Του Αντώνη Ψάλτη
Nagarjuna, «ΘΕΜΕΛΙΑ ΤΗΣ ΚΕΝΟΤΗΤΑΣ», εκδ. οξύ 2025. Μερικά κείμενα μού φαίνονται ακατανόητα και δύσκολα, όχι μόνο επειδή όντως θέλουν μια ιδιαίτερη αναγνωστική προσπάθεια και προσοχή, αλλά γιατί τα διαβάζω με τον τρόπο που διδάχτηκα να διαβάζω, τον τρόπο της λογικής, του «ένα συν ένα ίσον δύο». Και μόνο δύο! Όταν όμως αποφασίζω να αφεθώ στο κείμενο, να το βοσκήσω (καταπώς έλεγε ο μέγας Πάουλ Κλέε για τη ζωγραφική, ότι δηλαδή το βλέμμα πρέπει να βοσκάει στον πίνακα, αν θέλει ο θεατής να δει πραγματικά τι ζωγραφίστηκε στον καμβά), τότε και το κείμενο ξεκλειδώνεται, δείχνεται, αποκαλύπτεται.
Μα κι αν πάλι δεν καταφέρω να το κατανοήσω, δεν πειράζει. Αρκεί που ελεύθερα και ελεύθερος το διάβασα. Έτσι, για παράδειγμα, στον Ναγκάρτζουνα η «μέση οδός» δεν έχει σχέση με τη μεσότητα του Αριστοτέλη. Ούτε όμως και το κενό τίθεται κάτω από την ερώτηση της κίνησης ή όχι κίνησης μέσα στο σύμπαν. Και οι δικοί μας τρόποι της διαλεκτικής, της δυτικής φιλοσοφίας, από την αρχαιότητα ως τον Χέγκελ, δεν είναι εκείνα τα «εργαλεία» που δύνανται να μας βοηθήσουν να διασχίσουμε τη σκέψη του Ναγκάρτζουνα. Κι όμως!
Όλα τα μεγάλα ζητήματα, όλες οι σημαντικές ερωτήσεις της δυτικής φιλοσοφίας, όλα αυτά διαπερνάνε, με έναν εντελώς άλλο τρόπο θέασης, σκέψης και θέσης (αν μπορεί να μιλήσει κάποιος για θέση εν προκειμένω) και την βουδιστική φιλοσοφία. (Μικρή σημαντική σημείωση: άλλο πράγμα η ινδουιστική αξεχώριστη θρησκευτικοφιλοσοφική παράδοση, και άλλο η βουδιστική). Η αλήθεια, η αρχή, η γέννηση κι ο θάνατος, η ψευδαίσθηση των αισθήσεων, ο πόνος, οι πράξεις (ηθική), ο χρόνος, οι απόψεις, η αλήθεια, ο αέναος κύκλος και η επιστροφή, όλα αυτά που διαβάζουμε στα καθ’ ημάς απασχόλησαν και την άλλη πλευρά του πλανήτη από πολύ νωρίς.
Και δόθηκαν εντελώς άλλες απαντήσεις. Για όσους η βουδιστική φιλοσοφία (και θα επιμένω πάντα «φιλοσοφική» να αποκαλώ αυτή την παράδοση σκέψης, ασχέτως αν οι επιτήδειοι ραντιέρηδες των υπαρξιακών και ψυχικών αγωνιών την μετέτρεψαν σε θρησκεία προς ίδιον όφελος και ιερατικό πλουτισμό, και ασχέτως αν όλη αυτή η φιλοσοφία έπεσε θύμα του πολιτισμού της εικόνας, του lifestyle, των lifecoaches, του wellbeing και άλλων «δαιμόνων» της «πλουραλιστικής» εποχής που ζούμε) ασκεί μια γοητεία ή έστω την βρίσκουν ενδιαφέρουσα (όπως στην περίπτωση του υποφαινόμενου) το κείμενο του Ναγκάρτζουνα έχει μια ιδιαίτερη αξία. Κινείται στη βουδιστική φιλοσοφική παράδοση της «Μαχαγιάνα», της μέσης οδού, όπως αυτή θα διατυπωθεί μερικούς αιώνες μετά στο μεγαλειώδες κείμενο της «Λανκαβατάρα Σούτρα». Πέρα από μεταφυσικές ή επιστημολογικές δικλείδες, πέρα από την ύπαρξη και την ανυπαρξία, η «κενότητα» του Ναγκάρτζουνα, του δεύτερου Βούδα για πολλούς, είναι όχι η εγκατάλειψη των απόψεων, αλλά της συνείδησης. Είναι απελευθέρωση.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
