Γράφει ο Ευάγγελος Μπαλντούνης, Καθηγητής φιλόλογος – συγγραφέας – ιστορικός ερευνητής
Οι παροιμίες που λέγονται για τους μήνες συνήθως έχουν σχέση με την εποχή στην οποία ανήκουν, με τα προϊόντα και με τις καιρικές συνθήκες. Συχνά ο μήνας δηλώνεται με τον Άγιο που γιορτάζεται σε κάποια μέρα του και τον σημαδεύει έτσι. Οι παροιμίες αυτές των μηνών γεννήθηκαν και λέγονταν στις αγροτικές περιοχές κυρίως, Αποτελούν και ένα ορόσημο, ή τον καθορισμό του χρονικού σημείου που πρέπει να γίνουν οι ανάλογες γεωργικές εργασίες. Είναι ένας πρακτικός οδηγός του αγρότη που του παραδόθηκαν από του προγόνους του και τους πιο πεπειραμένους στις αγροτικές δουλειές. Αυτός ο οδηγό; διαγράφει κι ένα σχέδιο πρόνοιας, για το τι χρειάζεται κανείς να εφοδιαστεί για κάθε εποχή για να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες του χειμώνα. Πολύ συχνά μία παροιμία αναφέρεται σε δύο ή τρεις μήνες κι όχι αποκλειστικά σε έναν.
ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ: December, decem + επίθημα -ber = o δέκατος μήνας. Διατήρησε αυτήν την ονομασία ακόμη και όταν πέρασε στη δωδέκατη θέση το 1564, οπότε ορίστηκε ο Ιανουάριος και όχι ο Μάρτιος ως πρώτος μήνας του έτους.
«Αν δεν είχαμε χειμώνα, το καλοκαίρι δεν θα ήταν τόσο ευχάριστο. Αν κάπου-κάπου δεν είχαμε δυσκολίες, η ευημερία δεν θα μας φαινόταν τόσο καλοδεχούμενη».
«Τι καλό έχει η ζέστη του καλοκαιριού χωρίς το κρύο του χειμώνα, που της δίνει τη γλύκα της;»
– Εκείνο που με συνδέει μ’ έναν τόπο δεν είναι το καλοκαίρι, είναι ο χειμώνας.
– Φοβάμαι τον χειμώνα γιατί είναι η εποχή της άνεσης.
– Θρέψε λύκο τον χειμώνα, να σε φάει το καλοκαίρι (για αχάριστους ανθρώπους που βλάπτουν τους ευεργέτες τους).
– Κι αν έρχεται ο χειμώνας, μπορεί η άνοιξη να είναι μακριά;
– Ο χειμώνας είναι η εποχή που η φύση αναπαύεται.
– Ο χειμώνας δίνει την ευκαιρία για ενδοσκόπηση, αυτογνωσία και αποδοχή του εαυτού μας.
– Στη μέση του χειμώνα, ανακάλυψα τελικά ότι μέσα μου υπάρχει ένα αόρατο καλοκαίρι. ( Αλμπέρ Καμύ)
– Οι νιφάδες χιονιού είναι φιλιά από τον ουρανό.
– Χειμώνα – καλοκαίρι: όλες τις περιόδους του χρόνου.
– Χειμώνας = η επικράτηση πολύ άσχημων καιρικών συνθηκών, με χαμηλές θερμοκρασίες συνδυασμένες από βροχή, αέρα ή χιόνι.
– Χειμάζομαι = α) υφίσταμαι την ταλαιπωρία από τις κακές καιρικές συνθήκες του χειμώνα. β) υποχρεώνομαι σε δοκιμασίες ψυχικές, συναισθηματικές κ.ά., περνώ δύσκολες ώρες.
Λαϊκές ρήσεις για τον Δεκέμβριο
- Βαρβάρα βαρβαρώνει (το κρύο), Άη Σάββας σαβανώνει, Άη Νικόλας παραχώνει.
- Αγιά Βαρβάρα μίλησε κι ο Σάββας απλοήθη: μαζώχτε ξύλα κι άχυρα και σύρτε και στο μύλο.
- Ο Αη Νικόλας έρχεται τα χιόνια φορτωμένος.
- Απ’ τα Νικολοβάρβαρα αρχίζει ο χειμώνας.
- Γύρω γύρω του Χριστού, η κορφή του χειμωνιού.
- 6. Απ’ τον Αϊ – Σπυρίδωνα, η μέρα μεγαλώνει σπυρί – σπυρί.
- Το χιόνι του Δεκέμβρη, είναι χρυσάφι του καλοκαιριού.
- Του Δεκέμβρη τ’ άσπρα φρύδια είν’ φτιαγμένα από παιχνίδια.
- Το τραγούδι με τον τρύγο (τον Σεπτέμβρη δηλ), τον Δεκέμβρη παραμύθι.
- Του Δεκέμβρη η μέρα, καλημέρα – καλησπέρα (νυχτώνει νωρίς).
11 Όταν έρθει ο χειμώνας πάει ο γέρος βλαστημώντας.
- 12. Μαζέψτε ξύλα κι άχυρακαι σύρτε και στο μύλο, γιατί ο Αι-Νικόλας έρχεται με χιόνια φορτωμένος.
- 13. Τ’ άσπρισι τα γένια τα’ ο Αι –Νικόλας: χιόνισε.
- Μπρος και πίσω του Χριστού, η καρδιά του χειμωνιού.
- H γούνα δε φοβάται το Χειμώνα.
- Χιόνια που μένουν, χιόνια περιμένουν.
- Ό πλούσιος έχει πάγο το καλοκαίρι και ο φτωχός έχει το χειμώνα (αγγλική παροιμία).
ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΣ: Στα λατινικά Ianuarius. O Ianus (Ιανός) ήταν αρχαίος θεός της Ρώμης, προστάτης των δημοσίων διόδων και πυλών της πόλης, μερικές δε φέρουν το όνομά του (janua = θύρα). Η λατρεία του συνδεόταν με κάθε έναρξη ή ξεκίνημα, πράγμα που εξηγεί γιατί μνημονευόταν πάντοτε πρώτος μεταξύ των ρωμαϊκών θεοτήτων. Ήταν και θεός του πολέμου της αρχαίας Ρώμης με δύο πρόσωπα.
– Το βασικό πρόβλημα με τα χειμερινά σπορ είναι ότι —προσέξτε με σ’ αυτό το σημείο— διεξάγονται τον χειμώνα….
– Χώρες χωρίς χειμώνα δεν έχουν ούτε άνοιξη.
– Στον καιρό της σποράς μάθε, στο θέρος δίδαξε, το χειμώνα απόλαυσε.
– Αν δεν είχαμε χειμώνα, η άνοιξη δεν θα ήταν τόσο ευχάριστη. Αν καμιά φορά δεν είχαμε δυσχέρειες, η ευδαιμονία δεν θα μας φαινόταν τόσο ευπρόσδεκτη.
Αποφθέγματα του λαού για τον Ιανουάριο (Γενάρης)
- Του Γενάρη το φεγγάρι, λάμπει σαν μαργαριτάρι.
- Ο Γενάρης δε γεννά μήτε αβγά, μήτε πουλιά, μόνο χιόνια και νερά.
- 3. Αρχιμηνιά, καλή χρονιά, με σύγκρυα και παγωνιά.
- Άσπρος Γενάρης, νηστικός ο μεροκαματιάρης.
- Βροχερός Γενάρης, Αύγουστος νοικοκύρης.
- Γενάρη γέννα το παιδί, Φλεβάρη, φλέβισέ το.
- Γενάρη διαβολόμηνα ποτέ σου μην ξανάρθεις.
- Γενάρη μήνα κλάδευε, φεγγάρι μην κοιτάζεις.
- Γενάρη πίνουν το κρασί, τον Θεριστή το ξύδι.
- 10. Γενάρης στεγνός κι ο κόπος σου διπλός.
- Γενάρης στεγνός, νοικοκύρης πλούσιος.
- 12. Γενάρης χωρίς χιόνι, κακό μαντάτο.
- Γεναριάτικο πουλί Αυγουστιάτικο αυγό.
- 14. Του Γενάρη το φεγγάρι ήλιος της ημέρας μοιάζει.
- Κλάδεμα του Γενάρη κάθε μάτι και βλαστάρι.
- Κότα πίτα το Γενάρη, κόκορα τον Αλωνάρη.
- Κότα, χήνα το Γενάρη και παπί τον Αλωνάρη.
- Μα ‘μουν γάτος τον Γενάρη κι ας μην είχα άλλη χάρη..
- Όποιος σπέρνει το Γενάρη, παίρνει την ανεμοζάλη.
- Τ’ Αυγούστου και του Γεναριού, τα δυο χρυσά φεγγάρια.
- Το χιόνι του Γενάρη κοπριά, του Μάρτη φωτιά..
- Του Γενάρη οι ξαστεριές του Αυγούστου οι συννεφιές το ίδιο πράμα είναι.
- Του Γενάρη το ζευγάρι διάβολος θε να το πάρει.
24.Του Γενάρη το φεγγάρι παρά λίγο μέρας μοιάζει.
- Του Γενάρη το φεγγάρι παρά ώρα να ‘ναι μέρα.
- Του Γεναριού το φεγγάρι είναι σαν του Αλωνάρη.
- Τώρα το μεσοχείμωνο ζητάει κι η γριά ξυλάγγουρα (για άκαιρες απαιτήσεις).
- Χιόνι πέφτει το Γενάρη, χαρές θα ‘ν’ τον Αλωνάρη.
- Να ’μουν το Μάη γάιδαρος, τον Αύγουστο κριάρι,
όλο το χρόνο κόκορας και γάτος το Γενάρη!
- Χιόνισε έβρεξε ο Γενάρης, όλοι οι μύλοι μας θ’ αλέθουν.
- Του Γενάρη του φεγγάρι, πάρα λίγο να ‘ναι μέρα.
- Άγι – Αντωνιού Αη Θανασιού, καρδιά του χειμωνιού.
Πηγή: ΕΝΤΥΠΗ LARISSANET
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
