«Ο ιστορικός λόφος του Φρουρίου άρχισε να αλλάζει σταδιακά μετά την δεκαετία του ‘90. Τότε γκρεμίστηκε το ξύλινο εκκλησάκι του Αγίου Αχίλλειου και καταργήθηκε η Λαϊκή της Τετάρτης η οποία μεταφέρθηκε σε σκεπασμένο χώρο (με πρόχειρα υπόστεγα) στο χώρο που σήμερα είναι το πάρκινγκ της οδού Τσιόγκα»
Γράφει ο Γιώργος Σούλτης
Μέχρι την ηλικία των 7 χρόνων μεγάλωσα στα Τρίκαλα σε ένα σπίτι κάτω από το Φρούριο των Τρικάλων. Το Φρούριο ήταν ο αγαπημένος μου τόπος της Κυριακάτικης βόλτας με τον πατέρα μου και μέχρι σήμερα κουβαλάω τις εικόνες αυτές. Μετά μετακομίσαμε στη Λάρισα και όπως έλεγε ο μπαμπάς «μη στενοχωριέσαι έχει και εδώ Φρούριο για τις βόλτες μας».
Η απογοήτευση μου ήταν τεράστια όταν πήγαμε την πρώτη βόλτα με τον πατέρα μου στο Φρούριο της Λάρισας. Κατ΄ αρχήν το Φρούριο ήταν συνέχεια της πόλης, η οδός Παπαναστασίου μετά τη Βενιζέλου, με καταστήματα στην δεξιά πλευρά, ανηφόριζες και έφτανες στο Φρούριο. Αμέσως μόλις έφθανες συναντούσε το παλιό πρόχειρο εκκλησάκι του Αγίου Αχίλλειου (Το παράπηγμα αυτό υπήρχε για την περίοδο που ο νέος ναός χτιζόταν και διατηρήθηκε για αρκετά χρόνια μετά).
Εκεί πριν το εκκλησάκι αν έστριβες δεξιά έμπαινες στην «Λαϊκή της Τετάρτης» (τότε μόνο μία Λαϊκή αγορά υπήρχε), εκεί υπήρχε και η Κεντρική Λαχαναγορά της πόλης. Η «Αγορά της Τετάρτης» αποτελούνταν από μεγάλα σκεπασμένα μπετονένια υπόστεγα τα οποία κάλυπταν όλη την περιοχή που σήμερα βρίσκεται η πλατεία Λαμπρούλη. Εκεί πριν το εκκλησάκι αν έστριβες αριστερά υπήρχε το ρολόι της Λάρισας.
Ο χώρος στη βάση του ρολογιού ήταν ένας μικρός κατάφυτος παράδεισος, σημείο όπου πολλοί Λαρισαίοι έδωσαν το πρώτο τους ερωτικό φιλί. Στο λόφο την δεκαετία του 60 ακόμα υπήρχε και το Δεύτερο Δημοτικό σχολείο εκεί απέναντι από τον σημερινό ναό, δίπλα στο μνημείο της Ελευθερίας που υπάρχει από το 1962. Σαν μικρό παιδί και με την εικόνα που είχα από το Φρούριο των Τρικάλων απορούσα που είναι το παλιό «Φρούριο» της Λάρισας. Ο πατέρας μου τότε μου έδειξε τους πέτρινους τοίχους του Μπεζεστενίου και μου είπε: «…Να αυτό είναι το Φρούριο». Για πολλά χρόνια λοιπόν είχα τη γνώμη ότι αυτός ο μικρός περιτοιχισμένος και κατάκλειστος χώρος (που πάντα απορούσα τι έχει μέσα) ήταν απομεινάρι του παλιού Φρουρίου της Λάρισας.
Η Λάρισα στην αιωνόβια ιστορία της πάντα βρισκόταν χτισμένη εκεί πάνω στο λόφο και στη γύρω από αυτόν περιοχή. Ακόμα και την δεκαετία του ‘70 η πόλη της Λάρισας έφτανε μέχρι το ανάχωμα της Ηρώων Πολυτεχνείου, πέρα από εκεί βρισκόσουν στα περίχωρα της πόλης και στα χωράφια. Σήμερα έχουμε την τύχη μέσα από τις υπέροχες ξεναγήσεις των ειδικών να έχουμε και εμείς και τα παιδιά μας μια πιο πραγματική εικόνα της εξέλιξης της πόλης μας. Ο ιστορικός λόφος του Φρουρίου άρχισε να αλλάζει σταδιακά μετά την δεκαετία του ‘90. Τότε γκρεμίστηκε το ξύλινο εκκλησάκι του Αγίου Αχίλλιου και καταργήθηκε η «Λαϊκή της Τετάρτης» η οποία μεταφέρθηκε σε σκεπασμένο χώρο (με πρόχειρα υπόστεγα) στο χώρο που σήμερα είναι το πάρκινγκ της οδού Τσιόγκα. Η μεταφορά της Λαϊκής συνοδεύτηκε από γκρέμισμα των υπόστεγων και την δημιουργία της πλατείας Λαμπρούλη. Βέβαια στην μετατροπή της χρήσης του λόφου ο οποίος κατά κύριο λόγο χρησιμοποιούνταν για εμπορικές χρήσεις, ο καταλύτης ήταν η ανακάλυψη του Αρχαίου Θεάτρου και η «σταυροφορία» που ανέλαβε όλη η πόλη για την αποκάλυψη του. Η ιστορία της αποκάλυψης του Αρχαίου θεάτρου ξεκινάει το 1977 όταν κατά τη διάρκεια της εκσκαφής για την θεμελίωση πολυκατοικίας στην ανηφόρα της οδού Παπαναστασίου, αποκαλύφθηκαν κάποιες κερκίδες και ο αρχιτέκτονας Λευτέρης Αμανίτης εγκαινίασε με πλήρη συνείδηση τον αγώνα για το Αρχαίο Θέατρο.
Η συζήτηση και οι ενέργειες για την αποκάλυψη του θεάτρου αναγκαστικά συμπεριέλαβε και όλο τον λόφο. Έτσι από τα τέλη της δεκαετίας του ‘90 μετά την κατεδάφιση της Αγοράς και του παλιού ναού, έγιναν ανασκαφές οι οποίες έφεραν στο φώς ευρήματα του ναού της παλιάς Βασιλικής και τα ευρήματα που φαίνονται στην πλατεία Λαμπρούλη. Στην συνέχεια καταργήθηκε η οδός Παπαναστασίου και γκρεμίστηκε το ρολόι της πόλης. Σταδιακά οι εμπορικές χρήσεις του λόφου μειώθηκαν και άλλαξαν φθάνοντας στη σημερινή κατάσταση όπου κυριαρχούν πλέον οι χρήσεις της εστίασης.
Κατά την διάρκεια της πολύχρονης διοίκησης του δήμου από τον δήμαρχο Τζανακούλη ολοκληρώθηκε η πλατεία και άλλα σημαντικά έργα στο λόφο. Επί δημαρχίας Τζανακούλη επίσης μετά το 2010 σχεδιάστηκαν, με εισηγήσεις της Τεχνικής Υπηρεσίας, δύο σημαντικά έργα που αφορούν το λόφο. Το ένα έργο είναι η «βιοκλιματική εφαρμογή» με τα σκίαστρα, και το δεύτερο η επανάχρηση του Μπεζεστενίου. Το έργο της βιοκλιματικής ανάπλασης είχε ήδη προκηρυχτεί επί διοίκησης Τζανακούλη και κατασκευάστηκε επί διοίκησης Καλογιάννη. Το έργο αν και βραβευμένο σήκωσε θύελλα αντιδράσεων όταν άρχισε να κατασκευάζεται. Οφείλω να πω ότι το συγκεκριμένο έργο η παράταξη «Λαρισαίων Πόλις» το είχαμε ψηφίσει στο Δημοτικό Συμβούλιο.
Οι αντιδράσεις για το έργο προέρχονταν κυρίως από το μέγεθος των υποστυλωμάτων στήριξης των σκιάστρων. Το μέγεθος των υποστυλωμάτων προέκυψε μεγαλύτερο από ότι φαινόταν στην αρχική μελέτη μετά από τον στατικό υπολογισμό εφαρμογής. Το έργο τελικά κατασκευάστηκε με κάποιες μικρές τροποποιήσεις και η προσωπική μου γνώμη είναι ότι οι αντιδράσεις ήταν υπερβολικές. Το έργο έχει επιβιώσει πάνω από μια δεκαετία τώρα χωρίς προβλήματα και χωρίς να δημιουργεί «δυσάρεστα αισθητικά συναισθήματα» ή να αλλοιώνει «άσχημα» το τοπίο στο λόφο και το χώρο γύρω από το αρχαίο θέατρο όπως κάποιοι διατείνονταν.
Το αντίθετο μάλλον θα έλεγα, ότι αυτό το έργο δίνει μια ιδιαίτερη ταυτότητα στο χώρο και στο λόφο. Το μόνο που έχω να παρατηρήσω είναι ότι το έργο περιελάμβανε και ειδικούς μηχανισμούς για την κλιματική προστασία του χώρου γύρω από το ναό του Αγ. Αχίλλιου (ειδικούς φυσητήρες αέρα κλπ) οι οποίοι μάλλον δεν λειτούργησαν ποτέ, θέμα στο οποίο δεν δόθηκε καμία σημασία από το δήμο (και από τη δική μας διοίκηση της Συμπαράταξης), αλλά αυτό κατά τη γνώμη μου είναι μια μικρή λεπτομέρεια (ακόμα και στον προϋπολογισμό ήταν σχεδόν ασήμαντη)!
Το Μπεζεστένι είναι ένα σημαντικό οθωμανικό μνημείο της Λάρισας, άλλωστε η λέξη ετυμολογείται από την τουρκική λέξη bezesten που σημαίνει αρχαιοπωλείο και προέρχεται από την αραβική λέξη bez που σημαίνει ύφασμα. Αν κάποιος ανατρέξει στην βικιπαίδεια θα δει το επόμενο κείμενο: «Το μπεζεστένι είναι οθωμανική κλειστή αγορά στην πόλη της Λάρισας. Το μπεζεστένι ευρίσκεται επί της κορυφής του Λόφου Φρουρίου, την παλαιά ακρόπολη της πόλης, και ανεγέρθηκε τον ύστερο 15ο αιώνα.[..] Πρόκειται για ορθογώνιο κτίριο, του οποίου η νότια, η ανατολική και η δυτική πλευρά είναι διακοσμημένες με μνημειώδη οξυκόρυφα τόξα. Οι διαστάσεις του είναι 27 × 18 μ. Η είσοδος γινόταν δια χαμηλής πύλης επί της βόρειας πλευράς, οδηγώντας σε μικρού μεγέθους δωμάτιο, το οποίο πιθανώς χρησιμοποιείτο ως θησαυροφυλάκιο. [..]. Δεκαεννέα μαγαζιά στεγάζονταν σε θολωτά δωμάτια περιμετρικά του κεντρικού χώρου, κυρίως πραγματευόμενα υφάσματα και τιμαλφή. Έως την καταστροφή του από πυρκαγιά το 1799, αποτελούσε το εμπορικό κέντρο της πόλης, μαζί με τη γειτονική υπαίθρια αγορά και το παζάρι. Ο περιηγητής του 17ου αιώνα Εβλιγιά Τσελεμπί αναφέρεται στο κτίριο, περιγράφοντάς το ως ένα «πραγματικό φρούριο» και παρομοιάζοντάς το με τέτοιο. Πράγματι, ο Λόφος Φρουρίου έλαβε την σημερινή του ονομασία από το μπεζεστένι. Κατά την διάρκεια του 19ου αιώνα χρησιμοποιήθηκε ως πυριτιδαποθήκη. Σήμερα, μόνον οι εξωτερικοί τοίχοι σώζονται, ενώ μόνον η νότια είσοδος είναι ανοιχτή».
Θα μπορούσαμε να πούμε ότι με τα σημερινά δεδομένα το Μπεζεστένι ήταν ένα κλειστό Mall της εποχής εκείνης. Σε πολλές πόλεις της Ελλάδας υπήρχε Μπεζεστένι και όλα είχαν την ίδια μορφή με τους χαρακτηριστικούς τρούλους. Σήμερα διασώζονται και μάλιστα έχουν αναστηλωθεί και είναι λειτουργικά κτήρια το Μπεζεστένι της Θεσσαλονίκης και των Σερρών. Το Μπεζεστένι της Θεσσαλονίκης βρίσκεται στη συμβολή των οδών Βενιζέλου και Σολωμού και τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 έγιναν εργασίες στερέωσης του κτιρίου, αναστηλώθηκε και σήμερα στεγάζονται διάφορα καταστήματα, μάλιστα υπάρχουν καταστήματα και περιμετρικά εξωτερικά του κτηρίου. Το μπεζεστένι των Σερρών που βρίσκεται στο κέντρο της πόλης αναστηλώθηκε και στεγάζει το μουσείο της πόλης. Στο Μπεζεστένι της Λάρισας όπως είπαμε διασώζονται μόνο οι περιμετρικοί τοίχοι.
Η μελέτη για την επανάχρηση του Μπεζεστενίου της Λάρισας κατά τη γνώμη μου είναι πρωτότυπη και ιδιοφυής και εκπονήθηκε από γραφείο μελετών της Αθήνας μετά από προκήρυξη. Η μελέτη υποβλήθηκε για έγκριση και πέρασε από λεπτομερή εξέταση για να πάρει όλες τις απαραίτητες εγκρίσεις από όλες τις σχετικές υπηρεσίες (Αρχαιολογικό συμβούλιο, Αρχιτεκτονικό Συμβούλιο, Υπουργείο και εφορίες αρχαιοτήτων κλπ). Σημειώνω ότι ο χρόνος που απαιτήθηκε για τις σχετικές εγκρίσεις ξεπέρασε τα 10 χρόνια!!!
Όταν στην περίοδο 2014-2019 προκηρύχτηκε πρόγραμμα του ΕΣΠΑ από το υπουργείο ανάπτυξης αποφασίσαμε σαν Συμπαράταξη να υποβάλουμε πρόταση για την κατασκευή του έργου. Βέβαια ο προϋπολογισμός του έργου υπερέβαινε το πλαφόν που έθετε το πρόγραμμα του ΕΣΠΑ (3 εκ.) και έτσι άρχισε μια οδύσσεια για την αναζήτηση της επιπλέον χρηματοδότησης. Τελικά το επιπλέον ποσό μέχρι τα 5 εκ. που είναι ο προϋπολογισμός εξασφαλίστηκαν από το πράσινο ταμείο και από ιδίους πόρους του δήμου. Το έργο συμβασιοποιήθηκε και τελικά άρχισε η εκτέλεση του σε δύο φάσεις.
Η πρώτη φάση του έργου υλοποιήθηκε από την εφορία αρχαιοτήτων της Λάρισας με αυτεπιστασία. Η πρώτη αυτή φάση προέβλεπε: 1)Την εκτέλεση λεπτομερούς ανασκαφής στο εσωτερικό των τοίχων. Η ανασκαφή αυτή που κράτησε περίπου δύο χρόνια έφερε στο φώς κάποια (λίγα) ευρήματα. 2) Στη συνέχεια η αρχαιολογική υπηρεσία προχώρησε στην λεπτομερή συντήρηση των περιμετρικών τοίχων και 3) Τέλος με ειδικά συστήματα (τσιμεντοενέσεις) προχώρησαν στην στατική στήριξη των τοίχων.
Στην επόμενη φάση του έργου μπήκε ο εργολάβος. Η ιδέα του έργου (το οποίο έχει πάρει την έγκριση της αρχαιολογίας) είναι η εξής: Κατασκευή εσωτερικά των περιμετρικών τοίχων ενός γυάλινου κτηρίου το οποίο δεν θα αγγίζει το μνημείο σε κανένα σημείο αλλά ο επισκέπτης θα μπορεί να έχει την θέα των τοίχων και από το εσωτερικό του κτηρίου. Η οροφή θα έχει την μορφή ακριβώς που είχαν οι τρούλοι στο παλιό Μπεζεστένι και θα είναι και αυτοί γυάλινοι. Η όλη γυάλινη κατασκευή θα στηρίζεται σε ένα μεταλλικό σκελετό. Οι τουαλέτες και οι μηχανισμοί για τις υδραυλικές εγκαταστάσεις και τις εγκαταστάσεις θέρμανσης είχε προβλεφτεί να εγκατασταθούν σε ένα υπόγειο το οποίο αρχικά είχε μελετηθεί να γίνει έξω από το Μπεζεστένι, στην ανατολική πλευρά του. Κατά την εκσκαφή στο χώρο εκείνον ανακαλύφθηκε μια συμπαγής πλάκα και το έργο σταμάτησε με παρέμβαση της αρχαιολογικής υπηρεσίας για έρευνα.
Η εκτίμηση ήταν ότι τελικά μπορεί να πρόκειται για μέρος της θεμελίωσης του παλιού ναού της Αθηνάς ο οποίος από πηγές θεωρείται ότι προϋπήρχε του Μπεζεστενίου. Στην συνέχεια ακολούθησε η ανασκαφή περαιτέρω σε όλο εκείνο το χώρο, χωρίς να αποδώσει κάτι νεώτερο. Τελικά με την σύσταση της αρχαιολογίας προχωρήσαμε σε τροποποίηση της μελέτης η οποία επιτρέπει στο εύρημα αυτό να παραμείνει σε θέα στη θέση όπου βρέθηκε, και ο χώρος αυτός να είναι επισκέψιμος.
Η μελέτη τροποποιήθηκε και το έργο ξεκίνησε. Σήμερα βρίσκεται σε αρκετά προχωρημένο στάδιο και αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στο 2026. Είναι πολύ σημαντικό το νέο έργο να βρει τη σωστή του χρήση. Η αρχική ιδέα ήταν να γίνει ένας χώρος μέσω του οποίου θα προβάλλονται τα τοπικά προϊόντα παίζοντας τον ρόλο σαν ένα «Σύγχρονο Μπεζεστένι». Οι λεπτομέρειες όμως πρέπει να ρυθμιστούν έγκαιρα κύριε Δήμαρχε αν θέλουμε την επιτυχία του σημαντικού αυτού έργου.
Και επειδή οι φίλοι μου οι αρχιτέκτονες βιάστηκαν να γράψουν διάφορα όταν το έργο βρισκόταν σε προχωρημένη πια φάση και ίσως ξαναγράψουν με αφορμή αυτό το άρθρο τελειώνω λέγοντας: 1) Το έργο έχει όλες τις εγκρίσεις από όλους τους σχετικούς φορείς. 2) Το έργο υλοποιήθηκε κατά το ήμισυ από την Αρχαιολογία και όλο το έργο εκτελέστηκε υπό την συνεχή εποπτεία (καθημερινά) αρχαιολόγων της υπηρεσίας. 3) Το μνημείο δεν «αγγίζεται καθόλου» από την νέα κατασκευή. Όσο για το Ναό της Αθηνάς: ότι ανασκαφή μπορούσε να γίνει έγινε και μέσα και έξω από το Μπεζεστένι, εκτός και αν κάποιος πιστεύει ότι πρέπει να κατεδαφίσουμε το Μπεζεστένι για να ψάξουμε περαιτέρω. 4) Το να μιλάμε για «μια ασχήμια και βεβήλωση» πριν το έργο ολοκληρωθεί είναι τελείως unfair … Ας δούμε την τελική μορφή του και μετά το κρίνουμε. 5) Επιτέλους οι Λαρισαίοι θα μπορέσουν να δουν από κοντά και να καταλάβουν ποιο ήταν το «Φρούριο» της Λάρισας. 6)
Τέλος και οι διαφωνίες είναι στοιχείο της δημοκρατίας. Υπάρχει η γνώμη ότι «τα Μνημεία ανήκουν μόνο στους ερευνητές» και η γνώμη ότι «τα μνημεία αξίζουν πολύ περισσότερο όταν ενσωματώνονται στην καθημερινή ζωή της πόλης». Προσωπικά πιστεύω φανατικά τη δεύτερη γνώμη!
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
