Ποιοι είναι οι άνθρωποι πίσω από τα τρακτέρ: Μειώνονται σε αριθμό, «γκριζάρουν» σε ηλικία οι Έλληνες αγρότες

Οι Έλληνες αγρότες συμπληρώνουν πάνω από 40 μέρες στα μπλόκα, με τις κινητοποιήσεις τους να έχουν φτάσει σε κρίσιμη καμπή.

Η κυβέρνηση εφαρμόζει τη μέθοδο του καρότου και του μαστίγιου, εναλάσσοντας μισόλογα υποσχέσεων, με απειλές και καταστολή.  Αφού αρχικά επέμεινε στο δόγμα στο δόγμα «ό,τι δώσαμε δώσαμε», τελικά κάλεσε τους αγρότες σε διάλογο στο Μαξίμου την Τρίτη 12 Ιανουαρίου. Οι αγρότες σηκώνουν το γάντι, δηλώνοντας ανοιχτοί στο διάλογο, αλλά δεν είναι έτοιμοι να εγκαταλείψουν τα μπλόκα.

Ανεξάρτητα από την τελική έκβαση του αγώνα των αγροτών, έχει γίνει σαφές ότι η μάχη που δίνουν αποκτά υπαρξιακά χαρακτηριστικά, για τη διάσωση, την επιβίωση αλλά και την επόμενη μέρα του πρωτογενούς τομέα στην Ελλάδα.

Ποιο είναι όμως το δημογραφικό, ηλικιακό και κοινωνικό προφίλ των αγροτών και κτηνοτρόφων που κατεβαίνουν στα μπλόκα; Παρά τη διαδεδομένη αντίληψη ότι οι αγρότες στην Ελλάδα είναι «γκριζαρισμένοι» και γερασμένοι, βλέπουμε πάρα πολλούς νέους ανθρώπους με τα παιδιά και τις οικογένειές τους. Πρόκειται για άλλη μια απόδειξη ότι ο αγροτικός κόσμος παραμένει η ραχοκοκαλιά του παραγωγικού ιστού της ελληνικής υπαίθρου. Από την αγροτική παραγωγή δεν εξαρτάται μόνο η διατροφική ασφάλεια της χώρας, αλλά και πλήθος οικονομικών δραστηριοτήτων, εντός και εκτός των αστικών κέντρων.

Μια ψύχραιμη ματιά στα τελευταία στοιχεία της Εurostat για τον αγροτροφικό τομέα στην Ευρώπη, μας δίνει μια εικόνα για το ποιοι είναι οι άνθρωποι πίσω από τα τρακτέρ. Ποιο είναι το πλήθος των εργαζομενων στον κλάδο, ποια είναι τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους, σε τι μοιάζουν και σε τι διαφέρουν από τους συναδέλφους τους στην υπόλοιπη Ευρώπη

Οι εργαζόμενοι στον αγροτικό τομέα στην Ελλάδα αντιστοιχούν στο 9% του συνόλου της απασχόλησης – το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ

πηγή: ΕΛΣΤΑΤ

Πόσοι είναι οι αγρότες στην Ελλάδα

Στα νέα επικαιροποιημένα στοιχεία της EΛΣΤΑΤ (9/1/2026) οι απασχολούμενοι σε γεωργία-αλιεία-δασοκομία υπολογίζονται σε 469.000 άτομα.

Με βάση τους πίνακες της Eurostat, τον μεγαλύτερο αγροτικό πληθυσμό στην ΕΕ έχει η Ρουμανία, με 1,7 εκατομμύρια. Ακολουθούν η Πολωνία και η Ιταλία με 1,2 εκατ. και 900.000 άτομα άντιστοιχα. Η Ελλάδα βρίσκεται ελάχιστα πίσω από τη Γερμανία σε απόλυτο αριθμό αγροτών, μολονότι έχει το 1/8 του πληθυσμού της Γερμανίας. Πάντως, σύμφωνα με τις έρευνες του ΙΝΕ-ΓΣΕΕ, οι θέσεις εργασίας συνολικά στον πρωτογενή τομέα έχουν μειωθεί σχεδόν κατά 15% την τελευταία δεκαπενταετία.

Αγρότες το 9,7% των απασχολούμενων

Με βάση τις απογραφές πληθυσμού της Eurostat oι απασχολούμενοι στον αγροτικό τομέα στην Ελλάδα (γεωργία-κτηνοτροφία), αποτελούν το 9,7% του συνόλου των απασχολούμενων. Είναι το τρίτο υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά τη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

Συνολικά η Εurostat εκτιμά ότι σε όλη την Ευρώπη, όσοι έχουν ως κύριο επάγγελμα τη γεωργία-κτηνοτροφία και τις συναφείς δραστηριότητες είναι 8,4 εκατομμύρια. Μαζί με όσους βοηθάνε στο οικογενειακό αγρόκτημα, χωρίς να δηλώνονται, φτάνουν τα 13 εκατομμύρια. Όμως ο πραγματικός αριθμός της εργατικής δύναμης στον αγροτικό τομέα, σε ισοδύναμο πλήρους απασχόλησης (Ετήσιες Μονάδες Εργασίας), είναι πολύ μικρότερος. Κατά μέσο όρο σε όλη την ΕΕ μόλις το 18,7% των αγροτών δουλευουν με πλήρη απασχόληση.  Με βάση τους πίνακες της Eurostat οι Έλληνες αγροτες είναι από τους πιο σκληρά εργαζόμενους στην Ευρώπη. Σε ετήσιες ώρες εργασίας ξεπερνάνε κατά πολύ τους Γερμανούς, αν και είναι λιγότεροι αριθμητικά.

Δυσεύρετοι οι νέοι αγρότες

Η έκθεση της Eurostat δεν παραθέτει συγκεντρωτικά στοιχεία για την ηλικιακή σύνθεση του αγροτικού πληθυσμού. Καταγράφει ωστόσο την ηλικία των επικεφαλής αγροτικών εκμεταλλεύσεων (farm managers), που βρίσκονται στο τιμόνι της κάθε φάρμας.

Κατά μέσο όρο σε όλη την ΕΕ, από τα 9,1 εκατομμύρια αγροτικών εκμεταλλεύσεων, σχεδόν οι επτά στους δέκα επικεφαλής είναι άντρες (68,4%). Σχεδόν οι έξι στους δέκα είναι άνω των 55 ετών. Οι νέοι αγρότες (κάτω των 40 ετών) είναι μόλις το 12% των  παραγωγών.

Στην Ελλάδα οι νέοι αγρότες είναι δυσεύρετοι. Μόλις το 7,2% των επικεφαλής αγροτικών εκμεταλλεύσεων είναι κάτω των 40 ετών. Πρόκειται για το τρίτο χαμηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, μετά την Κύπρο και την Πορτογαλία (5,1% και 6,4% αντίστοιχα). Αντίθετα, εκτιμάται ότι σχεδόν οι τέσσερις στους δέκα είναι άνω των 65 ετών. Πρόκειται επίσης για ένα από τα υψηλότερα ποσοστά ηλικιωμένων αγροτών στην ΕΕ, μετά την Πορτογαλία και την Κύπρο, σχεδόν στο ίδιο επίπεδο με την Ισπανία.

Οικογενειακές υποθέσεις

Σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση η αγροτική παραγωγή παραμένει σε μεγάλο βαθμό οικογενειακή υπόθεση. Οι περισσότεροι κατ’ επάγγελμα αγρότες απασχολούνται σε οικογενειακές εκμεταλλεύσεις που δεν χρησιμοποιούν σημαντικό αριθμό εργατικού δυναμικού.

Συνολικά το 86% των μόνιμα απασχολούμενων στον αγροτικό τομέα στην ΕΕ εργάζονται είτε μόνοι είτε με μέλη της οικογένειάς τους. Μόνο σε τρεις χώρες οι εργαζόμενοι εκτός οκογένειας είναι περισσότεροι: Τσεχία, Σλοβακία και Γαλλία (60%, 58% και 53%)

Στην Ελλάδα το καταγεγραμμένο ποσοστό εργατικού δυναμικού εκτός οικογένειας είναι σχεδόν μηδενικό. Αυτό οφείλεται κυρίως στο ότι οι εργάτες γης στην Ελλάδα, στην πλειοψηφία τους μετανάστες,  παραμένουν σε μεγάλο βαθμό «αόρατοι». Κάνουν εποχικά μεροκάματα, στην καλύτερη περίπτωση απασχολούνται με εργόσημο και στη χειρότερη με «μαύρη» ανασφάλιστη εργασία και δεν καταγράφονται ως μόνιμοι εργαζόμενοι.

Η «αορατότητα» των εργατών γης δεν είναι απαραίτητα δείγμα καθυστέρησης του αγροτικού τομέα, αλλά δυστυχώς αποτελεί εγγενές χαρακτηριστικό της αγοράς εργασίας στην Ελλάδα. Αντίστοιχα φαινόμενα αδήλωτης, υποδηλωμένης και «μαύρης» εργασίας υπάρχουν και σε άλλους τομείς της οικονομίας, από τα επαγγέλματα φροντίδας ως τον τουρισμό-επισιτισμό.

Έλλειψη εργατικών χεριών

Οι μορφές άτυπης απασχόλησης φθηνού και εσκεμμένα «παρανομοποιημένου» εργατικού δυναμικού από τρίτες χώρες, από τα φραουλοχώραφα της Μανωλάδας ως τα θερμοκήπια του Μαραθώνα,  γεννά μορφές ακραίας εκμετάλλευσης, που φτάνουν ως και σε επίπεδο εμπορίας ανθρώπων ή/και ωμής βίας. Η έλλειψη εργατικών χεριών για τη συγκομιδή, για την οποία διαμαρτύρονται οι αγροτικοί σύλλογοι, εν μέρει μόνο καλύπτεται με αιτήσεις για μετακλητούς εργάτες γης από το Μπαγκλαντές, την Αίγυπτο και το Πακιστάν.