τεχνικές της αρχαιολογικής ανασκαφής μέσα από το συγκεκριμένο πρόγραμμα.
Κατά την πενταετία 2021–2025 ήρθαν στο φως το ιερό της Δήμητρας και της Κόρης, καθώς και το εκτενές οικιστικό συγκρότημα της Ακρόπολης της αρχαίας πόλης. Το 2023 εγκαινιάστηκε το Αρχαιολογικό Μουσείο Κύθνου, έργο του Υπουργείου Πολιτισμού, στο οποίο εκτίθεται, σε μεγάλο βαθμό, υλικό προερχόμενο από τις πολυετείς ανασκαφές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας στον χώρο.
Προοπτικές για τη νέα πενταετία
Με την ολοκλήρωση του τρέχοντος κύκλου, το ανασκαφικό πρόγραμμα εισέρχεται σε νέα φάση (2026–2030). Στον επόμενο πενταετή προγραμματισμό περιλαμβάνεται η ολοκλήρωση των ανασκαφών στα ιερά της άνω πόλης, καθώς και η επανεκκίνηση της έρευνας στη μικρή νησίδα «Βρυοκαστράκι», η οποία είχε ερευνηθεί κατά την τριετία 2018–2020.
Το πενταετές ανασκαφικό πρόγραμμα (2021–2025) διευθύνθηκε από τον Καθηγητή Κλασικής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας Αλέξανδρο Μαζαράκη Αινιάν και τον Έφορο Αρχαιοτήτων Κυκλάδων Δρ. Δημήτρη Αθανασούλη. Οι έρευνες υποστηρίχθηκαν σταθερά από τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής, τον Δήμο Κύθνου, τον καπετάνιο του πλοίου «ΜΑΡΜΑΡΙ», καθώς και από τον χορηγό του ανασκαφικού προγράμματος κ. Θανάση Μαρτίνο.
Την ερευνητική ομάδα πλαισίωσαν και φέτος φοιτήτριες και φοιτητές αρχαιολογίας από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας και άλλα ελληνικά πανεπιστήμια, καθώς και φοιτητές από το εξωτερικό (Αυστραλία, Γερμανία, Ιταλία), επιβεβαιώνοντας τον εκπαιδευτικό και διεθνή χαρακτήρα του προγράμματος.
Περισσότερες πληροφορίες είναι διαθέσιμες στον διαδικτυακό τόπο της ανασκαφής.
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
