Του Νίκου Σαμαρά,
αρχιτέκτονα, μέλους των «Οικολόγων Πράσινων»
υποψήφιου βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ στη Λάρισα
Τις τελευταίες ημέρες οι Λαρισαίοι γίνονται μάρτυρες μιας δραστικής παρέμβασης στον ευρύτερο ελεύθερο δημόσιο χώρο του Φρουρίου, με γιγάντιες μεταλλικές κατασκευές, στο πλαίσιο της υλοποιούμενης «Βιοκλιματικής Ανάπλασης τμήματος του Ιστορικού Κέντρου». Σε πρόσφατη ανακοίνωσή του ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων Λάρισας διαπιστώνει πρόβλημα «προσαρμογής της κλίμακας και της μορφής στα μεγέθη και χαρακτηριστικά του τόπου» και καταγγέλλει «χωρίς έλεγχο, τροποποίηση των μελετών και υλοποίηση των επεμβάσεων», ενώ δημοσιεύει δυο εύγλωττες φωτογραφίες, που καταδεικνύουν τις εμφανείς διαφορές μεταξύ εγκεκριμένης μελέτης και υλοποίησης.
Ξεκίνησε στραβά…
Ήταν τον Μάρτη του 2014, που ως περιφερειακή κίνηση «Οικολογική Θεσσαλία» καλούσαμε την απερχόμενη δημοτική αρχή Τζανακούλη, που προκήρυσσε ανοιχτό διαγωνισμό για την κατασκευή του έργου, να προχωρήσει άμεσα σε ΔΙΕΘΝΗ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟ ΓΙΑ ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΕΝΤΡΟ ΤΗΣ ΛΑΡΙΣΑΣ. «Τόσο λόγω της φιλόδοξης διατύπωσης του εγχειρήματος, όσο και λόγω του καθόλου ευκαταφρόνητου προϋπολογισμού, θα ανέμενε κανείς να είχε προηγηθεί τουλάχιστον πανελλήνιος αρχιτεκτονικός διαγωνισμός για τη διατύπωση ιδεών και προτάσεων, που θα σφραγίσουν τη μορφή της πόλης για τις επόμενες δεκαετίες», σημειώναμε.
Δυστυχώς όμως, στη Λάρισα της απελθούσας δημοτικής αρχής κάτι τέτοιο ηχούσε ως ενοχλητική διαδικασία, με συνεχώς προβαλλόμενη δικαιολογία την ταχύτητα και την οικονομία. Σ’ εκείνο το κείμενο προσθέταμε: «Επειδή πιστεύουμε πως δεν μπορεί να παραχθεί αξιόλογος δημόσιος χώρος, με παράλληλη προστασία του φυσικού και ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, παρακάμπτοντας τις διαδικασίες ενός αρχιτεκτονικού διαγωνισμού, ενώ η οικονομική θεώρηση του ζητήματος δεν μπορεί να περιορίζεται στα στενά οικονομίστικα όρια της επιδίωξης του ελάχιστου κόστους -αφού πρέπει να συνεκτιμηθεί επίσης το περιβαλλοντικό, το κοινωνικό και το πολιτιστικό κόστος αυτού του έργου- ανησυχούμε μήπως η αναζήτηση γρήγορου -αντί του βέλτιστου- αποτελέσματος υπαγορεύεται από προεκλογική σκοπιμότητα».
Είχε προηγηθεί, τον Ιούνιο του 2013, η κατεδάφιση ενός απ’ τα λίγα Ιστορικά Κτίρια της πόλης, το νεοκλασικό στη διασταύρωση των οδών Ηφαίστου και Κενταύρων, γνωστό και ως «Το Καφενείο των Βλάχων» και από το σκεπτικό της απόφασης για τον μη χαρακτηρισμό του ως Διατηρητέου φαίνεται πως βάρυνε και η επίσημη θέση του Δήμου Λαρισαίων ότι: «…η οδός Κενταύρων αποτελεί κεντρική αρτηρία του ευρύτερου Ιστορικού Κέντρου και θεωρούμε απαραίτητη τη διάνοιξή της καθ’ όλο το μήκος της…» (υπ’ αρ. 5353 / 9.2.2011 έγγραφο Δήμου Λαρισαίων) και ότι «…η ολοκλήρωση της διάνοιξης κρίνεται απολύτως απαραίτητη προκειμένου να διασφαλιστεί η λειτουργικότητα της οδού… συνεπώς θεωρούμε ότι η μη διατήρηση του κτιρίου θα συμβάλλει στην αναβάθμιση της οδού…» (υπ’ αρ. 26144 / 11.4.2011 έγγραφο Δήμου Λαρισαίων). Καθώς μας ανησυχούσε η πρωτοφανής, για τα παγκόσμια χρονικά, αντίληψη του Δήμου για αναβάθμιση του Ιστορικού Κέντρου της πόλης μέσω της… κατεδάφισης ενός Ιστορικού Κτιρίου(!), καλούσαμε τον Δήμο Λαρισαίων να αναθεωρήσει την απόφασή του για δημοπράτηση του έργου και να προχωρήσει άμεσα σε προκήρυξη Διεθνούς Αρχιτεκτονικού Διαγωνισμού για την Βιοκλιματική Ανάπλαση του Ιστορικού Κέντρου της Λάρισας, μιας έγκυρης και αξιόπιστης διαδικασίας, αντάξιας μιας πόλης που φιλοδοξούσε, άλλωστε, τότε, να αναγορευθεί σε Πράσινη Πρωτεύουσα της Ευρώπης, ήδη σε Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης.
Έλλειψη δημόσιας διαβούλευσης…
Η επιμονή μας υπέρ της τήρησης διαδικασιών διαφάνειας και συμμετοχής δεν ήταν δηλωτική κάποιας δογματικής προσκόλλησης στους τύπους, που αδυνατεί, ως τέτοια, να αντιληφθεί την ανάγκη «ευελιξίας» της δημοτικής αρχής, χάριν του αποτελέσματος. Αντίθετα είναι ακριβώς η αγωνία για το αποτέλεσμα, που επιβάλλει την σχολαστική τήρηση των διαδικασιών, καθώς αποτελεί βασική αρχή της διαλεκτικής αλλά και ιστορικά τεκμηριωμένη αλήθεια, πως οι διαδικασίες προδιαγράφουν αν δεν προκαθορίζουν το αποτέλεσμα.
Οι αρχιτεκτονικοί και καλλιτεχνικοί διαγωνισμοί είναι, από την εποχή της Αναγέννησης, η μόνη διαδικασία που συγκεντρώνει τα εχέγγυα της άριστης δημιουργίας, μέσα από την άμιλλα και την δημόσια κρίση. Το αποτέλεσμα ενός διαγωνισμού δεν είναι θετικό μόνο γιατί η άμιλλα ενεργοποιεί τις πιο δημιουργικές δυνάμεις των διαγωνιζομένων με αποτέλεσμα να απογειώνει την απόδοσή τους, ούτε μόνο γιατί παρέχει στον αγωνοθέτη, εν προκειμένω στον δήμο, την δυνατότητα επιλογής της βέλτιστης λύσης μεταξύ αξιόλογων προτάσεων, αλλά και γιατί σαν διαδικασία αποτελεί το εγκυρότερο πεδίο για άρθρωση ολοκληρωμένου δημιουργικού λόγου, που ενσωματώνει και την άποψη της κοινωνίας, μέσα από τη διαδικασία της δημόσιας διαβούλευσης. Έτσι, αυτή η κατ’ εξοχήν διαφανής διαδικασία ασκεί ευεργετική επίδραση, τόσο στο παραγόμενο τελικό αποτέλεσμα, όσο και στους διαγωνιζόμενους και τον αγωνοθέτη, αλλά κυρίως και γενικότερα στην πόλη, την δημοκρατική παιδεία και τους θεσμούς, μέσω της παιδευτικής της λειτουργίας.
Επί πλέον, όμως, αυτή η διαδικασία έχει και μια αμφίδρομη λειτουργία, αφού σε ένα διαγωνισμό δεν τίθενται σε δημόσια κρίση μόνον οι προτεινόμενες λύσεις των διαγωνιζομένων, αλλά και η ίδια η διατύπωση του προβλήματος, έτσι όπως αυτή τέθηκε από τον αγωνοθέτη. Οι διαφορετικές προσωπικές ερμηνείες του προβλήματος, μέσα από τις φρέσκιες δημιουργικές ματιές των διαγωνιζομένων, αλλά και τη διατύπωση γνώμης και ενστάσεων της κοινωνίας, πολλές φορές, θέτουν τον αγωνοθέτη, εν προκειμένω τον Δήμο, προ νέων δεδομένων, διευρύνουν την προβληματική του και δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις υπέρβασης ή ακόμη και αναίρεσης του προβλήματος. Μεγάλα αρχιτεκτονικά ή καλλιτεχνικά δημιουργήματα, προϊόντα αρχιτεκτονικών ή καλλιτεχνικών διαγωνισμών, συχνά προτείνουν λύσεις που προϋποθέτουν τροποποίηση αν όχι πλήρη επαναδιατύπωση του προβλήματος.
Δαπανηρά έργα αντί της αειφορικής αντίληψης…
Εξ άλλου αυτή καθαυτή η επιλογή του όλου εγχειρήματος, αποτελεί τυπικό δείγμα μιας χρεοκοπημένης αντίληψης, που προκρίνει δαπανηρά τεχνικά έργα για να επιτύχει λίγα από εκείνα που θα μπορούσαν να διασωθούν αν υιοθετούνταν μια αειφορική αντίληψη για τα πράγματα. Μου δόθηκε η ευκαιρία να αναπτύξω τις προτάσεις μου για μια αειφορική Βιοκλιματική Ανάπλαση του Ιστορικού Κέντρου της Λάρισας, με ταυτόχρονη διατήρηση των τεκμηρίων της ιστορικής συνέχειας της πόλης, σε διεθνές συνέδριο τον περασμένο Ιούνιο.
– Καθώς η άγνοια του κλιματικού παράγοντα στη διαδικασία του σχεδιασμού, μας οδηγεί σε λύσεις λανθασμένες και τα κτίρια μας απαιτούν την εγκατάσταση δαπανηρών και ενεργοβόρων συστημάτων κλιματισμού,
– Καθώς, συνυπολογιζόμενων και των επιπτώσεων στο φυσικό και αστικό περιβάλλον (φρεόν-τρύπα του όζοντος, αύξηση της θερμοκρασίας της πόλης), αποδεικνύεται η μικρή, τελικά, απόδοση του όλου εγχειρήματος για τον έλεγχο της θερμοκρασίας,
– Καθώς τα ιστορικά κτίρια, πλην της αρχιτεκτονικής και καλλιτεχνικής τους αξίας, διασώζουν άυλες αξίες και αρετές, ενσωματωμένες στα κελύφη τους, που είναι ζητούμενες σε κάθε εποχή και ιδιαίτερα σήμερα, όπως η εναρμόνιση με το φυσικό και πολιτισμικό περιβάλλον και η αξιοποίηση των θετικών παραμέτρων του κλίματος (ήλιος, άνεμος),
– Καθώς η εφαρμογή πολιτικών, στον τομέα της προστασίας του περιβάλλοντος, προϋποθέτει αξιοποίηση πολλών εργαλείων και μέσων (ρυθμίσεις, κίνητρα, επενδύσεις, ευαισθητοποίηση, εθελοντικές συμφωνίες), αλλά και θεσμοθέτηση συμμετοχικών διαδικασιών και συνεχή παρακολούθηση και αξιολόγηση,
– Καθώς η επιτυχία του όποιου εγχειρήματος, που αφορά περιβαλλοντικά θέματα, εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την κοινωνική συμμετοχή, προϊόν της κοινωνικής συναίνεσης -που προϋποθέτει δια βίου περιβαλλοντική εκπαίδευση, που απευθύνεται από παιδιά μικρών ηλικιών, μέχρι ενήλικες πολίτες,
– Καθώς υπάρχει η ζωντανή παράδοση διαχείρισης του κλιματικού προβλήματος της πόλης από τους Λαρισαίους, η οποία αξίζει διάσωσης, διατήρησης και διάδοσης,
Η διατήρηση των τελευταίων τεκμηρίων της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς θα μπορούσε:
– να διατηρήσει τη βιοκλιματική εμπειρία, που είναι ενσωματωμένη στα ιστορικά κτίρια
– να διασώσει γνώσεις και οικοδομικές τεχνικές, σχετικές με την αντιμετώπιση του κλιματικού παράγοντα, από τους εμπειρικούς κατασκευαστές – μαστόρους
– να παρέχει, στους Λαρισαίους και τους επισκέπτες της πόλης, την μοναδική ευκαιρία της επίσκεψης σε ζωντανά τεκμήρια μιας επιτυχημένης εφαρμογής των τοπικών γνώσεων και τεχνικών, σχετικών με το κλίμα και της βιωματικής εμπειρίας διαμονής σε παραδοσιακό κτίριο με βιοκλιματικές αρετές
– να διατηρήσει την αστική γεωμετρία, όσον αφορά τη σχέση ανάμεσα στα διατηρημένα κτίρια και τον δρόμο μπροστά τους
– να διατηρήσει το άμεσο περιβάλλον των διατηρητέων κτιρίων στην κλίμακά τους, σύμφωνα με την επιταγή του άρθρου 6 του Χάρτη της Βενετίας
– να διατηρήσει το μικροκλίμα στο εσωτερικό των διατηρητέων κτιρίων, αλλά και στο άμεσο περιβάλλον τους, επίσης
– να επιτρέψει τη διαλεκτική σχέση ανάμεσα στο παλιό και το καινούριο στην πόλη, αξιοποιώντας τη σύγχρονη τεχνολογία και την καινοτομία στην προσπάθεια ελέγχου του κλίματος, σήμερα και στο μέλλον
– να υποστηρίξει την επιβίωση γνώσεων, τεχνικών και πρακτικών, σχετικών με το κλίμα και που παραδοσιακά εφαρμόζονταν από τους Λαρισαίους
– να συμβάλει στην ανάπτυξη μιας νέας κουλτούρας συνεργασίας με το κλίμα, ιδιαίτερα μεταξύ των νέων ανθρώπων
– να δημιουργήσει συνθήκες επιτυχίας για την προσπάθεια βιοκλιματικού σχεδιασμού, σε αρχιτεκτονική και πολεοδομική κλίμακα, αξιοποιώντας όλες τις ευκαιρίες για εκπαίδευση, ευαισθητοποίηση και διάδοση πληροφοριών στην κοινή γνώμη.
– να δικαιώσει τον χαρακτηρισμό «Ιστορικό Κέντρο».
Για να μην αποδειχθεί το φιλόδοξο, δαπανηρό εγχείρημα «μη Βιοκλιματική Ανάπλαση» ενός -εν τέλει- «μη Ιστορικού Κέντρου».
Ζήτημα πολιτικής βούλησης…
Η απελθούσα δημοτική αρχή δεν χαρακτηρίζονταν από τέτοιες ευαισθησίες. Η παρούσα δημοτική αρχή, του Απόστολου Καλογιάννη δεν έχει κανένα λόγο να υπερασπιστεί τις ατυχείς επιλογές του κυρίου Τζανακούλη. Οι στρεβλές διαδικασίες που υιοθετήθηκαν, δεν επέτρεψαν στον Λαρισαϊκό λαό, φοβούμαι ούτε στην ίδια τη δημοτική αρχή, να αντιληφθεί περί τίνος πρόκειται, παρά μόνο κατά το στάδιο της υλοποίησης. Το όποιο κακό έχει γίνει είναι σε μεγάλο βαθμό ακόμη αναστρέψιμο. Οι συμβατικές δεσμεύσεις του Δήμου, σ’ ένα έργο συγχρηματοδοτούμενο και από ευρωπαϊκούς πόρους αποτελούν πρόβλημα. Είναι ζήτημα πολιτικής βούλησης να αναζητηθούν οι λύσεις.
Ακολουθήστε το 
στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
